Reader

HAYMONIS PRAEFATIO.

Legimus in Ecclesiastica historia beatum Joannem a Domitiano impiissimo Caesare in Pathmos insulam relegatum, exsilio deportatum, metallo damnatum ob insuperabilem Evangelii praedicationem, ut ibi forsitan secreta marmorum, vel terram foderet, aut his similibus praeceptis deserviret imperialibus, sicut legimus factum in passionibus sanctorum martyrum. Ubi quanto magis putabatur vinciri custodia humana, tanto magis metas humanitatis transcendens, meruit videre coelestia. Et cui certa negabantur spatia terrarum excedere, secreta sunt concessa penetrare coelestia. Et quanto magis destitutus est humano solatio, tanto ei adfuit divinum. Ibique meruit videre hanc prophetiam de statu praesentis et futurae Ecclesiae, quae inter reliquos Novi Testamenti libros prophetia nominatur, sicut in sequentibus dicitur: Beatus qui legit verba prophetiae hujus. Sed tanta distantia est inter hanc prophetiam et eam quae revelata est ante adventum Domini, quanta distantia est inter servum et dominum, inter legem et Evangelium, inter Deum et hominem: quia quod illi cernebant a longe venturum, hoc iste jam ex parte maxima factum et in praesenti faciendum ostendit. Nam sicut beatus Joannes Baptista idcirco major habetur omnibus prophetis, quia quem illi praedixerunt, iste digito demonstravit, ita et haec prophetia major est omnibus: quia ea quae antiqua revelanda praedixit prophetia, haec revelata ostendit. In hac autem revelatione nihil historicum est accipiendum, quod ipsa verba, si subtiliter inspiciuntur, docere probantur. Neque enim hoc fieri potest, ut pauca e multis dicamus, quod viderit veraciter equos in visione, quorum ascensores haberent loricas igneas et hyacinthinas et sulphureas. Tria namque genera visionum patres nostri intelligenda dixerunt: primum scilicet corporale, sicut videmus per oculos corporis coelum et terram, solem et lunam, caeteraque hujusmodi. Secundum spiritale, quod fit in exstasi, id est in excessu mentis, sive vigilantibus, sive dormientibus viris, quando non res corporales, sed similitudines rerum corporalium intuentes, futura ibi praesagant mysteria. Quod genus visionis commune est justis et reprobis, sicut Nabuchodonosor vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et sicut Pharao septem boves crassos septemque spicas plenas, et caetera. Sed uterque quod viderat, non intellexit, nisi et illi Daniel, et isti Joseph mysterium visionis revelasset. Nec mirum si reprobi in his obscuritatibus solutione indigeant, cum etiam Daniel non intelligens quid significarent quatuor venti qui pugnabant in mari magno, accesserit ad unum de astantibus, et quaesierit ab eo de his omnibus. Tertium genus est intellectuale, quod non fit per corporales res, neque per similitudines, sed ipsa veritas in mente manifestatur videntibus, quod proprie electorum est. Tali modo locuti sunt prophetae, quia ea quae dicebant, videbant et intelligebant. Unde et videntes appellabantur, juxta quod libri Regum historia manifestat, dicens: Qui enim propheta dicitur hodie, olim appellabatur videns. Unde prophetiae quae ab ipsis prophetis videbantur, visiones dicuntur; unde est: Visio Isaiae, Visio Amos et caeterorum. Et quia ista intellectualis est, idcirco utique subtilior aliis habetur. Hoc genere visionis locutus est Joannes, divinitus sibi dum in mente tanta ostensa sunt sacramenta. Facta est autem haec ipsa revelatio per angelum, sed ipse angelus figuram Christi tenuit, qui loquebatur per illum, sicut et ille qui olim Moysi loquebatur. Unde idem Moyses aliquando dicit Deum ad se locutum fuisse, aliquando vero angelum.

LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM.

Apocalypsis Jesu Christi. Planior esset sensus, si dixisset adjuncto verbo: Haec est Apocalypsis; sed hunc modum locutionis, qui cum diminutione verbi fit, frequenter invenimus in divinis Scripturis. Unde nec Salomon ait: Hae sunt parabolae Salomonis, aut: Haec sunt verba Ecclesiastis, sed tantum: Parabolae Salomonis, et: Verba Ecclesiastis regis Jerusalem. Sic etiam Isaias dicit: Visio Isaiae, absque ullo adminiculo verbi. Sic et reliqui. Taliter autem loquentes, subauditiones necessarias tales sententias habere docuerunt. Verbi gratia, cum legimus: Apocalysis Jesu Christi, subaudiendum est: Haec est. Est autem Apocalypsis Graecus sermo, et Latine dicitur revelatio sive manifestatio, eo quod in ea status praesentis et futurae Ecclesiae beato Joanni, et in illo, Ecclesiae sit manifestatus. Quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Et hic apertius esset, si dixisset, Qua; sed et hic modus locutionis saepe fit in Scripturis. Unde est: Bonum certamen certavi, pro eo quod est: Bono certamine certavi. Haec autem revelatio ipsius Domini Jesu Christi, quam a Deo accepit, ut sua revelatione manifesta faciat servis suis, quae oportet fieri cito, sed in his verbis utraque ejus natura designatur: divina scilicet, per hoc quod ipse cum Patre et Spiritu sancto cuncta revelat mysteria: humana autem in hoc quod non solum a Patre et Spiritu sancto, sed etiam a seipso accepit, ut sua revelatione manifestaret servis suis quae oportet fieri cito. Deus enim in hoc loco tota Trinitas intelligitur, a qua accepit ipse homo assumptus a Verbo Dei, ut ista mysteria suis revelaret servis, ubi etiam ipsa forma servi, domina praedicatur servorum. Servis suis ea manifestavit, id est praecepta sua sequentibus, quibus alibi dicit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus. Non enim servis Mosaicae legis, id est Judaeis, non mundanae sapientiae philosophis deditis, sed gratiae divinae subjectis, revelatio coelestis aperitur. Hinc Dominus in Evangelio dicit: Confiteor tibi, Domine Pater, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Quae oportet fieri cito. In his verbis duo comprehenduntur, ut ea scilicet quae finienda sunt cito accipiant terminum: et ea quae inchoanda sunt, cito sumant initium. Ista tamen nequaquam finem acceptura sunt. Unde nec metuenda sunt tormenta quae transeunt, sed ea metuenda sunt quae in aeternum perseverant. Nec gaudia fugitiva sunt appetenda, sed jugi statu permanentia. Cito, id est in praesenti tempore. Omne enim tempus praesentis vitae comparatum aeternitati, quasi unius horae parvissimum est momentum. Unde et idem Joannes in epistola sua dicit de hoc longissimo tempore: Filioli, novissima hora est. Revelat ergo Christus Joanni, id est Ecclesiae suae, et ea quae cito transeunt et ea quae cito adveniunt, ut dum se temporaliter cernit affligi vel prosperari, cogitet brevitatem istius temporis, et quam velociter transeant gaudia et tribulationes cum tempore, et quam velociter appropinquent eadem sine fine mansura, ac per hoc nequaquam malorum prosperitatibus invideat, sed potius in suis adversitatibus gaudeat. Et significavit. Hoc loco, significavit, non ab ostensione, sed a signo positum intelligere debemus, et hoc esse dictum significavit, quod est, sigillavit; signum enim dicitur sigillum. Quo in loco quaestio oritur: quare hoc dicatur cum in sequentibus inveniamus dictum Joanni ab angelo: Ne signaveris verba prophetiae libri hujus; sed sciendum est quia sacra Scriptura impiis signo clauditur, fidelibus aperitur. Non enim propter fideles servos, sed propter fures et latrones divitiae sub signaculo clauduntur. Sed dicendo ergo, significavit et infidelibus claudi, et fidelibus spiritali exercitio docuit aperiri. Unde et Danieli dicitur: Vade, quia clausi sunt signatique sermones usque ad tempus praefinitum. Mittens per angelum suum servo suo Joanni. Iste angelus in figura Christi apparuit beato Joanni, quia enim cum Patre et Spiritu sancto Filius unus est Deus, omnia revelans, utique et angelum illum replevit; atque in illis corde habitans, per eum locutus est Joanni. Ipse autem Joannes figuram Ecclesiae tenet, sicut in sequentibus videbimus. Cui Christus( sicut dictum est) non in sua natura, sed per angelum apparuit, sicut olim fecit patribus. Expleto enim ministerio propter quod venerat, visus est etiam ab hominibus quandiu oportuit, donec quadragesimo die ascendit in coelum; non deinceps per eam substantiam quam sumpsit a nobis apparere voluit. Unde non corporalem ejus praesentiam debemus requirere, sed potius credere eum esse ubique in divina majestate. Totus itaque Filius Dei per divinitatem erat in angelo, totus cum Patre et Spiritu sancto consistebat in coelo quod nulli alii posse tribuitur, nisi illi incorporeae et simplici naturae, quae tota in coelis reperitur, tota in terris, tota sine loco in loco, tota sine parte in partibus. Quid est autem mirum, si post ejus incarnationem angelus apparens, similis filio hominis dicitur, sicut in consequentibus invenimus, cum etiam angeli qui multo ante ejus adventum sanctis patribus apparuerunt, viri vocantur? Quo in loco dicit beatus Ansbertus Ambrosius: Credi etiam potest beato Paulo apostolo Dominum, post suam ascensionem, non in sua natura apparuisse, sed potius per angelum tantum in ea forma, in qua recognosci ab hominibus solet. Quod hinc etiam probari potest, quia si beatus Paulus nuper conversus, in sua eum substantia vidisset, consequens esset, ut prae omnibus dilecto discipulo, sibique ab adolescentia dicato, non per angelum, sed per semetipsum appareret. Quod dicit: Mittens per angelum suum servo suo Joanni, morem sanctorum Patrum tenet, qui in suis dictis sic de se quasi de alio loquuntur. Unde est: Vir erat in terra Hus nomine Job, etc., usque, recedens a malo. Et: Erat Moyses vir mitissimus super omnes qui morabantur in terra, et idem Joannes saepe in Evangelio suo: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus.

Qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi. Perhibuit testimonium verbo Dei Joannes, cum dixit: In principio erat verbum; et: Omnia per ipsum facta sunt; et: Erat lux vera quae illuminat omnem, etc., quae in eodem loco de divinitate verbi sequuntur. Perhibuit testimonium Jesu Christi, cum dixit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Non tamen dividimus personas cum ista dicimus, sed utramque ostendimus naturam. Quod vero ait in his quaecunque vidit, subintelligendum est quaecunque de incarnato Dei Verbo, sive in divinitate, sive in humanitate cognovit. Aliud vero vidit oculis corporeis, atque aliud oculis mentis: oculis mentis vidit divinitatem, oculis corporeis humanitatem. Vidit eum ante omnia saecula a Patre genitum, cum Patre omnia fecisse. Vidit in fine temporum natum ex matre pro nostra salute, deinde passum, a justo homine sepultum, a mortuis resuscitatum, atque in dextera Patris sublevatum, deinde ad judicium venturum. Vidit itaque haec omnia, et testimonium perhibuit, et scimus quia verum est testimonium ejus. Sed quod fecit Joannes, hoc etiam facit quotidie Ecclesia, cujus membrum ille fuit, et in cujus figura hanc Apocalypsin vidit, a cujus ore testimonium illius non recedit, quia indesinenter doctrinis illius resistit.

Beatus qui legit et audit verba prophetiae hujus, et servat ea quae in ea scripta sunt. Tempus enim prope est. In his verbis duorum personae comprehenduntur: doctorum videlicet, qui legunt et aliis exponunt, et auditorum, qui audiunt et retinent, et opere perficiunt ea quae in ea scripta sunt. Licet enim hic liber multa habeat in se profunda mysteria, tamen multa sunt ibi, quae etiam ad litteram custodita, magnam utilitatem et salutem praestant suis observatoribus. Servant autem ea quae in ea scripta sunt, qui fidem Christi et Ecclesiae non violant, qui cavent prohibita, et implent jussa, metuunt minata supplicia, amant promissa coelestia. Hinc autem liquido colligitur, quantae sit auctoritatis, quantaeque excellentiae, cum inter omnes libros Novi Testamenti hic solummodo prophetia nominatur, quam qui observaverit beatus esse perhibetur. Ad quod et subjungitur: Tempus enim prope est, judicii scilicet, quando redditurus est unicuique juxta opera sua. Ac si diceret: Felix qui fidei sacramentis imbutus, et quae in his jubentur custodit, et quae probibentur non praesumit, quia et observationis tempus non longas moras innectit, et retributionis dies quodammodo in januis consistit.

Joannes septem ecclesiis quae sunt in Asia. Asiae duae sunt, major scilicet et minor, quae minor in sortem venit beato Joanni, in qua sunt septem civitates metropolitanae quarum caput est Ephesus; sed cum major minori jungitur, pene medietatem mundi occupant. Huic tantae regioni Deus omnipotens per suam misericordiam praeposuit praedicatorem beatum Joannem, et ideo ille specialiter ecclesiis Asiae suam dirigit prophetiam. Verbum quod loquitur septem ecclesiis Asiae, utique omni Ecclesiae dicit. Quae cum una sit, septenario numero comprehenditur, quo saepe solet universitas designari, juxta illud: Septies in die laudem dixi tibi, vel propter innumera dona quae percipit a Spiritu sancto, qui cum unus sit Spiritus replens orbem terrarum, id est universam Ecclesiam; dicitur etiam septiformis a propheta super Dominum requievisse propter septem, id est multiplicia dona sua, quae praestat fidelibus. Una est itaque Ecclesia, sicut unus est Spiritus; unde et catholica Graece dicitur, id est universalis, et septiformis Spiritus munere est repleta. Unde et in Zacharia legimus, candelabrum totum aureum, habens super se septem infusoria et septem lucernas; quam etiam septiformem Ecclesiam Christo conjungi Isaias commemorat, dicens: Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus, etc. Vir iste unus Christus est quem septiformis Ecclesia complectitur, dicens: Panem nostrum comedemus, corpus scilicet tuum nobis a Deo datum manducabimus, vestimentis virtutum ornabimur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum, ut sis vir noster, ne improperando dicant nobis Judaei quod non habeamus virum. Unde et Salomon dicit, quia sapientia excidit sibi columnas septem, columnas septem excidit, et domum fecit, quia ab amore praesentis saeculi dura corda gentilium septiformi spiritu implenda separavit, atque ad fortitudinem coelestis aedificii erexit. Recte etiam hoc numero septenario, qui constat ex tribus et quatuor, Ecclesia comprehenditur, quae in quatuor mundi partes diffusa inconcussa mente et fide observat sanctae Trinitatis fidem. Cujus numeri mysterium etiam unusquisque homo in se continet, qui utique membrum est hujus Ecclesiae, dum ex quatuor constat humoribus, quatuor pollet virtutibus, et diligit Deum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex tota voluntate sua. Nam tribus spiritaliter, et quatuor corporaliter viget. In dilectione enim Dei, tribus qualitatibus spiritaliter excitatur. Ipse vero corporaliter ex materia calida et frigida, humida et sicca componitur. Asia, interpretatur elatio. Elatio autem et in bonam et in malam ponitur partem, nec semper pro vitio ponitur, sed aliquando culmina virtutum designat. In bono ponitur, ut illud Isaiae: Ponam te in superbiam saeculorum. Sustollam te super altitudinem terrae. Altitudines terrae sunt divitiae, honores, dignitates. Super altitudines has Deus omnipotens posuit Petrum, Paulum, et caeteros qui primum fundamentum Ecclesiae jecerunt. Nam sicut cum montem quisquis conscendit, eo paulisper caetera subjacentia despicit, quo ad altiora plus gressus tendit, ita qui intentionem nititur figere in summis, eo amplius terrena despicit, quo amplius elevatur ad coelestia, et quod prius in imo positus super se credidit, post ascendendo proficiens, sub se esse cognoscit. In hac bona elatione consistit Ecclesia, quia terrena omnia calcans, mente coelos inhabitat, dicens cum Apostolo: Nostra conversatio in coelis est. Quod si etiam elationem in contrariam partem intelligere voluerimus, neque in hoc a sano intellectu recedimus, quia multi a sua superbia dejecti sunt per gratiam Christi atque humiliati; ad quos etiam, quia membra sunt Ecclesiae, haec pertinet revelatio. Impletum hoc cognoscimus in Paulo, qui prius fuit superbus Ecclesiae persecutor, deinde factus est piissimus praedicator. De superbis enim atque elatis quotidie Christus suam Ecclesiam per internam gratiam vocans, mitissimam reddit et humilem.

Gratia vobis. Gratia dicitur gratis data, non merces reddita, sed venia gratis collata, quae gratia specialiter in hoc est accipienda, quia sine merito hominum misit Deus Filium suum, qui nos suo sanguine redemit, et ad filiationem Dei perduxit. Unde et sequitur et pax, quia videlicet ipse per suam passionem genus humanum Deo Patri pacificavit. Et notandum quod non dicitur, pax et gratia, sed praemittitur gratia ac deinde subjungitur pax, quia nullus ad pacem reconciliationis venire poterit, nisi hunc gratia misericordiae praecesserit, quia ut ad pacem Dei venire possimus, a Dei gratia perventi sumus; generaliter autem omnia quae a Deo percipimus, sive in fide, sive in opere, in abstinentia, in jejunio et in caeteris, gratis a Deo nobis tribuuntur sola illius misericordia. Quaerendum est in hoc loco cur in dato gratiae, nominato Filio et Spiritu sancto, persona Patris reticetur? Nam cum dicit: Ab eo qui est, et qui erat, et qui venturus est, Filium in his verbis ostendit, quod maxime ex hoc probat, cum subjungit: Qui venturus est, ad judicium scilicet, ut reddat unicuique juxta opera sua. Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, qui solus cum Patre et Spiritu sancto habet esse, quia semper est immutabilis, unde Psalmista: Tu autem idem ipse es. Sunt etiam angeli, sed mutabilitatem passi sunt, quando unus eorum motus per superbiam cecidit. Sunt homines, sed mutabiles. sicut primus homo mutatus est, et ex justo factus est injustus, ex bono impius, ex immortali mortalis. Omnis enim creatura mutabilis comparata aeternitati, quasi non est, ideoque specialiter esse habere dicitur, qui semper idem est. Erat vero, quia antequam de beata Virgine nasceretur in tempore, cuncta cum Patre fecit tempora, juxta illud: In principio erat Verbum; et: Omnia per ipsum facta sunt. Venturus est ad judicium, juxta illud angelorum promissum: Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Cum itaque haec non nisi soli Filio congruere videantur, et hanc gratiam Ecclesia justorum a Patre et Filio atque Spiritu sancto percipit, quia quorum inseparabilis est unitas, inseparabilis est etiam operatio, quod sibi vult hoc, quod solummodo mentio fit Filii vel Spiritus sancti? Sed sciendum quia mos est sacrae Scripturae ut ubi unius fit mentio personae de Trinitate, tota simul Trinitas intelligatur. Ergo ubi in persona Filii fidelibus gratiam tribuere legentes audivimus, simul in ipsa datione Patrem et Filium et Spiritum sanctum intelligere debemus. Iterum quaeritur, cum sit unus Spiritus qui replet orbem terrarum, cur Joannes in hac revelatione septem spiritus introducit? nimirum propter septenariam, id est multiplicem ejus operationem. Simplex itaque est proprietate naturae, multiplex vero gratiarum distributione. Hinc Salomon dicit eumdem spiritum unicum et multiplicem. Et a septem spiritibus, quae in conspectu throni ejus sunt. Thronus Dei sunt angeli sancti et homines justi, in quorum mentibus per fidem requiescit. Unde est: Anima justi sedes est sapientiae. In cujus throni conspectu Spiritus sanctus est, quia in sanctorum memoria( ut diximus) requiescit, et illos possidet, eorumque opera disponit, et ad Dei amorem et proximorum accendit dilectionem, ad quem etiam specialiter remissio pertinet peccatorum, quae fit in baptismate opere Spiritus sancti; unde Dominus dicit apostolis: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Quare septem spiritus dicantur, supradictum est.

Et a Jesu Christo, qui est testis fidelis. Quia de Christo erat plura locuturus, iterum repetit ejus personam, dicens: Et a Jesu Christo, qui est testis fidelis, id est verax, quoniam Patri perhibet testimonium, dicens Judaeis: Pater in me manens, ipse facit opera; et: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te; et: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret; et: Ego a meipso non veni; et multa his similia. Sed sicut Filius est testis fidelis, ita etiam Pater, ita et Spiritus sanctus. Ait enim Pater de Filio, testimonium illi perhibens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Ipseque Filius de Spiritu perhibet testimonium cum dicit: Spiritus est qui vivificat; et: Spiritus ubi vult spirat; et: Paracletus ipse vos docebit omnia. Spiritus quoque sanctus de Filio testimonium dicit quod sit veritas, sicut scriptum est: Spiritus est qui testificatur, quoniam Christus est veritas; et ipse Filius dicit: Ille testimonium perhibebit de me. Unde sciendum est quia sicut hi tres unum sunt, sic eorum testimonium unicum est, quanquam alterius testimonio alter insinuetur. Specialiter autem Filius testis vocatur, quia pro testimonio veritatis usque ad mortem pervenit carnis, quia et cum omnis Ecclesia in praedicatoribus Christo testimonium perhibebat, illi specialiter testes vocantur, qui pro Christi nomine moriuntur. Primogenitus mortuorum. Primus homo ea conditione creatus est, ut nisi peccasset, immortalis mansisset; sed quia peccavit mortuus est, et rediit in matrem suam, hoc est in terram, de qua fuerat conditus, dicente sibi Domino: Terra es, et in terram reverteris, de qua assumptus es. Quia formatus ex limo terrae in animam viventem, quasi ex matris utero vivus processerat. Postquam autem factus est ille mortalis, genuit filios mortales et peccatores, qui omnes mortui in matrem suam revertuntur. Veniens Deus ergo in carne, eadem lege mortuus est, atque in utero matris sepultus. Sed quia tertia die a mortuis jam victurus in aeternum surrexit, et mors illi ultra non dominabitur, primogenitus mortuorum appellari debuit; licet enim surrexerint alii ante, sicut Lazarus, tamen non surrexerunt in aeternum victuri, quia terum mortui carnis debitum solverunt. Unde non surrexisse vel vixisse computandi sunt. Ille ergo primogenitus mortuorum recte vocatur, quia sic surrexit a mortuis, ut ultra non moreretur. Potest et aliter intelligi: omnes electi qui se mortificant, cum vitiis et peccatis, et voluptates carnis in se occidunt, mortui sunt peccato, et vivunt Deo quorum primogenitus digne vocatur Christus, quia peccatum non fecit, et mortificationem vitae carnalis ostendit. Et princeps regum terrae. Reges terrae appellantur omnes electi qui vitiorum tyrannidem in se consurgere non sinunt, sed eis jure damnantur. Possunt autem et reges terrae specialiter intelligi praedicatores, qui dum corda carnalium a pravitate restringunt, super terram ut reges imperant, caeterum bonis et spiritualibus viris in nullo se praeferunt. Hinc est quod Petrus Cornelio se coaequalem fatetur; Ananiae vero animam gladio verbi perimit.

Sciendum est autem quia praedicatores Ecclesiae etiam ipsis carnalibus ita dominari appetunt, quatenus et compassionem naturae, et vitiis rectitudinem exhibeant. Eorum itaque princeps est Christus, qui est rex regum, et Dominus dominantium, de quo adhuc sequitur: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Quo enim amore Filius Dei nos dilexerit, passiones illius ostendunt quas pro nobis pertulit. De hac dilectione ait Apostolus: Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea. Ad cujus etiam dilectionem imitandam hortatur fideles, dicens: Ambulate in dilectione sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis; dilexit autem nos pulcher foedos, pius impios, sine peccato peccatores, nec quales eramus nos dilexit, sed quales ipsa dilectione nos fecit; unde et subditur: et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Iste et amor ineffabilis et incomprehensibilis, quia cum pro juxto vix aliquis moriatur, Christus secundum tempus mortuus est pro impiis, ut nos offerret Deo, justus utique pro injustis. Et cum essemus maculati delictis, lavit nos suo sanguine, ut exhiberet sibi Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, vel aliquid hujusmodi. Qui etiam sanguinem suae passionis vertit nobis in mysterium ablutionis, ut in fide mortis ejus baptizati, ab omnibus mundemur peccatis. Hinc Apostolus dicit: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Est autem et secundum baptismum effusio lacrymarum, quo momentis singulis baptizantur publicani et peccatores, quomodo videlicet Maria post multas criminum lacrymas, et Petrus ablutus est post ternam Domini negationem.

Et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo Per hanc sententiam omnes electi, sacerdotes demonstrantur, qui supra reges fuerant appellati. Quia enim caput fidelium rex est et sacerdos, congruenter et membra capitis, reges et sacerdotes vocantur. Quibus per Petrum dicitur: Vos estis genus electum, regale sacerdotium. Ipsi enim sunt reges, ipsi et sacerdotes et sacrificium et altare, quia et tumultus carnalium voluptatum contra se insurgentes ut reges refrenant, et sacrificium laudis et mortificationis Deo immolant, corpusque suum a praesentis saeculi cupiditatibus mortificant, ut hostia viva fiant. Ipse itaque Unigenitus Patris, rex et sacerdos, fecit suos electos reges et sacerdotes, quos reges terrae constituit, et ipso opere sacerdotes monstravit. Quod autem dicitur, Deo et Patri, non duae naturae, nec duae personae, sed una ostenditur; ubi etiam Spiritus sanctus juxta regulam praemissae intelligentiae pariter intelligitur. Ipsi gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. Filio scilicet, qui nos fecit, et qui nos sacerdotes fieri voluit, ubi etiam amborum accipimus charitatem, quae est Spiritus sanctus.

Ecce venit cum nubibus. In nube venturus est Dominus ad judicium, quia in nube ascendit in coelum. Sic enim dixerunt angeli apostolis: Quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Nubium autem saepe fit mentio in sacro eloquio, unde legimus in Exodo, quod omnipotens Deus in nube filios Israel eduxit de Aegypto. Tabernaculum quoque Moysi et templum Salomonis nubes implevit, et in Domini transfiguratione Moysen et Eliam nubes obumbravit. In nubibus etiam sancti venturi sunt ad judicium, juxta illud Apostoli, quia rapiemur obviam Christo in nubibus. Illa autem nubes quae filios Israel illuminabat, et Aegyptios tenebris circumdabat, Domini significat clementiam, quae illuminat perfectos, et obcaecat reprobos. Ita quippe veniens Dominus ad judicium, apparebit blandus justis quos etiam illuminabit, dum ad contuendam suam majestatem eos perduxerit; et terribilis reprobis, quos in tenebroso carceris loco constituet. De quo in Evangelio dicitur: Inutilem servum projicite in tenebras exteriores; illis enim dicet: Venite, benedicti Patris mei; istis autem: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo. Nam et hoc quod Aegyptii et filii Israel ad se non poterant accedere, hoc significat quod Abraham diviti respondit: Inter nos et vos chaos magnum firmatum est. Aliquando etiam nubes corpus Christi significat, ut illud: Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum. Super nubem quippe levem ascendit, et in Aegyptum venit, quando carnem humanitatis nostrae assumens, sine gravedine peccati in mundo apparuit. Nubes autem pluraliter, sanctos significant praedicatores, qui pluunt verbis, et coruscant miraculis; de quibus per prophetam dicitur: Et nubibus mandabo ne pluant super eam, hoc est, super vineam imbrem. Cum his nubibus, hoc est, cum multitudine sanctorum venturus est Dominus ad judicium, quia in eorum cordibus habitabit; unde est: Dominus veniet ad judicium cum senioribus populi sui. Et videbit eum omnis oculus. Omnem oculum usitato more locutionum, pro omni homine positum hic accipiamus. Omnis itaque oculus, id est omnis homo, qui tunc resurrexerit, videbit eum corporaliter, sive ad vitam, sive ad mortem; non autem animalium quorum vis in sanguine est, et cum moriuntur esse desinunt, oculus enim videbit, sed potius oculus hominum. Alia translatio dicit: Videbit eum omnis oculus talem, qualem scilicet despexerunt, et qualem credere noluerunt, et tunc implebitur: Videbit omnis caro salutare Dei. Et qui eum pupugerunt, subaudis videbunt eum, Judaei scilicet, qui crucifixerunt eum lingua, sicut Marcus dicit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt illum, clamantes: Reus est mortis; et milites Pilati videbunt eum quem illudentes crucifixerunt; videbunt autem non ut jam contemnant, sicut prius irridebant, insultent, ac laetentur, sed ut paveant, gemant, lugeant et tristentur, unde et subditur, et tunc plangent se super eum omnes tribus terrae, id est, omnes reprobi terrena desiderantes, et per desiderium terram inhabitantes, honoribus semetipsos extollentes, in luxuriis degentes, quibus Dominus dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram. Praecipue autem hi plangent se super eum, qui eum pupugerunt. Magis autem dolebunt miseri quia talem perdent Dominum quam quod atrocissimum inciderunt tormentum. Etiam: Amen. Quod est apud Latinos etiam, hoc apud Hebraeos amen; utrumque autem est adverbium affirmantis. Dicit ergo: Etiam, amen, ac si diceret ingeminando: Verum est, verum est, et mutari non potest, quia plangent se super eum omnes tribus terrae. Cognoscite eum pro certo futurum, quod tali sententia firmat.

Ego sum alpha et omega, principium et finis. Hic jam manifeste ostenditur, quia angelus qui haec Joanni nuntiavit, personam Dei in se habebat, cum dicit: Ego sum alpha et omega, principium et finis. Similiter et ipse Joannes qui haec dicit nobis, tale est et quod Paulus dicit: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus? et David: Attendite, popule meus, legem meam. Alpha apud Graecos, Latinos, et Hebraeos, principium est elementorum; quod enim apud nos A, hoc est apud Graecos alpha, apud Hebraeos aleph. Porro omega finalis est elementorum apud Graecos. Quid autem sit alpha et omega, manifestat, cum subjungit: Principium et finis; principium scilicet, ante quem nullus, finis vero, post quem nullus; vel principium, a quo omnia sumunt initium, finis vero, in quem cuncta terminantur; vel principium, quia in principio erat Verbum, finis, quia Verbum caro factum est, unde et ipse per Isaiam dicit: Ante me non est formatus Deus, et post me non erit. Nam et quod Joannes, imo angelus ex persona Dei hoc dicat, manifestat cum subjungit: Dicit Dominus Deus, qui erat, et qui est, et qui venturus est omnipotens. Quod jam supra expositum est.

Ego Joannes frater vester. Hucusque praefatio sequentis libri, exhinc historia incipit. Loquitur autem ecclesiis Asiae, quibus et se aequalem ostendens, humilitatis causa dicit: Ego Joannes frater vester in fide, et particeps in tribulatione et regno, et patientia in Christo Jesu. Quo in loco duo sunt simul conjungenda, tribulatio scilicet et patientia. Tribulatio enim et patientia pertinent ad caput et ad membra, regnum autem solummodo ad caput. Particeps Christi fuit Joannes in tribulatione et patientia, quia sicut Christus passus est opprobria, irrisiones, colaphos, et verbera, ita et beatus Joannes qui flagellatus legitur in Actibus apostolorum, et a Domitiano in fluentis olei dolium missus, ad ultimum ab hominibus separatus est. Particeps quoque fuit in patientia, quia sicut Christus patienter sustinuit passionem, et suos crucifixores diligebat, pro quibus orabat, dicens: Pater, ne statuas illis hoc peccatum: ita et beatus Joannes diligebat eos qui ei mala inferebant, et pro illis orabat. Regnum autem proprie ad caput pertinet, qui est regnum perpetuum sanctorum suorum. Neque enim aliud regnum est suis daturus electis quam seipsum, quibus dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, quasi dicat: Venite, membra, regnate post tribulationem in capite, quia ego regnum vestrum; de hoc regno ipse dicit Judaeis: Regnum Dei intra vos est. Considerandum denique quia in tribus participem se dicit Joannes, in tribulatione scilicet, et regno et patientia; sed media horum est regnum, nec potest possideri, nisi et hinc tribulatio exercuerit, et illinc patientia defenderit. Tenet enim in hoc loco personam omnium fidelium.

Fui in insula quae vocatur Pathmos propter Verbum Dei et testimonium Jesu Christi. Quatuor rebus hic suam confirmat narrationem: persona, cum dicit: Ego Joannes; loco, cum se in Pathmos insulam relegatum ostendit; causa, quare haec passus sit, propter Verbum scilicet Dei, et tempore, id est die Dominica. Fui in insula quae vocatur Pathmos; historia nota est, beatum Joannem scilicet in Pathmos insulam relegatum propter Verbum Dei, cui testimonium perhibebat, dicens: In principio erat Verbum; et propter testimonium Jesu Christi, quod ei perhibebat, quod scilicet esset verus Deus et verus homo; et cui negabatur terra apertum est coelum. Interpretatur autem Pathmos fretum; ibi quippe amplius fervet mare, quod fretum dicitur, ubi angustius est: et ideo non inconvenienter per nomen istius insulae angustia passionis exprimitur, quam patiebatur beatus Joannes, sicut caeteri quorum personam gerebat. Quanto magis enim sancti in praesenti vita affliguntur, eo amplius illis secreta coelestia manifestantur. Unde Paulus in carcere positus dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est. Sustinent quoque et ipsi mali poenas, quia homicidae interficiuntur, in carceribus recluduntur; sed non poena facit sanctos, sed justitia. Sustinet plerumque justus similia, sed justus propter justitiam coronatur, injustus vero propter iniquitatem damnatur. Hinc Psalmista dicit: Judica me, Deus, et discerne causam meam. Unde bene propter Verbum Dei et testimonium Christi se dicit relegatum, non propter homicidium aut caetera crimina. Ex illis quippe erat unus quibus dicit Dominus: Beati eritis cum vos oderint homines, et separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter me, et alibi: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in coelo. Omnis enim qui idcirco patitur passionem, quia divinitatem et humanitatem Filii Dei praedicat, beatus erit, et talibus secreta coelestia revelabuntur, cum ad visionem sui pervenerint Creatoris.

Fui in spiritu in die Dominica. Hic jam aperte demonstratur, beatum Joannem hanc visionem non corporaliter, sed in spiritu vidisse. Non tamen in somnis, sed in exstasi raptus est, sicut et Ezechiel, qui cum sederet in domo sua, et senes Juda sederent coram illo, ductus est mente in Jerusalem. Itaque sicut dictum est, nihil per corpus vidit vel audivit, vel sensit, vel intellexit, vel ipsam carnem funditus deseruit, quando hanc revelationem vidit, sed docendus ejus spiritus, a Spiritu docente assumptus est, ut alta et mystica posset intueri. Notandum autem quod se non in die sabbati, aut sexta feria, sed in die Dominica raptum fuisse dicit. Solet enim qualitas rerum ostendi pro qualitate temporum. Hinc est quod Abraham in fervore fidei suae angelos meridie vidit, et Loth in perditione Sodomorum vesperi, Adam post meridiem; Salomon quoque sapientiam non servaturus in nocte percepit. Ita ergo in hoc loco per diem Dominicam aperte fides intelligitur, quae jam manifesta erat in toto mundo, quando ista videbat beatus Joannes. Jam enim Apostoli profecti praedicaverunt ubique, et jam corporalis illius vacatio sabbati in spiritualem transierat. Ecclesia quoque quam beatus Joannes significabat, jam facta carnis mortificans, in lucem Spiritus assurgebat; et omnes electi in die Dominica sunt, quia ad gaudia futurae resurrectionis hilarescunt.

Et audivi post me vocem magnam tanquam tubae, dicentis mihi: Quod vides scribe in libro. Sicut in spiritu positus spiritualia vidit, sic ea quae audivit vox spiritualis fuit; scilicet, qui extra corpus per contemplationem eductus fuerat, quemadmodum dorsum habebatur. Non enim per corpus ista vidit, ut post dorsum corporis aliquid videret; sed facies illius intelligitur ipsa vis contemplationis, quae extendebatur ad ea quae videbat, dorsum vero oblivio de praesentibus, ex quibus eductus per spiritum jam videbat. Idcirco itaque coelestibus intentus, vocem in his quae oblitus fuerat audivit, ut faciem mentis ad ea converteret, et ea quae videbat auditoribus profutura scriberet, ita et sancti post se omnia praesentis vitae gaudia habent, et in ante se extendunt, pro nihilo ducentes omnia temporalia, dum considerant futurae vitae gaudia, juxta illud Apostoli: Unum quod retro est obliviscens, in anterioribus me extendo, sequens bravium aeternae vocationis. Sic autem dicitur ei: Quod vides scribe in libro, ac si diceretur: Quod visurus es. Necdum enim aliquid viderat, sed tantum ad videndum elevatus fuerat. Librum autem memoriam ejus appellat, id est: ea quae vides reconde in mente tua, et aliis etiam manifesta, nam quod libri significent corda hominum et conscientiam, testatur Daniel qui dicit: Antiquus dierum sedit, et libri aperti sunt, et alius liber qui est vitae. Sic etiam fidelibus dicitur, ut quod vident, id est quod intelligunt, et ipsi in cordibus suis recordant, et aliis etiam manifestare studeant. Vox autem haec sive in Joanne, sive in Ecclesia, recte magna vocatur, quia non de mediocribus, sed de summis loquitur. Quae etiam quasi tuba dicitur, quia per ora praedicatorum sonat, quibus per Isaiam dicitur: Quasi tuba exalta vocem tuam. Nam et bene vox quam audivit Joannes, et in illo Ecclesia, tanquam vox dicitur tubae, quae ab interioribus sine strepitu sonum accipit quem profert exterius, quia videlicet ille sine sono vocis audivit prius in corde, quod postmodum sonuit exterius in voce, quia aliter ad prophetas divina vox sonuit, atque aliter ipsi postea locuti sunt. Deus enim locutus ad illos in corde sine sono vocis, ipsi autem postea locuti sunt, operantes verba cum lingua carnis.

Et mitte septem ecclesiis, id est generali Ecclesiae; quia sicut supra dictum est, in septenario numero universitas exprimitur fidelium. Nam et quod uni illarum loquitur, utique omnibus ecclesiis loquitur. Unde et in sequentibus dicit: Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis.

Epheso. Ephesus interpretatur voluntas sive consilium meum. Quo nomine generaliter omnis Ecclesia comprehenditur, in qua est Dei voluntas per fidem, spem et charitatem, caeteraque bona opera. Unde et ipsa non suam, sed Dei potius voluntatem in se fieri optans, dicit quotidie in oratione, ut non sua, sed Dei in ea fiat voluntas. Cui etiam a Domino per prophetam dicitur: Non vocaberis ultra derelicta, et terra tua desolata, sed vocaberis voluntas mea in ea. Quae etiam bene consilium meum dicitur, quia videlicet non suum, sed Dei sui sequitur consilium, audiens illud Salomonis: Audi consilium, et suscipe disciplinam ut sis sapiens in novissimis tuis; et iterum: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis; quod reprobis contradicitur: Despexistis omne consilium meum; et alibi: Non est voluntas mea in vobis, ait Dominus. Sciendum autem quia voluntas pertinet ad charitatem, qua sancta Ecclesia non timore cogente Domino servit, sed sponte Creatori se subdit, dicens cum Psalmista: Voluntarie sacrificabo tibi. Consilium autem ad correctionem, quia quamvis quidam in suis permanere sceleribus omnimodis velint, fit ad eos tamen per Dei misericordiam sermo correctionis, ut rejecto errore consilium salutis percipiant. Sic enim correctus est Saulus, cui erat consilium ut nomen Christi deleret de terra, et ex lupo factus est agnus. Consilium autem Christi sancta Ecclesia accipit, quia et a peccatis se custodit, et ut perfectionem consequatur, sequitur ejus consilium, quo ait cuidam: Si vis esse perfectus, vende omnia quae habes et da pauperibus, et veni sequere me, et habebis thesaurum in coelo.

Smyrnae. Smyrna dicitur canticum eorum: quorum canticum nisi electorum? Idem est canticum, de quo Psalmista dicit: Cantate Domino canticum novum. Verum haec verba non uni tantum ecclesiae dicuntur, sed tantum generaliter Ecclesiae universali conveniunt. Ad cujus membra pertinebant apostoli, quibus Dominus dicebat: Mandatum novum do vobis. Ipsa enim diligendo Deum et proximum, canticum novum cantat, qui adimplet hoc mandatum. Cantat etiam canticum novum, quando mysterium incarnationis, passionis, ac resurrectionis ejus concelebrat. Perfectius autem in futuro cantabit, quando videbit in re quod nunc videt in spe, et implebitur illud: Beati qui habitant in domo tua, Domine. Unde Ezechiel dicit se vidisse librum, in quo erat scriptum carmen et lamentationes et vae. Qui enim ibi voluerit cantare carmen, hoc est canticum novum, necesse est ut in praesenti vita habeat lamentationem deflendo sua et aliena peccata. Qui vero in praesenti contempserit habere lamentationem, vae illi sine dubio in futuro erit, ut illis sine fine habentibus vae, isti sine termino Alleluia decantent victuri.

Pergamo. Pergamus interpretatur divisio cornuum. Cornua significant regna, ut habes in libro Danielis et in Zacharia; cornua ergo Christi intelliguntur sancti ad regnum illius venturi: sed sicut Christi cornua ejus membra sunt quibus regnum daturus est perpetuum, ita sunt cornua diaboli ejus membra quae cum eo damnabuntur. Inter haec itaque cornua, id est inter justos et reprobos, et inter regnum Christi et diaboli, sancta Ecclesia facit divisionem, quia segregat bonos a malis, superbos ab humilibus judicio sententiae, dicens: Omnis qui se exaltat, humiliabitur. De his cornibus et Psalmista dicit: Omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi. Hinc enim discernitur Christi regnum et diaboli, humilitate scilicet regnum Christi elevatur, superbia vero regnum diaboli dejicitur.

Thyatirae. Thyatira dicitur illuminata; quo nomine generaliter Ecclesia designatur, quae illuminata est ab eo qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, cui Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino, de qua et Isaias: Populus qui ambulabat in tenebris.

Sardibus. Sardis sonat in lingua latina principi pulchritudinis, apta subauditur et ornata. Cui scilicet, nisi illi de quo Psalmista dicit: Speciosus forma prae filiis hominum, et in Canticis canticorum: Ecce tu pulcher es, dilecte mi. Huic itaque principi pulchritudinis est apta et praeparata Ecclesia per ornamenta virtutum; unde et per Psalmistam dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato; et in Canticis canticorum: Murenulas aureas faciemus tibi.

Philadephiae. Philadelphia dicitur salvans haereditatem Dei. Ipsa enim Ecclesia haereditas dicitur, de qua Pater ad Filium: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et de qua coloni mali videntes haeredem, dixerunt: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas. Ipsa est ager Dei, ipsa et vinea, quae per praedicatores suos ita salvare satagit semetipsam, ut fide et opere Deo placeat, et ab illius voluntate nunquam recedat.

Laodiciae. Laodicia vertitur in nostra lingua tribus amabilis Domino, sive fuerunt in vomitu. Tribus nomine sacra Scriptura saepe utitur; unde est: Illuc enim ascenderunt tribus Domini. A tribus scilicet ordinibus, qui forsitan erant in populo Judaeorum, sicut fuerunt apud Romanos, in senatoribus scilicet, militibus, et agricolis, ita et Ecclesia eisdem tribus modis partitur, in sacerdotibus, militibus, et agricultoribus, quae tribus amabilis dicitur, juxta quod Apostolus dicit: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris. Et ipse Dominus: Sic dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret. Porro quod dicitur fuerunt in vomitu, ad reprobos pertinet, qui simul permixti sunt bonis, sicut in area grana cum paleis. Qui etiam sua praesentia gravant sanctos, veluti noxii cibi. Unde et necesse est ut ejiciantur de corpore Christi. Tales utique fuerunt haeretici, qui ejecti sunt ab Ecclesia, de quibus Joannes dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et Psalmista: Expelle eos quoniam irritaverunt te, Domine. In quorum etiam persona in sequentibus hujus prophetiae verbis dicitur: Quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo.

Et conversus sum ut viderem vocem quae loquebatur mecum. Hic liquido claret, non corporalem, sed spiritalem vocem Joannem audisse, quia non ut audiret, sed ut videre dicit se conversum. Quod utique juxta corporis sensus impossibile esse cognoscitur, non enim vox unquam videri potest. Sed ille raptus spiritu ad summa contemplanda, nihil aliud audivit quam vidit, quia hoc est illic audire quod videre, hoc videre quod audire. Ecclesia quoque quae in Joanne figuratur, post se videt vocem, quia mysteria quae in se videt completa, in lege et prophetis considerat praenuntiata; sic enim scriptum est in Genesi: Erunt duo in carne una, Christus scilicet et Ecclesia. Unde Paulus: Ego autem dico in Christo et in Ecclesia.

Et conversus vidi septem candelabra aurea, et in medio septem candelabrorum aureorum similem Filio hominis. Septem candelabra aurea hoc ipsum significant quod septem ecclesiae, id est universalem Ecclesiam, dum verba eorum lumen scientiae simul et amoris incendium praebent, donis septiformis Spiritus refertam. Sed non incongrue in septem candelabris aureis figuratur; habet enim Ecclesia aureum colorem, quia refulget divina sapientia, de qua scriptum est: Thesauris desiderabilis requiescit in ore sapientis. Habet lucernam, quia lucet verbo et exemplo, juxta quod Paulus dicit: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes. Habet quoque et longitudinem in longanimitate spei et perseverantiam, dicente Domino: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Quia etiam candelabrum tundendo producitur, satis convenit Ecclesiae, quae diversis afficitur in hoc saeculo pressuris, inter quas consolationem adhibet illi Dominus dicens: Cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te; et per Prophetam: Convertam manum meam ad te, et excoquam ad purum scoriam tuam. Et bene in medio septem candelabrorum aureorum videt Joannes similem Filio hominis, quia Christus qui Ecclesiae suae praesidet, et praesidendo eam protegit, in medio electorum suorum est, secundum illud: Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum; et alibi: Exsulta et lauda, habitatio Sion, quia magnus in medio tui sanctus Israel. Intuendum est autem quia non absolute dicit se vidisse Filium hominis, sed similem Filio hominis. Ille enim angelus( ut saepe dictum est) personam Christi gerebat, qui idcirco non jam Filius hominis, sed similis Filio hominis appellatur, quia devicta morte jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur; vel certe similis Filio hominis vocatur, quia etsi carnem nostram accepit, tamen non fecit peccatum, sed apparuit in similitudine carnis peccati. Proprium enim est hominum peccato non carere, unde et quia ipse peccatum non fecit, per Psalmistam dicitur: Ego autem sum vermis et non homo. Vestitum podere. Poderis vestis est talaris, quia et Graeci podas pedes dicunt. Per poderem itaque carnem Christi debemus intelligere, quam ipse verus sacerdos obtulit, quando se crucis patibulo Patri pro nobis obtulit hostiam viventem, sanctam in odorem suavitatis. Quae videlicet vestis usque ad talos pertingit, quia ipse suos usque ad mortem dilexit, dicente Joanne: Cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Sive per poderem possumus intelligere generalem Ecclesiam, quae vestis est Domini, juxta quod ei paterna voce per Prophetam dicitur: Vivo ego, dicit Dominus, quia his omnibus velut ornamento vestieris; et Paulus fidelibus dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quae vestis usque ad pedes tendit, quia usque ad novissima membra fidelium in fine saeculi nascitura est. Et praecinctum ad mamillas zona aurea. In Veteri Testamento legimus Danieli Dominum praecinctum apparuisse in renibus, ipso attestante qui ait: Lavavi oculos meos, et vidi, et ecce vir unus vestitus lineis, et renes ejus accincti. Hic autem Joanni angelus non jam in renibus, sed ad mamillas praecinctus ostenditur. Praecinctio renum cohibitionem significat luxuriae; unde est: Sint lumbi vestri praecincti. Angelus itaque Danieli apparens, jure in renibus cinctus fuisse refertur, quia Scriptura Veteris Testamenti ipsum opus luxuriae damnat. Joanni vero bene in pectore, quia Novum Testamentum etiam cogitationes nefarias culpat, dicens: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. In pectore enim cogitationes versantur. Nam et quod fidelibus dicitur: Sint lumbi vestri praecincti, sciendum nobis est quia quisquis adhuc fornicationem carnis non refrenat, ad vitae veteris hominem pertinet. Possumus et hoc aliter intelligere: per duas mamillas designantur duo Testamenta; per zonam vero auream electorum figuratur Ecclesia, quae bene per mamillas jungitur angelo, quia per observationem utriusque Testamenti Ecclesia copulatur Christo in vinculo charitatis, hoc est in dilectione Dei et proximi. Vel certe in mamillis angelus zona cingitur, quia ex duobus populis una electorum Ecclesia per charitatis compagem Christo unitur.

Caput autem ejus et capilli erant candidi tanquam lana alba et tanquam nix. Legimus in Danielis volumine quod Antiquus dierum sedit, cujus vestimentum erat quasi nix candidum, et capilli ejus tanquam lana munda. Ibi itaque his verbis designatur aeternitas Patris, quod in sequentibus ostenditur, cum deinde persona Filii commemoratur, dicente eodem Daniele: Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum aubibus coeli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit, id est usque ad Deum Patrem; hic autem in candore capitis et capillorum angeli, candor innocentiae Filii Dei designatur. Et bene ipse candor per lanam exprimitur: lana quippe ovium est vestis, ipse quippe est ovis, de quo Isaias: Tanquam ovis ad occisionem ducetur; quia secundum quod ait Apostolus: Cum malediceretur, non maledicebat; cum pateretur, non cominabatur. Et per caput intelligimus ipsum Christum, de quo Paulus dicit: Caput viri Christus est; et iterum: Ipse est caput omnium ecclesiarum. Per capillos autem, perfectiores qui capiti suo arctius adhaerent; qui etiam candorem lanae habent, quia imitantur simplicitatem et innocentiam capitis sui dicentis: Discite a me quia mitis sum et humilis corde; et quibus ipse dicit: Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Per nivem vero, novitas designatur resurrectionis. Unde Dominus claritatem futurae resurrectionis niveo candore expressit tribus discipulis, quando resplenduit facies ejus tanquam sol, et vestimenta ejus tanquam nix. Hinc est quod testis resurrectionis ejus angelus mulieribus apparens, vestimenta alba tanquam nix figuraliter exhibuit. Et oculi ejus sicut flamma ignis. Oculi Domini dona significant Spiritus sancti, de quibus in Zacharia dicitur: Super lapidem unum septem oculi sunt; et in sequentibus dicitur quod viderit Joannes agnum tanquam occisum, habentem cornua septem et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Et bene flammae dicuntur, quia accendunt nos ad amorem Dei, et illuminant cognitione divina; de hoc igne Dominus in Evangelio: Ignem veni mittere in terram; possunt et per oculos angeli intelligi eminentiores et spiritales viri in Ecclesia, apostoli scilicet, quibus Dominus dicit: Vos estis lux mundi, qui non solum lucent, sed etiam ardent, dum verba eorum lumen scientiae simul et amoris incendium praebent. Possunt etiam per oculos eloquia divina intelligi, de quibus scriptum est: Lucerna pedibus meis verbum tuum; et de Joseph: Eloquium Domini inflammavit eum.

Et pedes ejus similes aurichalco, sicut in camino ardenti. Pedes Domini aliquando significant stabilitatem aeternitatis; aliquando vero humanitatem, per quam ad nos venit cognitio divinitatis; aliquando praedicatores, de quibus scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem; aliquando vestigia imitationis ejus, aliquando vero novissima membra. In hoc autem loco proprie membra ejus significant, quae tempore Antichristi igne tribulationis probabuntur; nam sicut aurichalcum multis medicaminibus ex aere perducitur ad colorem auri, ita et illi tribulatione novissimi temporis exurentur, ut probentur velut mundissimum aurum. Et sicut Antichristus crudelior erit omnibus persecutoribus, ita et illi fortiores erunt omnibus retro ante martyribus, nam ipse caminus validissimam tribulationem significat, de qua Dominus dicit: Erit tunc tribulatio talis, qualis non fuit, neque fiet. Quod autem alia translatio auricalchum Libani posuit, pro eo quod mons ipse in Judaea esse perhibetur, liquido manifestavit novissima corporis Christi membra in illis tunc regionibus vehementius esse vexanda camino tribulationis, ubi et Dominus eorum crucifixus est ab impiis Judaeis. Et vox ejus tanquam vox aquarum multarum. Superius legimus quod audierit vocem angeli tanquam tubae, nunc autem tanquam vocem aquarum multarum, quia videlicet prius per paucos praedicatores sonuit, de quibus Dominus dicit: Messis quidem multa, operarii autem pauci; et postea populorum multorum officio resultavit. Aquae enim multae populi sunt, sicut in sequentibus legimus, quod enim primum pauci praedicatores, hoc postea totus mundus clamavit. Potest et vox similis aquarum multarum charitas intelligi, quae est fons et origo omnium donorum spiritualium, sicut ipse Dominus manifestat, cum dicit: In his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae; unde et ipse in die magno festivitatis stans clamabat, dicens: Qui sitit, veniat et bibat; et de ventre ejus fluent aquae vivae. Ac si diceret: Qui intelligentiam Scripturarum sitienter cupit, ad me veniat, veniens Spiritum charitatis bibat, Deus enim charitas est. Bene itaque vox singularis Christi tanquam vox aquarum multarum dicitur, quia cum una sit charitas, si mentem repleverit, hanc ad innumera virtutum opera multiformiter accendit.

Et habebat in dextera sua septem stellas. Quid sint septem stellae, ipse angelus aperit in sequentibus, dicens: Septem( inquit) stellae angeli sunt septem Ecclesiarum. Hoc ipsum etiam et superius comprehendit in candelabris septem, id est universalem Ecclesiam, sive omnes doctores. Quod enim singulis angelis dicitur ad universos utique refertur. Hoc quippe Dominus manifestat, qui cum de singulis angelis dicat: Angelo illius Ecclesiae scribe, in fine ita concludit: Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis. Stellae enim in nocte lucent, similiter et candelabra; atque ideo non inconvenienter persona Ecclesiae in his verbis exprimitur, maxime vero doctorum, qui in nocte hujus saeculi lucent verbo et opere, aliisque exemplum sanctitatis et luminis ostendunt, quibus utique Dominus dicit: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes opera vestra bona, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Dextera autem Christi, in hoc loco intelligitur summa beatitudo et prosperitas futurae vitae, quae nunc manet in spe, tunc autem erit in re. In hac dextera jam sancti consistunt, quia in Dei praedestinatione jam certum manet, qui sint in dextera collocandi, quando agni separabuntur ab haedis, nequaquam pars sinistra erit, quia infelicitas vel adversitas nulla eos nocebit, quibus et dicturus est: Venite, benedicti Patris mei et caetera. De hac dextera Dominus per Prophetam Ecclesiae dicit: Ne timeas, quoniam auxiliatus sum tui, et suscipiet te dextera Justi mei. Et de ore ejus gladius utraque parte acutus exibat. Gladius utrinque acutus, Scriptura Veteris ac Novi Testamenti intelligitur; hinc Paulus dicit: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Qui gladius de ore ejus procedit, juxta quod ipse Dominus dicit: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Utraque autem parte acutus dicitur, quia videlicet hinc culpas operis, illinc resecat peccata cogitationis; Vetus enim Testamentum dicit: Non occides; non furaberis: Novum vero: Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio; et: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est eam in corde suo. Vocatur etiam sermo Dei gladius utraque parte acutus, quia dividit bonos a malis. Unde ipse Dominus dicit: Non veni pacem mittere, sed gladium. Veni enim separare patrem adversus filium, et filiam adversus matrem suam, et caetera. Vel certe ideo gladius bis acutus vocatur, quia et imperfectos secundum litteram exterius informat, et perfectos juxta mysticum intellectum interius erudit. Audit enim simplex quisque ibi: Non adulterabis; non occides, et caetera, et ponit in animo suo haec custodire; dum autem haec facit, abscidit se per Dei verbum a carnalibus delectationibus, ut haec divini verbi custodiendo praecepta possit salvus fieri. Sapientior quoque considerat altiora mysteria, cum audit: In principio erat Verbum, et caetera. Quibus sublevatus, nihil in hoc mundo ambit, quia desiderat jam frui ejus praesentia, cujus tanta in divino eloquio praedicatur magnificentia.

Et facies ejus sicut sol lucet in virtute sua. Quia Christus et Ecclesia una est persona, caput videlicet et membra, per faciem ejus possumus intelligere sanctos, non tamen tales quales nunc sunt, sed quales postmodum futuri, cum ad sui Creatoris visionem pervenerint. Unde et Dominus in Evangelio dicit: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui. Quod videlicet non de isto sole visibili intelligere debemus, cum et ipse multo tunc majus lumen habiturus sit, juxta illud propheticum: Erit lux lunae sicut lux solis, et lux solis sicut lux septem dierum, sed potius de illo de quo scriptum est: Vobis timentibus nomen meum orietur sol justitiae. Si autem sancti majus lumen habebunt quam sol iste visibilis, quantum putamus excellentiorem et sublimiorem esse capitis claritatem, a quo membra illuminabuntur! Unde et cum de sole hic loqueretur Joannes, addidit: Sicut sol lucet in virtute sua, quando scilicet meridiano tempore in centro coeli ita resplendet, ut nullatenus humanus aspectus ferre valeat claritatem luminis ejus. Hanc claritatem ostendit in monte coram tribus discipulis, quando facta est facies ejus sicut sol. Centies enim tantum( sicut dicit beatus Hilarius) fulsit, sed non habuit Evangelista creaturam splendidiorem cui comparare posset eamdem claritatem, idcirco dicit sicut solem resplenduisse faciem ejus. Et qualis tunc apparuit Dominus, talis utique venturus est ad judicium. Quo in loco quaeri potest: si Dominus ad generalem resurrectionem cum tanta claritate venturus est, quare non in eadem claritate post suam resurrectionem apparuit discipulis? Ad quod dicendum est, ideo post suam resurrectionem claritatem sui vultus discipulis abscondisse, ut eum vel suffere quivissent vel cognoscere; quod si non fecisset, mortalium oculi videre eum non possent. Si enim, cum adhuc mortale corpus gestaret, ferre non potuerunt claritatem vultus ejus, quando transfiguratus est in monte, quanto minus hoc possent, si post suam resurrectionem ipse, non ut sol, sed septempliciter sole fulgente suam manifestaret claritatem. Quid autem ista de Domino dicimus, cum etiam nos, miseri atque mortales, claritatem sanctarum animarum cum aeterno sole fulgentium sustinere non valemus? Porro quod dicitur, solem sive lunam majorem luminis claritatem habere post diem judicii, utique ad lapsum et reparationem primi hominis pertinet. Postquam enim homo Dei mandatum transgrediendo peccavit, tenebras incurrit, et idcirco etiam ipse sol, qui ad obsequium hominis fuerat conditus, claritatem sui luminis maxima ex parte perdidit. Sed cum reparatus fuerit homo, atque post generalem resurrectionem renovatus, tunc et ipse sol renovabitur, et septempliciter, id est multo clarius quae modo lucebit. Unde etiam nec postea occasum patietur, sicut Isidorus testatur, ne impii claritate luminis ejus perfruantur. Aliter: Sol habet ortum et occasum, ideoque congrue comparatur Christo, qui habuit ortum nascendo temporaliter ex matre, et occasum per mortem. Porro facies illius, manifesta in carne praesentia intelligitur, quae abscondita est quando in cruce occubuit, sed iterum resurgens a mortuis, coepit lucere in virtute sua, in multitudine scilicet miraculorum, et praedicatione doctorum. Nam et de occasu Psalmista dicit: Iter facite ei qui ascendit super occasum. Super occasum namque ascendit, quia unde occubuit, inde surrexit. Et quando ista dicebat Joannes, jam ortus, jam ad occasum versus, jam surgens iterum lucebat in virtute sua; id est jam in carne natus, passus, et suscitatus, ipsaque ejus nativitas, passio, et resurrectio totum claruerat per orbem; et idcirco facies angeli non simpliciter, sed sicut sol lucet, in virtute sua splendebat.

Et cum vidissem eum, cecidi ad pedes ejus tanquam mortuus. Joannes in hoc loco significat omnem electorum multitudinem, angelus autem solius capitis personam gerit. Non autem hic pedes Domini, sicut superius aeternitatem divinitatis ejus, non praedicatores, non denique caetera membra, sed tantum indicia passionis ejus et humilitatis significant, qui se humiliavit usque ad mortem. Ad pedes ergo angeli Joannes cadit, dum sancta Ecclesia vestigia passionis ipsius imitatur, juxta illud Petri: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus, et hoc mortificando se cum vitiis et concupiscentiis. Ad pedes ejus cadit, quia dum considerat Redemptorem suum mortuum, mox mundo moriens, ad imitanda ejus vestigia semetipsum humiliter prosternit. Bene autem Joannes non mortuus, sed tanquam mortuus cecidisse dicitur ad pedes angeli, quia electi imitantes vestigia passionis Christi, etsi moriuntur mundo, vivunt tamen Deo. Hinc Apostolus dicit: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus; et iterum: Obsecro vos ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, et caetera. Hostia quippe immolatur, et viva est, quia sancti etsi se mortificant cum vitiis et concupiscentiis, non tamen penitus a corpore recedunt. Vel certe tanquam mortui fiunt, cum se mortificant, quia in spe futurae resurrectionis jam vivunt, juxta illud Apostoli: Mortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo, et cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. Et posuit dexteram suam super me, dicens: Noli timere. Non semper in sacro eloquio unus sermo pro uno accipitur sensu. Legimus quippe superius dexteram significare summam beatitudinem futurae vitae et prosperitatem, in qua sancti jam consistunt Dei praedestinatione. Non ergo hic taliter accipienda est dextera, sicut in superiori versu: pedes non priora in se continent mysteria, sed tantum exempla imitationis Christi et passionis significant. Itaque in hoc loco per dexteram angeli debemus intelligere sanctos praedicatores. Unde per Moysen dicitur: In dextera ejus ignea lex; ac si diceretur: In sanctis praedicatoribus doctrina Spiritus sancti. Notandum autem quia non dicit Joannes quid angelus fecerit, ponens dexteram suam super illum, utrum videlicet levaverit eum a terra, an detraxerit illum ad terram; sed ex Danielis volumine discimus quod a terra eum levaverit, qui dicit quod angelus qui erat accinctus auro obryzo, et corpus ejus quasi chrysolithus, posuit dexteram suam super eum, et erexit eum super genua sua. Ponit itaque angelus manum super Joannem jacentem ad pedes suos tanquam mortuum, et erigit illum, quando Christus Ecclesiae suae, quae se mortificat, auxilium consolationis porrigit per suos praedicatores. Quasi enim dextera Christi super fidelium corda pressuris et angustiis pressa, Paulus apostolus positus erat ut eos sublevaret, cum eis consolationem adhibebat, dicens: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis. Non autem Ecclesia ita erigitur a terra, ut penitus ab omnibus angustiis submoveatur; sed cum talia et his similia audit pro illatis passionibus, cor ad gaudia coelestis patriae sublevat. Tale quippe est illud Evangelii: Nolite timere eos qui occidunt corpus; et alibi: Gaudete, quod nomina vestra scripta sunt in coelo. Bene autem illic additur: Nolite timere, ac si electorum Ecclesiae diceretur: Erige mentis auditum in passionis certamine ad futura praemia, et accepta desuper fiducia, humanum timorem audacter longe propulsa.

Ego sum primus, et novissimus, et vivus; et fui mortuus, et ecce sum vivens in saecula saeculorum. Hic manifestissime apparet, quia angelus qui beato Joanni apparuit, figuram Christi tenuit. Non enim alii quam Christo nato, passo, ac sepulto, et resuscitato haec verba conveniunt. Ipse est primus, in quo facta sunt omnia; ipse novissimus, per quem restaurata sunt universa: ipse est primus qui ante saecula natus: in principio erat Verbum; ipse novissimus, quia in fine temporum natus: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Et vivus fui, ait, vel ante omnia saecula in divinitatis essentia, vel ante mortem in carne. Et mortuus, subaudis post nativitatem carnis. Et ecce sum vivens in saecula saeculorum, post resurrectionem, sicut Apostolus dicit: Christus resurgens a mortuis, jam non moritur; mors illi ultra non dominabitur. Quo in loco magna consolatio intelligenda est adhibita beato Joanni, cui jacenti tanquam mortuo dicitur: Vivus fui et mortuus, et sum vivens in saecula saeculorum. Nihil enim hac affectione congruentius quam quod sibi similem in morte Dominum audiret, qui tanquam mortuus jacebat. Ac si diceret Christus tam sibi quam omnibus fidelibus: Nolite timere pro me pati, qui estis membra, cum ego qui sum caput, pro vobis mori non dubitaverim, quia sicut ego post mortem vivo, ita et vos vivetis resuscitati a capite. Attendite ergo quia post mortem vivit vita vestra, quae constat in capite, exemplum vobis ostendens quandoque in gloriam resurgendi, si modo vano timore non recesseritis de corpore. Et habeo claves mortis et inferni. Per claves potestas aeterna et judiciaria designatur. Unde Petro dictum est: Tibi dabo claves regni coelorum. Neque enim pueriliter intelligere debemus claves esse in coelo, quemadmodum sunt in ostio, sed per claves potestas intelligitur ligandi atque solvendi. Ita ergo et hic clavium nomine potestas aeterna ostenditur. Unde et alibi dicitur: Qui aperit et nemo claudit; claudit et nemo aperit. Porro mors diabolus intelligitur, quia invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum; infernus autem, membra illius ad poenas inferni ventura. Habet itaque Filius Dei claves mortis et inferni, quia sua occulta reseratione dat potestatem diabolo, vel ejus membris, ut saeviant in persecutionem sanctorum, et iterum cum vult, facit omnem conquiescere eorum tentationem. His clavibus conclusus erat diabolus, cum dicente Domino: Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit similis ei in terra, vir simplex et rectus, tentando eum appetiit, dicens: Nunquid Job frustra timet Deum? Nonne tu vallasti eum ac domum ejus? et caetera usque: Mitte manum tuam, nisi in facie benedixerit tibi. Reseravit ei Dominus clavem, cum potestatem tentandi dedit ei, dicens: Ecce in manu tua est. Et ille, accepta potestate, egressus, percussit Job ulcere pessimo. Sed postea cohibitus est et sub clavi reclusus, quando ipsa tentatio profuit beato Job ad gloriam, et restaurata sunt ei omnia duplicia, ipsique tentatori eadem tentatio crevit ad cumulum damnationis suae. His clavibus fuerat dimissus, quando Petrum timore concutiens, compulit negare Deum: reclusus est iterum, quando Dominus respexit Petrum, et ille flevit amare, ac maculas ternae negationis lavit amarissimis lacrymis. His etiam lacrymis fuerat laxatus, quando Mariam multis criminibus sibi devinxerat; sed clausus est quando dimissa sunt ei peccata multa, quia dilexit multum. His quoque clavibus apertis fuerat dimissus, quando tentabat Paulum, cui, ne magnitudo revelationum eum extolleret, datus est stimulus carnis. His divini judicii clavibus quotidie reseratur, cum electos tentationibus fatigare permittitur; iterumque restringitur, cum non supra modum, sed ad mensuram ipsas tentationes exaggerare permittitur, juxta illud: Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis sustinere.

Scribe ergo quae vidisti, et quae sunt, et quae oportet fieri post haec. Hic Joannes typum tenet ordinis praedicatorum, cui dicitur: Scribe quae vidisti, id est quae intellexisti, in lege scilicet et prophetis de me, ut ea in corde teneas, et aliis profutura pandas. Vel etiam, si specialiter haec verba referimus ad apostolos, dicitur illis ut miracula Christi quae viderunt scribant, et aliis annuntient, et per haec ad fidem Christi alios trahant; quae etiam nunc impleta sunt in me, et quae oportet fieri post haec in membris meis. Quod autem superius jam dictum est ei, ut scribere debeat ea quae vidit, et nunc iterata voce ad scribendum compellitur in repetitione verbi, negligentia torporis removetur a studio praedicatorum, ut quae saepius admonentur, sine tarditate impleantur. Sequitur:

Sacramentum septem stellarum quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea: septem angeli sunt septem ecclesiarum et candelabra septem: septem ecclesiae sunt. Sacramentum mysterium est, ubi aliud videtur, et aliud intelligitur, sicut( verbi gratia) in Christi corpore, ubi cum videatur panis, vera est caro. Unde ipsi sacerdotes dicunt: Sacramenta quae sumpsimus, Domine, proficiant nobis ad salutem corporis et animae. Ita ergo et hic sacramentum erat, quia in septem stellis vel septem candelabris, universalis Ecclesia exprimebatur. Quod enim significatur per septem stellas, id ipsum significatur et per septem candelabra, id est omnis Ecclesia, vel specialiter sancti doctores, qui nimirum recte per stellas designantur et per angelos, quia et in hujus saeculi nocte lucent per munditiam vitae, et aliis coelestia ministrando, angeli veritatis existunt. Quibus Paulus dicit: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria in firmamento coeli. Hoc etiam sciendum, quia hoc est unus angelus quod septem, hoc septem quod unus, quia quod uni loquitur ad omnes pertinet; et item quod omnibus dicit ad singulos refertur. Quod autem idem angelus qui beato Joanni apparuit quaedam exposuit, quaedam vero signata reliquit, nimirum idcirco hoc egit, ne nobis lectio illius vilesceret, et ut haberemus etiam ubi sensum nostrum exercitare possemus. Exposuit quaedam, quia si ex toto nobis clausus esset liber, taederet nos eum legere, ad cujus mysteria intima non possemus pervenire. Iterum, si per omnia eum aperiret, facilis nobis esset ad intelligendum, et idcirco etiam minus studiose eum legeremus. Angeli autem quibus scripsit, sicut in consequentibus inveniemus, non coelestes intelliguntur spiritus, quia absurdum est credere aliquid esse in coelestibus spiritibus dignum reprehensione, sed potius fideles in Ecclesia consistentes, de quibus scriptum est: Angeli pacis amare flebunt; et Malachias: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus; quia angelus Domini exercituum est. Sanctos Ecclesiae doctores angelos vocari, quia ut praemissum est, stellae et candelabra in hujus saeculi nocte lucent et aliis ministrando coelestia, angeli veritatis existunt, quos Paulus dicit, sicut luminaria in firmamento coeli in medio nationis pravae et perversae, per munditiam sincerae vitae lucere. Sequitur:

LIBER PRIMUS. CAPUT II.

Et angelo Ephesi Ecclesiae scribe: Haec dicit qui tenet septem stellas in dextera sua, qui ambulat in medio septem candelabrorum aureorum. Ephesus interpretatur voluntas vel consiliam meum; quod et ipsi Ecclesiae convenit specialiter, in qua erat Dei voluntas, sicut inveniemus in sequentibus, eodem angelo dicente: Scio opera tua; et consilium correctionis in hoc quod subjungit: Habeo adversum te pauca, quod charitatem tuam primam reliquisti, et omni Ecclesiae generaliter. Quod enim dicitur angelo, id est sacerdoti ipsius Ecclesiae, in illo omni Ecclesiae dicitur; et in Ecclesia Ephesiorum, universae Ecclesiae fidelium. Nam et per septem stellas quas tenebat in dextera sua, omnes sancti intelliguntur, qui in praedestinatione aeternae beatitudinis jam tenentur in Dei praesentia. Ipsi quoque designantur et per septem candelabra, in quorum medio ambulat Christus, quia dona gratiae suae eis particulatim diffundit. Alii scilicet sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii genera linguarum, alii interpretationem sermonum, alii hospitalitatem, alii abstinentiam, contemplationem, et caetera his similia, quae operatur unus atque idem Spiritus. Qui cum ubique praesens sit, dum donorum gratiam eis largitur, quasi in medio candelabrorum quotidie ambulat. Vel certe per manum possumus intelligere clementiam divinitatis ejus, quam nullus potest evadere, quia in manu ejus sunt omnes fines terrae. In hac dextera sunt boni et mali: boni quidem comprimuntur, ne vel ultra mensuram acceptae virtutis per inanem gloriam transeant, vel ad vitiorum illecebras ruant; mali autem, ne quantum volunt, nocere possint, hac virtutis dextera retinentur, sed tanquam servi sub potestate Domini, ad mensuram filios verbere caedant. Sunt ergo quidam ad quos Dominus venit per fidem quam habent, et aliquando per bonam voluntatem: sed quia iterum reprobis moribus eum ejiciunt, et ad vitia labuntur, non potest ibi manere, idcirco ambulat, et ad electos transitum facit, apud quos diu manet, et in eorum cordibus moratur. Facit quippe adventus sui praesentiam sentire reprobos: sed quia fidem illorum opera non sequuntur, nequaquam apud eos manet, sed ad electorum corda ab eis transit, in quibus per opera virtutum inhabitet. Hoc enim indicat columba ex arca dimissa, quae super aquas diluvii volitans, cum non inveniret ubi requiesceret pes ejus, ad arcam reversa est. Hinc in Evangelio dicit: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. In quibus verbis ostendit quia ad eos venit in quibus mansionem non invenit. Bene itaque dicitur: Qui ambulat in medio septem candelabrorum aureorum. Ac si aperte diceretur: Tandiu inter electos et reprobos exhortationis verbo discurrit, quousque inveniat apud quem per opera virtutum mansionem faciat. Vel certe dum quemlibet electorum intimo discretionis examine probandum ad tempus, in tentatione deserit: atque ut alium a tentatione eripiat, pio favore prosequitur, tanquam in medio septem candelabrorum aureorum discurrere videtur.

Scio opera tua et laborem et patientiam tuam. Hoc autem non specialiter, sed generaliter omnibus electis congruit, quorum opera, labor, et patientia Deo sunt cognita. Scire autem Dei, eligere est. Unde in libris Moysi frequenter populo dicitur: Vos scit Deus ex omnibus gentibus; id est: Vos elegit; et ipsi Moysi: Novi te ex no mine, id est: Te eligo specialiter prae caeteris. Aliquando autem scire dicitur scientes reddere; unde est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligatis eum an non, id est ut scire vos faciat; et Abrahae: Nunc cognovi quod timeas Dominum, id est cognoscere te feci. Dicitur quoque scire Deus, et ipsa scientia vis divinae subtilitatis accipitur, cui nuda et aperta sunt omnia, juxta illud: Tu cognovisti omnia novissima et antiqua. In istis itaque locutionibus Ecclesiae, pro locorum qualitatibus scire Dei debemus accipere. Dicitur ergo Ecclesiae a Christo: Scio opera tua, id est approbo et eligo, vel scio opera, id est scire te facio mercedem operum tuorum et laborem. Quia homo operans laborat, idcirco post opera virtutum recte etiam subjungitur et labor, quia sancta Ecclesia sicut magna est in operibus, ita magna est et in labore. Cujus etiam patientia specialiter praedicatur, quae cunctos tolerat labores patienter, et eos quos male agentes portat, sinceriter amat, et usque ad finem vitae in hoc perseverat, juxta illud: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Opera enim et labores communia sunt bonis et malis: patientia autem vera, singulare munus collatum est in coelestibus; quae si desit, multa opera, multique labores subito ad nihilum rediguntur. Patientia autem vera est quae et mala proximorum aequanimiter tolerat, et eos quos prave agentes portat, sinceriter amat. Et non potes sustinere malos, subaudis libenter; et hic jungendum est scio, sicut supra. In hac enim vita simul misti sunt boni et mali. Ideoque necesse est, quia aliter esse non potest, ut ipsi mali tolerentur a bonis. Debent enim in illis odio habere quod mali sunt, et debent eos diligere per hoc quod homines sunt. Hinc David ait: Iniquos odio habui. Non quia naturam iniquorum, sed opera iniquitatis odio habuerit. Nonnunquam itaque infirmi quique, malorum pravitates atque eorum consortia gressibus corporis conantur effugere, ignorantes quam impium sit propter pravorum perversitatem relinquere sanctorum unanimitatem, qui si patientiae studerent, quia alibi locus deest, in semetipsis invenirent ubi eos evadere possent. Et tentasti eos qui se dicunt apostolos esse, et non sunt. Tempore beati Joannis surrexerunt falsi apostoli, id est haeretici. Marcion, Ebion, et Cherinthus in Asia volentes corrumpere rectam fidem, et praedicantes Christum minorem Patre, qui utique falsi apostoli erant, juxta illud, apostolus interpretatur missus. Sed isti non erant missi a Christo, sed diabolo, transfigurantes se in apostolos Christi, a quo et se missos dicebant, cum non veritatis, sed falsorum dogmatum essent. De talibus Dominus per Prophetam dicit: Ipsi veniebant, cum ego non miserim eos. Dicit ergo: Tentasti eos qui se dicunt apostolos esse, et non sunt, id est probasti fidem illorum et doctrinam. Et invenisti eos mendaces. Tentationes enim duae sunt, sed hic tentatio ad probationem pertinet, sicut et ibi: Tentat nos diebus decem. Sic et sancta Ecclesia quotidie tentat, id est probat corda singulorum, ut qui fidem rectam non tenent, aut corrigantur, aut ab Ecclesiae societate pellantur, sicut ejecti sunt haeretici. Isti enim, id est Ebion et caeteri, antequam examinarentur, occulti erant, sed probati sunt tam a beato Joanne quam ab angelo illius Ecclesiae. Et quia perversi doctores reperti sunt, damnati sub anathemate, ejecti sunt ab Ecclesia. Similiter Sabellius, Photinus, et caetori latrones, qui non per ostium intra sinum Ecclesiae intraverant, latebant quousque ab Ecclesiae pastoribus probarentur.

Et patientiam habes tolerando patienter illorum perversitatem, qui tibi mala ingerunt. Et sustinuisti propter nomen meum, et non defecisti. Ac si electorum omnium Ecclesiae diceretur: Quia in omnibus patientiam habuisti, idcirco utique ea quae tibi ab impiis sunt illata tormenta sustinuisti, quia nisi patientiam habuisses, in tot adversis defecisses. Et ideo patientiam habens non succumbis, quia non pro terrena gloria, sed propter nomen meum haec sustines.

Sed habeo adversus te quod charitatem tuam primam reliquisti. Superius locutus est sanctis, nunc autem loquitur reprobis, quia( sicut supradictum est) sicut sunt misti boni et mali in praesenti vita, ita communiter eos alloquitur divinus sermo: Habeo( inquit) adversus te, id est adversum reprobos qui in te sunt, quia primam charitatem reliquisti, id est fidem Dei et dilectionem; et subdidisti te delectationibus saecularibus et terrenis, sicut mulier deserit primum viri amorem, et jungit se adultero. Dum enim a quibusdam charitas inchoata repellitur, protinus cupiditas saeculi introducitur, fitque modo miserabili, ut nec ad memoriam illa redeat, cum haec mentem plene possederit. Memor esto itaque unde excideris, id est a qua gratia separatus sis, qui prius mihi conjunctus splendore sanctitatis fulgebas. Et age poenitentiam, pro eo quod me dereliquisti, et terrenum amorem tanquam mulier adulterum suscepisti, et prima opera fac, id est redi in amorem prioris viri.; sin autem, venio tibi, et praesentiam irae meae tibi ostendam, et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris, id est movebo te de loco virtutis tuae, et de societate fidelium. Notandum autem hoc quod non dicit: Ejiciam candelabrum de loco suo, sed tantum movebo; quia videlicet, licet quis peccet, tamen si poenitentiam egerit perfectam, non amittet pristinam dignitatem suam aut gradum. Unde Petrus licet negaverit Christum, non perdidit apostolicum gradum. Sed dicamus hoc sub exemplo: si enim quilibet hominum grave peccatum admittit in conspectu hominum, de loco suo movetur, at tamen si cito per poenitentiam surrexerit, non est motus in conspectu Dei, quia licet per peccatum in conspectu hominum motus esse videretur, tamen quia in Dei praesentia resurrecturus erat, non est motus, quia nequaquam minoris sanctitatis locum habebit, si perfectam poenitentiam egerit. Dicatur itaque impoenitenti et ad Deum redire nolenti: Movebo candelabrum tuum de loco suo nisi poenitentiam egeris, ac si diceretur: Munus sanctitatis post lapsum criminum a me nequaquam recipies, nisi cor ad poenitentiam emollire curaveris.

Sed hoc habes, bonum subaudis, quia odisti facta Nicolaitarum, quae et ego odi. Iterum in hoc loco vertit sermonem ad personam fidelium, dicens: Odisti facta Nicolaitarum. Nicolaus unus fuit ex septem diaconibus qui electi et ordinati sunt ab apostolis, sed caeteris permanentibus in ministerio suo, ille recessit ab eorum fide et doctrina. Qui cum culparetur eo quod haberet pulcherrimam mulierem, et nimium zelaretur eam, ut se excusaret ab hac suspicione, respondit: Non est mihi curae quid faciat; qui vult, utatur illa. Unde et transiit in communem usum; quod factum coeperunt etiam multi sectatores ejus imitari, qui etiam idolothyta comedebant, et cibos suos cibis gentilium commiscebant. Dicebant quoque hunc mundum non a Deo, sed a quibusdam principibus factum, contra quod in Genesi dicitur: In principio creavit Deus coelum et terram. Et haec facta Nicolaitarum a bonis repudiantur, et veluti stercora detestantur. Videamus autem quos isti spiritu aliter significent. Interpretatur autem Nicolaus populus stultus; quo nomine gentiles figurantur, qui stulti sunt, quoniam veram sapientiam, id est Christum, credere nolunt, unde dicit Apostolus: Nos praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam. Nam hi communiter utuntur uxoribus, et idolothyta comedunt, atque hujus saeculi conditores homines esse affirmant, id est: Jovem, Saturnum, et reliquos, qui licet ab illis dii putentur, homines tamen fuerunt, et in hac terra, licet turpiter vitam ducentes, regnaverunt. Significat quoque Nicolaus haereticos, qui cum de sapientia Dei Patris, quae est Filius, vera non sentiunt, licet secundum saeculum sapientes videantur, tamen secundum Deum stulti sunt. Dum enim Arius vel sectatores Christum creaturam esse affirmant, fatui atque stulti sunt: quia dum Trinitatis substantiam confundunt, Christum esse Deum contradicunt. De quibus Psalmista dicit: Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Quorum facta duo specialiter notantur, quia et idolorum cultores et fornicarii saepe vocantur. Quia enim rectam fidem non habent, suus ipse error quem sequuntur, pro cultura idolorum ipsis imputatur. Fornicarii quoque sunt, qui immunditiae carnis serviunt, et ob hoc maxime pereunt. Judaei quoque sunt stulti, quia in Christum qui est sapientia Patris, nolunt credere, frustraque jactant se habere Patrem, cujus Filium odiis insequuntur: quoniam qui non habet Filium, nec Patrem habet. Sed et( si diligenter inspicimus) intra sanctam Ecclesiam Nicolaitas invenimus, eos videlicet, quos in terreno amore thesaurizare videmus; quid enim stultius esse potest, quam eo loco tota mentis intentione pecunias recondere, quo non licet in perpetuum sustinere? Unde Dominus discipulos hortatur, dicens: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra. In hoc autem stultorum numero computatur ille, qui cum diceret: Destruam horrea mea, et majora faciam, quia non habeo quo fructus meos congregem, audivit a Domino: Stulte, hac nocte animam tuam repetam a te; quae autem congregasti cujus erunt? Quae scilicet lucra hominum insipientium, solummodo terrena quaerentium, pariunt in illis genimina omnium vitiorum, quia et secundum Apostolum: Radix est omnium malorum cupiditas; quia videlicet per hanc alius ad rapinam, alius ad falsum testimonium, alius rapitur ad perjurium, atque ad caetera crimina: Quae etiam Judam ad hoc perduxit, ut ipsum Dominum morti traderet. Nam et per hanc homo cupidus animam suam venalem facit, et idololatra efficitur, plus amando creaturam quam Creatorem. Quod enim dicit Apostolus de gulosis, quorum Deus venter est, potest intelligi de cupidis similiter, quorum Deus nummus est auri vel argenti. Haec sunt facta Nicolaitarum, id est stultorum hominum, paganorum scilicet, caeterorumque infidelium et falsorum Christianorum, quae Dominus et quae ex parte illius sunt, odire probantur. Notandum autem, quia non naturam, sed opera hominum Dominus se odio habere dicit. Unde non dicit: Odisti Nicolaitas, quos ego odi; sed: Odisti facta Nicolaitarum, quae et ego odi. Homo enim diligendus est, opus autem illius malum odio habendum.

Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Cum in principio locutionis hujus uni angelo, unique Ephesi ecclesiae scribere Dominus jusserit, hic autem non unum angelum vel unam ecclesiam ad audienda dicta spiritus invitet; patet profecto, quia quod uni dicit, omnibus dicit, et in uno angelo unaque Ephesiorum ecclesia, unitatem Ecclesiae depingit. Verum quoties haec admonitiuncula ponitur sive in hoc libro, sive in Evangelio, quod sequitur vel praecedit, spiritualiter est intelligendum; quia non corporis hic auris requiritur, sed cordis, quam videlicet aurem nisi quis habuerit, eloquia spiritus capere non poterit. Sic Dominus loquens turbis in parabolis, cum illic omnes qui aderant aures haberent, monet apostolos dicens: Vobis dico qui auditis; ac si dicat: Verba coelestium sacramentorum illis aperio, quos eadem interna cordis aure percipere cognosco. Carnis itaque auris ad auditum transit, cordis vero auditu simul et intellectu viget. Intuendum quoque est, quia cum angelus in principio harum locutionum ex persona Filii Dei, imo certe per angelum Filius Dei loquatur, non dicitur hic: Qui habet aurem, audiat quid Filius Dei dicat; sed, quid Spiritus; quia videlicet verba Filii, verba sunt Spiritus sancti. Quo nomine etiam tota Trinitas intelligitur, de qua dicitur: Spiritus est Deus. Ideoque dum Christus loquitur, in eo pariter loquitur Pater et Spiritus sanctus: quia sicut sunt inseparabiles unitate, sic inseparabiliter loquuntur, et docent sanctorum unitatem. Sciendum vero, quia in hac revelatione sicut in sequentibus, aperte monstratur: aliquando loquitur Filius ex persona sua, quod illi solummodo convenit: aliquando vero ex persona Trinitatis. Ideoque singulae locutiones considerandae sunt, quae scilicet referendae sint solummodo ad humanitatem Filii Dei, quae autem ad totam Trinitatem. Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei. Lignum vitae, sapientia est Dei Patris, Salomone attestante, qui ait: Lignum vitae his qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus( Prov. III). Quia utique Apostolus Christum esse testatur, dicens Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Quae recte lignum vitae dicitur, quia fidelibus suis vitam aeternam tribuit, quos in praesenti satiat suo corpore, in futuro satiabit sua contemplatione. Unde Psalmista dicit: Satiabor dum manifestabitur gloria tua. Bene lignum vitae vocatur, quia et in praesenti vita electos suos ab aestu vitiorum umbra protectionis defendit, et in futura beatitudine cibum aeternae contemplationis desiderantibus praebet. Dicatur itaque: Vincenti incentiva carnis suae, tentationes daemonum, adversitates pravorum hominum, dabo edere de ligno vitae, id est, meipsum dabo illi in remunerationem, cum eum perduxero ad meam contemplationem. Paradisus autem vel praesens intelligitur Ecclesia, in qua quotidie comedunt fideles ejus corpus et sanguinem bibunt: vel vita aeterna, quae ipse Christus est, sicut ipse Dominus dicit: Haec est enim vita aeterna, ut cognoscant te, et quem misisti Jesum Christum. Quod autem Deum se habere dicit, in cujus paradiso hoc esse lignum asserit, secundum humanitatem loquitur, quam assumpsit pro nobis. Quae ergo vincunt oblectamenta peccati in hoc paradiso Ecclesiae, illa ad accipienda corporis et sanguinis sacramenta digne pertingunt, et ad Dei contemplationem pervenient, ipsumque lignum vitae in remunerationem accipient, quia et ipse est lignum vitae quod dat, et ipse de ligno vitae vincentibus dat, et ipse fructus ligni est quod dat.

Et angelo Smyrnae ecclesiae scribe. Smyrna interpretatur canticum eorum, canticum ad laetitiam pertinet, quod aperte congruit fidelibus, quibus in persona istius ecclesiae loquitur Dominus. Non enim haec verba uni tantum dicuntur, sed magis unitati sanctorum.

Haec dicit primus et novissimus. Primus, scincet ante quem nullus: novissimus, per quem restaurata sunt omnia. Qui fuit mortuus et vivit. Quia etsi mortuus fuit ex infirmitate, ut Apostolus dicit, vivit ex virtute Dei. Hoc enim est primus et novissimus, quia qui semper vivit in sua substantia, primus existendo, mortuus in humanitate nostra in fine temporum, ut homo nascendo.

Scio tribulationem tuam. Scio, id est approbo et eligo. Licet vero hic tribulatio singulariter ponatur, tamen omnifaria et multiplex intelligitur. Unde Psalmista dicit: Multae tribulationes justorum. Sancta Ecclesia, in cujus persona hic loquitur sermo divinus Ecclesiae Smyrnae, multas tribulationes sustinet exterius, cum ab adversariis probra, vincula, carceres, caeteraque hujusmodi tormenta excipit, aut cum etiam a daemonibus interius invisibiliter cruciatur: cum etiam a seipsa, jejuniis, orationibus et vigiliis, lassata, pene succumbit. Affligitur quoque et tribulatur a seipsa, cum caro resistit spiritui. Has omnes tribulationes scit Dominus et approbat, de quibus omnibus in futuro liberabit eos, quando auferet omnem lacrymam ab oculis eorum. Et paupertatem tuam, subauditur scio et approbo.

Sed dives es in Deum, juxta illud: Tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Mirum autem est quomodo electi, pauperes et divites sint; quod duobus modis intelligi potest: fuerunt sancti multi divites in hoc saeculo, sicut Abraham, David et alii multi; sed quasi nihil habentes erant, quia terrenas divitias contemnentes, se peregrinos cognoscebant, coelestes divitias jam mente tenentes. Expleta quippe sua suorumque necessitate ex his quae habebant, reliqua in usus pauperum consumebant. Vel certe pauperes re, sicut sunt apostoli sancti; divites autem in fide, per spem jam coelum possidentes, quibus Dominus dicit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Dicatur itaque: Scio paupertatem tuam, sed dives es, ac si diceretur: Unde te per humilitatem spiritus pauperem existimas, inde per omnia dives comprobaris. Unus enim idemque electus et pauper et dives est: pauper scilicet adhuc peregrinus, dives autem quandoque civis futurus: pauper terrena commoratione, dives beata praedestinatione. Et blasphemaris ab his qui se dicunt esse Judaeos, et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Hoc non solummodo ad unam pertinet Smyrnaeorum ecclesiam, sed generaliter ad omnem ecclesiam, quae est in universo mundo, quae et in singulis locis et in toto orbe blasphematur ab impiis, qui se dicunt esse Judaeos, et non sunt, quia Judaeus interpretatur confitens, sed sunt congregatio Satanae. Qui enim vere confitetur Christum, ipse est Judaeus. De talibus Dominus dicit: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, Judaeorum ergo nominis expressio mediatoris nostri est confessio: ac per hoc quicunque Christianitatis nomine censentur, spiritualiter Judaei appellantur. Quod nomen utique Judaei tunc generaliter perdiderunt, quando Christum negaverunt, dicentes: Hunc nescimus unde sit. Quique modo aperte, modo occulte, semper autem corde Ecclesiam Dei blasphemant. Ad quorum societatem pertinent etiam falsi Christiani, qui Christianum nomen quidem habent, sed opera Christianitatis non habent. De quibus per Paulum dicitur: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Blasphematur itaque Ecclesia a Judaeis falsis, quia electorum verba a reprobis dijudicantur, quia semper eloquia et facta justorum contraria sunt cogitationibus reproborum. Qui licet intra sinum Ecclesiae consistant, vita tamen et moribus in multas Satanae synagogas seipsos dividunt: quia quot vitiis serviunt, tot de se partes reddunt. Tales itaque falso Judaeorum sibi nomen usurpant, quique vehementius zeli flammis succensi, gravius Ecclesiam blasphemare consueverunt quam hi qui nunquam ad ejus consortia injuriarum accesserunt. Sed usquequo zizania novissime separentur a tritico, nullus horum deserendus est, sed omnes admonendi sunt, omnes tolerandi, in exemplum Redemptoris nostri, qui sacrilegum impiumque proditorem usque ad passionem mortis Judam toleravit. Ad quorum mala perferenda exhortatur Ecclesiam, et quasi armis potentibus adjungit, cum subdit:

Nihil horum timeas quae passurus es. Id est quidquid a Judaeis falsis, quidquid a falsis fratribus vel paganis injuriarum laesionumque pertuleris, pro eo quod transeunt ne formides. Hoc est quod in Evangelio dicit fidelibus: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Ecce missurus est diabolus aliquos ex vobis in carcerem ut tentemini, et habebitis tribulationem diebus decem. Hinc liquido jam claret diversas in uno angelo personas alloqui. Praemisit enim divina vox quasi ad unum loquens: Nihil horum timeas quae passurus es: nunc vero adjungit tanquam ad multos: Ecce missurus est diabolus aliquos ex vobis in carcerem, et caetera. Carceris autem nomine omnis tribulatio intelligitur passionum, quam sancti sunt perpessi a diabolo, qui per membra sua diverso modo eos cruciat, recludens in carceribus, et diversis ac variis tribulationibus afficiens. Quod autem non ait: Missurus est diabolus vos in carcerem, sed ex vobis, non ad omne corpus angeli pertinet, quod constat ex sanctis et reprobis, sed illos vult intelligi, qui ex illatis tribulationibus victores exsistunt: qui ideo tribulantur ut probentur, ideo probantur ut coronentur. Dicatur itaque: Ecce, id est in praesenti tempore, missurus est diabolus per membra sua, sicut fuit Nero, Domitianus et caeteri: ex vobis in carcerem, id est in diversas afflictiones: ut tentemini, ut post tentationem victores effecti coronemini, juxta illud: Beatus vir qui suffert tentationem: et habebitis tribulationem diebus decem. Per decem dies quibus Ecclesia tribulatur, omne praesens tempus intelligitur, in quo Decalogi mandata sunt necessaria. Sicuti enim( verbi gratia) mittens quilibet imperator milites contra hostes, omni genere armorum munit, sic Deus omnipotens mittens electos suos ad bellum in hunc mundum, contra daemones vel perversos homines Decalogi mandatis eos instruit, quibus muniti eis resistere possint. Et quandiu Decalogum habent, necessario in procinctu sunt positi, recte dicitur: Habebitis tribulationem diebus decem. Acsi dicatur: Nolite quaerere in bello vitae praesentis requiem, quandiu contra tentamenta inimici sive aperta, sive occulta, decem praeceptis tanquam milites armamini. Neque enim gaudii locus est, ubi vita hominis tota tentatio est. Quidam dicunt( ut beatus Beda) decem tentationes ad decem persecutiones gentilium referri, et putant a Nerone Caesare usque ad Diocletianum. Quod quomodo sit, ipsi viderint qui hoc dicunt. Potest autem et hic denarius numerus aliter intelligi. Cunctis autem legentibus liquet tribus tentationibus principaliter primum hominem a serpente in paradiso tentatum ac superatum; quibus etiam tribus modis post secundo homini tentato succubuit, id est avaritia, vana gloria, et cupiditate; contra quas, scilicet principales tentationes, quotidie Ecclesia dimicat. Septenarius autem numerus ad praesens tempus refertur, quod septem diebus volvitur. Quia ergo in omni hujus vitae termino trina ista tentatio non potest deesse, in quibus caetera vitia potissimum obtinent principatum, et haec ipsa mortalis vita per septem dierum curricula evolvitur, recte decem dierum numero principalis Ecclesiae tribulatio exprimitur. Hac enim trina tentatione septem diebus applicita, denarius numerus adimpletur; dicatur itaque de electis: Habebitis tribulationem diebus decem, acsi diceret: Usquequo praesens vita finiatur, quae per septem dies volvitur, contra diversas tentationes, quae in tribus suum maxime obtinent principatum, certamen habebitis. Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae. Hic jam ostendit aperte ad quos decem dies pertingunt, id est ad omne tempus quandiu fidem servare electi debent. Hoc autem et generaliter omni Ecclesiae, et specialiter dicitur unicuique fideli animae. Hinc est quod in Evangelio Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Esto itaque fidelis usque ad mortem, et inter multas pressuras, inter innumeras clades, semper victoriae triumphum attende. Quia enim hoc dicturus erat, praemisit superius: Haec dicit, qui fuit mortuus, et vivit. Acsi diceretur: Noli fidem regis amittere, quia si mecum toto belli tempore dimicaveris, post mortem mecum coronaberis; sed et regnandi sortem accipies. Nunc enim est tempus decertandi, tunc autem coronandi. Unde et in sequentibus dicitur: Qui vicerit, faciam eum sedere in throno meo, sicut et ego vici, et sedeo cum Patre meo in throno ejus.

Qui habet aurem cordis et intelligentiam mentis, audiat et intelligat ad se pertinere quod dictum est, et quid Spiritus dicat Ecclesiis: Qui vicerit tentamenta diabolica, incentiva carnis suae, non laedetur a morte secunda, id est a damnatione perpetua. In sacra enim Scriptura tres mortes saepe ponuntur: una scilicet peccati, altera carnis, tertia vero supplicium aeternae damnationis. Quae mors hic secunda, non tertia nominatur, quia videlicet de his tantummodo agitur sermo, quae nocent, de morte scilicet peccati et morte aeterni supplicii. Ad quarum comparationem ista quae communis est, mors non est dicenda. Unde et Apostolus carnaliter mortuos dormientes vocat, dicens: Nolumus vos ignorare de dormientibus. Mors itaque prima, quae laedit, peccatum est. Huic itaque quae laedere possit, nulla alia nisi aeterna damnatio succedit. Ideoque praetermissa media quae non laedit, alia debuit vocari secunda, quae post peccatum laedit. Dicatur itaque: Qui vicerit, non laedetur a morte secunda, id est qui mortem peccati in hoc tempore animas necantem superaverit, ad laesionem ejus quae post hanc et corpora et animas sine fine cruciat, non perveniet. Quae mors semper occidit, et nunquam ad integrum exstinguit. In laesionis autem verbo, miseriarum debet intelligi corruptio. Laedi enim non potest, nisi quod corruptioni subjacet.

Et angelo Pergami Ecclesiae scribe. Pergamus interpretatur divisio cornuum. Quod aperte Ecclesiae congruit, in qua sunt simul boni et mali, et quae judicando facit distantiam inter bonos et malos, ut confringantur cornua peccatorum, et exaltentur cornua justi. Haec dicit qui habet rhomphaeam ex utraque parte acutam. Rhomphaea est gladius utrinque acutus. Gladii autem nomine, Scriptura sacra intelligitur, dicente Apostolo: Et gladium Spiritus quod est verbum Dei. Qui gladius Veteris et Novi Testamenti bene utraque parte acutus dicitur, quia videlicet hinc peccata operis, illinc resecat peccata cogitationis. Vetus quippe Testamentum dicit: Si quis adulterium fecerit, morte moriatur: Novum vero: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est eam in corde suo, et multa his similia. Vel certe utraque parte ideo acutus dicitur, quia sicut gladius biceps carnem dividit, et membra a membris separat, ita gladius verbi Dei separat bonos a malis. Unde Dominus dicit: Non veni pacem mittere, sed gladium, et caetera. Sive etiam idcirco dicitur utraque parte acutus, quia et simplices per historiam, et perfectos instruit per allegoriam.

Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanae. Et hoc generaliter universali Ecclesiae dicitur, quae mixta cum reprobis, ubique per orbem Satanae tentationibus scit se exercere. Sicut enim sedes Dei sunt electi omnes, ita sunt sedes diaboli cuncti reprobi, in quorum medio habitat Ecclesia, juxta quod Apostolus dicit: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes; et in Canticis canticorum dicitur: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias, et inde laus electorum amplius crescit, et ubique diffunditur, quoniam in medio malorum innocentiae servant opera. Hinc est quod Loth sacra Scriptura teste laudatur, quod esset visu et auditu justus, habitans apud eos qui quotidie affligebant ejus animam injustis operibus. Hinc etiam Ecclesia dicit electorum: Circumdederunt me sicut apes. Apis quippe in ore mel portat, in cauda venenum occultat. Sic nimirum hi qui fraudes moliuntur, dulcia praeponunt, ut amaris inficiant. Et tenes nomen meum, id est nomen Christianitatis integra fide colis, etiam in tempore tribulationis. Et non negasti fidem meam, afflictionibus perfidorum pressa. Et in diebus illis Antiphas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos. Cujus Latinitatis sit haec locutio, non facile patet, nisi forte per subauditiones intelligatur. Si enim dixisset: Non negasti fidem meam in diebus Antiphae testis mei, qui occisus est apud vos, planus esset sensus, et facile intelligeretur; at cum dicitur: Non negasti fidem meam, et in diebus Antiphas testis meus, et caetera, obscura est sententia. Ideoque necessariae sunt subauditiones, ut ita hanc sententiam pronuntiemus: Et tenes nomen meum, et non negasti fidem meam; et in diebus illis, in quibus exstitit Antiphas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos, non negasti fidem meam. Tale est et illud in Psalmo: Nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversus Deum in iniquitatem. Si subjungeret statim, quoniam Deus judex est, aperta sententia videretur: sed cum in medio interponit: Quia neque ab Oriente, neque ab Occidente, neque a desertis montibus: et deinde subjungit: Quoniam Deus judex est, obscura sententia redditur. Aut ergo vitio scriptorum ista talis facta est locutio, aut certe more Scripturarum, ut dictum est, necessarias habet quasdam orationum particulas. Sed nunc sensum videamus: fuit enim quidam martyr, qui occisus est in ecclesia Pergami, per quem utique omnes martyres intelliguntur, quicunque in hoc mundo, sive aperto, sive occulto martyrio patiuntur: quia sicut in una Ecclesia omnes, ita in uno martyre omnes Christi martyres reperiuntur praeconio laudis attolli. Quod autem apud sanctos suum testem interfectum esse commemorat, sic intelligendum est, non quod ab illis, sed quod inter illos fuerit interemptus, ab his videlicet in quibus Satanas habitat, id est a reprobis, qui sedes sunt Satanae. In quorum persona statim subjungit.

Sed habeo adversus te pauca, quia habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel, edere, et fornicari. Haec enim verba non ad eum pertinent cui superius dictum est: Tenes nomen meum, et caetera, sed ad eos qui simul misti erant cum reprobis, quos angelus Pergami, id est episcopus ipsius civitatis, prava docere permittebat. Historia patet, qualiter scilicet Balaam a Balac ad maledicendum filiis Israel fuerat evocatus, quem maledicere noluit, cui se etiam similem fieri in morte optavit. Sed postea muneribus victus, in ejusdem populi mortem consilium dedit. Praevidit enim animos filiorum Israel ad fornicationem promptos; ideoque consilium dedit Balac ut pulcherrimas mulieres coram eis poneret, quarum speciebus illecti, ad illicitos amplexus ruerent, illarumque blanditiis illiniti, de sacrificiis Phegor manducarent, per quod videlicet factum derelicti a Deo, caderent coram illis. Completumque est hoc consilium de filiis Israel, et facile decepti sunt. Egressa itaque ira a Domino, percussit ex illis viginti tria millia, donec Phinees, zelo Dei actus, vindictam exercuit in adulteros. Haec tunc facta sunt docente impio divino et mago, et hoc specialiter in Pergami ecclesia, generaliter autem fit in toto mundo. Balaam itaque interpretatur populus vanus, Balac elidens, Israel vir videns Deum. Balaam itaque significat haereticos, qui pondus virtutum et fidei in se non habent, ideoque vani sunt. Balac autem, qui elidens dicitur, hujus saeculi significat principes. Quibus nimirum bene congruit hoc quod Balach elidens dicitur, quia procul dubio dum hujus terrae principes semper aliis superiores existere quaerunt, si quem ad dignitatis suae culmen ascendere nitentem conspiciunt, pro viribus ad terram elidunt, videlicet ad humilia deponunt. Qui plerumque suadentibus haereticis, contra Israelitas( hoc est viros videntes Deum) pugnant, ut de idolothytis edant, et fornicentur a Deo, illorum prava dogmata sequendo. Dum enim suasoria quaedam et dulcia praeponunt in suis falsis dogmatibus, quasi per pulchras mulieres eos seducere cupiunt, ut comedant idolothyta, id est ut sequantur idolorum doctrinam plenam omni spurcitia: ibique fornicentur, id est, ut, relicta veritatis doctrina, ardentissimo libidinis incendio, mendaciis perversorum doctorum inhaereant. Aliter: Balaam, qui( ut diximus) interpretatur populus vanus, et significat daemones per inania discurrentes; Balac autem, qui elidens dicitur, carnem nostram, quae plerumque animam elidit ad perversa trahendo opera, quae debuerat Deum videre tota mente. Et hoc per mulieres, id est per hujus saeculi delectationes et voluptates, quarum amore plerumque anima daemonum insidiis illecta, ad consensum utendi illicitis trahitur. Israel enim significat animam Deum contemplantem. Docente ergo Balaam, misit Balac voluptatum amatrices coram filiis Israel, quarum suasionibus edant de immolatis, et fornicentur cum eis, quia videlicet spirituum immundorum suasionibus caro delectata, ad aspectum mentis ipsarum cupiditatum illecebras deducit, quarum amore( ut dictum est) ad consensum rapitur.

Ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum. De factis Nicolaitarum, vel quos significaverint suis actionibus, satis supra dictum est. Ita habes, inquit, et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum, id est sicut sunt in te qui sequuntur doctrinam Balaam, ita sunt qui sequuntur doctrinam Nicolaitarum. Quod utique illis dicitur, qui hujus erant imitatores, qui et ad poenitentiam hortantur, cum dicitur:

Similiter poenitentiam age a factis scilicet Nicolaitarum, sicut a factis et doctrina Balaam. Sin autem venio tibi, et pugnabo cum illis in gladio oris mei. Hortatus jam fuerat in superioribus angelum ut poenitentiam ageret eo quod permitteret quosdam tenere doctrinam Balaam vel Nicolaitarum. Unde cum dicit: Sin autem venio tibi; et deinde subjungit: Pugnabo cum illis, ita accipiendum est, tanquam diceret, pugnabo tecum, quia videlicet haec verba et ad eos pertinent, qui praedictam doctrinam sequebantur, et ad eos etiam qui eos non corrigebant. Pari enim reatu astringitur et ille qui prava docet, et ille qui prava doceri tacens permittit. Talibus itaque dicit Dominus: Venio tibi, id est adventum irae meae et vindictam te sentire faciam, et pugnabo cum illis in gladio oris mei, id est acutis eloquiorum meorum sententiis illos damnabo. Gladius enim oris Dei sermonem illius valida praecepta significat, Paulo attestante, qui dicit: Et gladium spiritus quod est verbum Dei.

Qui habet aurem audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Qui utique quod uni illarum dicit. omnes Ecclesias cupit audire.

Vincenti desideria propria et daemonum tentamenta, dabo ei manna absconditum, id est meipsum tribuam illi qui sum panis vivus de coelo descendens, quique ideo factus sum homo, ut panem angelorum manducaret homo. Hunc significabat panem olim illud manna, quod filiis Israel datum est in eremo. Quod qui spiritualiter manducaverunt, sicut Moyses, Aaron, et Josue, et si mortui sunt corpore, immortales fuerunt mente. Qui autem nihil aliud praeter quod videbant ibi intelligebant, mortui sunt morte aeterna. De quibus Dominus dicit Judaeis: Patres vestri manducaverunt manna, et mortui sunt. Sicut et nunc qui digne corpus et sanguinem Domini accipiunt, vitam ibi sumunt: qui hoc indigne manducant, judicium sibi manducant et bibunt. Istud autem manna quod hic promittitur fidelibus, modo quidem in sacramento accipiunt per fidem, quandoque hoc in veritate per spiritualem sumetur: et quod nunc manet absconditum, tunc erit manifestum. Qui itaque vicerit, dabo illi manna absconditum, id est, meam post finitos hujus vitae labores contemplationem illi concedam. Unde Psalmista dicit: Satiabor dum manifestabitur gloria tua. Manna etenim interpretatur: Quid est hoc? Nos autem nequaquam dicimus: Quid est hoc, nisi de re quam ante non vidimus. Istud enim manna nunc manet absconditum, juxta quod Apostolus ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se.

Et dabo illi calculum candidum, et in calculo nomen novum scriptum, quod nemo scit nisi qui accipit. Calculus lapis est pretiosus, qui et carbunculus appellatur, eo quod in tenebris constitutus, sicut carbo succensus fulgere perhibetur. Per hunc autem lapidem ipse intelligitur Christus, qui inter hujus saeculi tenebras refulsit, quando Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Unde et bene candidus dicitur, quia sine ulla peccati offuscatione mundus apparuit inter homines, et divinitatis suae luce tenebras nostrae mortalitatis illustravit. Dicit itaque: Dabo vincenti calculum aureum, id est dabo ei meipsum, qui de mundo atque auctore mortis triumphat, ut sit scilicet meus frater et particeps regni in gloria. Unde Joannes dicit: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, ut sicut est Filius Dei ipse per naturam, ita sint isti per gratiam. In qua videlicet adoptionis gratia, nomen etiam novum datur, id est nomen Christianum prius inauditum. A Christo enim fideles Christiani vocantur, sicut ab Israel Israelitae, et a Juda Judaei. De hoc nomine per prophetam Isaiam Ecclesiae suae ipse Dominus ante dixit: Vocabitur tibi novum nomen, quod os Domini nominavit. In calculo itaque habet hoc nomen, quia ab ipso cepit exordium, a quo omnes Christiani nominantur. Et hoc nomen solis datur victoribus, id est omnibus ad vitam aeternam praedestinatis, qui hujus nominis dignitatem operibus exornant. Unde subjungitur: Quod nemo scit, subauditur digne, nisi qui accipit. Scire enim positum est hic pro eo quod est, nisi virtutem hujus nominis expertus fuerit. Tali modo dicuntur mulieres nondum cognovisse viros, id est quae nondum fuerunt expertae viri thorum. Nemo ergo scit hoc nomen, nisi qui accipit, id est nemo virtutem hujus nominis et dignitatem moribus et vita defendit, nisi qui ante fuerit praedestinatus a Deo, ut filius Dei non solum nominetur, sed etiam sit. Nosse etenim Christi nomen, ad custodiam mandatorum pertinet. Quo contra Joannes de quolibet reprobo dicit: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et veritas in eo non est. Nemo itaque scit hoc nomen, nisi qui accipit, id est qui ad hoc praedestinatus est a Deo, ut jure Christianus vocetur et sit. Potest et per hunc lapidem ignitum charitas intelligi, quae candorem habet, per hoc quod vestis est operiens nigredinem peccatorum: per ignem autem, amor quo diligitur Deus et homo. Datur ergo vincentibus calculus candidus, ut diligant Deum et proximum. Datur in calculo nomen, ut ipsam dilectionem adimpleant in mandato novo. Scriptum quippe est: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Cujus nominis virtutem solus scit qui accipit, id est qui in novo mandato illud custodit, quod discipulis est collatum.

Et angelo Thyatirae Ecclesiae scribe. Thyatira, sicut supra dictum est, illuminata dicitur, significans universam Ecclesiam, quae illuminata est per Christum, qui est lux vera illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum. Ideoque quod uni specialiter Ecclesiae dicere sermo divinus videtur, generaliter ad omnem Ecclesiam pertinet.

Haec dicit Filius Dei, qui habet oculos ut flammam ignis. Hic jam aperte ostenditur, cujus typum angelus gerebat, qui haec ostendebat beato Joanni, cum sua verba, Filii Dei verba, profitetur, dicens: Haec, dicit Filius Dei, cujus oculi velut flamma ignis exsistentes, sunt dona Spiritus sancti, quae totum corpus Ecclesiae illuminant. Vel certe divina eloquia, de quibus scriptum est: Lucerna pedibus meis verbum tuum; et iterum: Ignitum eloquium tuum vehementer. Vel etiam, oculi Domini intelliguntur doctores, qui nos sua doctrina et exemplo illuminant, et lumen scientiae praebent.

Et pedes ejus similes aurichalco. Pedes Domini sunt vel sancti praedicatores per quos mundum circuit, tribulationis igne probati, vel certe ultima ac novissima illius membra, extrema persecutione cadentia.

Novi opera tua, id est tua bene gesta approbo, ut pote qui ut eadem ageres gratuite contuli. In hoc autem loco generalis Ecclesiae persona introducitur.

Et charitatem tuam et fidem, subaudis novi eo modo quo et opera tua. Charitatem, scilicet qua Deum ex toto corde et proximum diligis sicut teipsum; et fidem, qua credis Deum trinum in personis, unum in majestate. Est autem hic praeposterus ordo: dum prius ponuntur opera, postea charitas, dehinc fides, cum prius sit utique credere, deinde quod quisque credit amare, inde etiam quod credulitas et amor docuerit, operari. Subjungitur autem ad haec in laudibus Ecclesiae et dicitur: Et ministerium et patientiam tuam. Ministerium illud intelligitur quo ministrabant Ecclesiae illis qui erant in Hierusalem nihil habentibus de suis facultatibus, misericordiae opera illis exhibentes, Apostolo monente, ut essent memores fratrum. Patientia vero in hoc intelligitur, quia omnia hujus saeculi adversa libenter pro Christo sustinebant, ut perseverantes usque in finem salvi essent. Et opera tua novissima plura prioribus. Quantum ad Ecclesiae faciem pertinet, bene opera illius plura prioribus commemorantur, quia videlicet Ecclesia prius facilioribus et levioribus praeceptis solidata est. Unde et apostoli tantum quatuor capitula illis qui credebant imposuerunt, videlicet ut abstinerent se ab immolato, et sanguine, et suffocato, et fornicatione. Deinde vero cum multitudo Ecclesiae crevisset, ad hoc usque perventum est ut omnia relinquerent pro Christo, et ad culmen perfectionis tenderent, habita pauperibus tribuerent, fratres, sorores, patres et matres uxoresque relinquerent. Abhinc etiam exordium sumpsit religio monachorum. Vel certe potest hoc referri ad diem judicii, quando immanissima crebrescente temporibus Antichristi persecutione, amplior in ea virtus enitebit operationis, dum Judaei et gentiles pariter in fide Christi fundati, duplo quam nunc laborabunt.

Sed habeo adversus te pauca, quia permittis mulierem Jezabel quae se dicit prophetas docere, et seducit servos meos, et docet fornicari, et manducare de idolothytis. Nulla ratio permittit ut haec verba ad eos pertineant quos superius tanta laude fuerat prosecutus, sed a generali corpore electorum vertit sermonem ad partem reproborum, quae in doctoribus intelligitur, qui sua negligentia fornicationem et idololatriam in Ecclesia esse sinunt sub nomine Christiano. Sed jam nunc videamus sensum: fuit Jezabel uxor Achab regis Israel, idololatra simul et fornicaria, quae etiam Dei servos insecuta est. Verum haec mulier non vixit usque ad adventum Domini: nam et in ungulis equorum legimus illam conculcatam. Sed quia erant in eadem Ecclesia qui opera illius mala imitabantur, idcirco in eis mater ipsa fornicationum Jezabel notatur. Sicut enim omnes electi unam vitam ducentes, unum corpus Christi faciunt, sic omnes reprobi unum corpus diaboli dese reddunt, sicque fit, ut praecedentia membra sequentibus, et sequentia praecedentibus inveniantur conjuncta. Unde scriptum est: Vae illis qui in via Cain abierunt; et Joannes dicit: Nunc antichristi multi facti sunt. Potest etiam fieri ut tunc temporis sicut et quidam affirmant, et alia translatio demonstrat. Fuit haec mulier in eadem Ecclesia, uxor scilicet ipsius angeli, quae docebat Dei servos edere de idolothytis et fornicari. Ex cujus specie speciali ad generalem totius orbis Jezabel sermo figurate transfertur. Fornicatio vero istius Jezabelis quadriformis intelligitur: primum videlicet in animo, de qua scriptum est: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo; deinde etiam cum animi voluntas ad effectum perducitur; hinc Paulus dicit: Fugite fornicationem. Omne enim peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus suum peccat; tertium genus fornicationis est, quando simulacra pro Deo colimus. De qua Dominus per Prophetam contra Jerusalem loquitur, dicens: Moechata est cum ligno et lapide. Quartum vero genus est, quando terrenae divitiae immoderate concupiscuntur, et creatura plus quam Creator diligitur. De qua etiam Paulus dicit: Et avaritia quae est idolorum servitus. Hujus fornicationis tria genera nunc in Ecclesia hujus mundi vigent: id est in appetitu luxuriae corporalis, et in effectu ipsius obscoenae commixtionis, atque in avaritia terrenae felicitatis. Sed nec quartum genus ad plenum exstinctum est, quod constat in simulacrorum culturis. Notandum vero quod Jezabel prophetam se dicit, et idcirco servos Dei seducit. Hoc quippe factum multi imitantur qui divitiis deservientes, ne soli sint, hortantur alios ut cupitis fruantur delectationibus, dicentes quia si hoc fieri Deus voluisset, masculum et feminam non fecisset, nec corporis membra tali usui apta formasset. Stultum est ergo abstinere ab hujusmodi delectatione, qua fruuntur non solum aliae pecudes aut volucres, sed etiam muscae. Dumque hoc dicunt, fit aliquando ut carnem delectari compellant, et ad consensum libidinis pertrahant, sicque perveniant ad opus malum, intantum ut in processu temporis nullam reverentiam habentes pudoris, quod turpiter gesserunt, coram aliis laudibus efferunt. Unde bene Jezabel sanguinis fluxus, aut fluens, vel sterquilinium dicitur. Mulieres quippe per singulos menses( sicut dicit beatus Hieronymus in libris prophetarum) fluxum sanguinis sustinent, quia cum menstruum tempus advenerit, superabundans sanguis egeritur. Sanguinis autem nomine peccata designantur; unde David dicit: Libera me de sanguinibus, Deus, id est a peccato adulterii et homicidii. Dicitur itaque Jezabel sanguinis fluxus, quia videlicet reprobi malam voluntatem, quam prius concipiunt, mox ut tempus venerit perpetrandae iniquitatis, ad effectum perducunt operationis. Dumque opus desideratae voluptatis ad effectum perducitur, fit mens vehementius anxia quam fuerat, et auget in corde flammas libidinis, totamque se in voluptate corporis dejicit, sicque, ut ita dixerim, totus humor pariter liquescit. Et hic est quod Jezabel fluens dicitur. Quia vero opus malum in consuetudinem peccandi vertunt, unde et absque ulla reverentia opinionem de se emittunt. Bene eadem Jezabel sterquilinium dicitur, quia videlicet ex ipsis perpetratae luxuriae inquinamentis longe lateque malae opinionis foetorem de se reddunt, unde per Prophetam dicitur: Computruerunt jumenta in stercore suo. Jumenta ergo in stercore putrescere est, ut dicit beatus Gregorius, luxuriosum quemlibet in coeno libidinis vitam finire. Talibus quippe congruit illud Psalmistae: Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Tertio quoque fornicationis genere, multi haec sectantes solent fideles decipere, dum eos invitant pro quibusdam aegritudinibus, pro quibusdam rerum eventibus ad arbores, ad fontes, caeteraque hujusmodi, dicentes quia hoc agendo tale et tale evasi periculum, talemque consecutus sum prosperitatem, dumque haec agunt, quasi ad spiritualem fornicationem Dei servos invitant. Sed et in alia fornicationis specie reprobi multos decipiunt, dum perversis suasionibus quosdam ab amore Dei retrahunt, et desideriis terrenis servire compellunt, ideoque vae illis qui toties fornicantur, quoties plus terrena quam coelestia appetunt, plus creaturam quam Creatorem diligunt.

Et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret, et non vult poenitere a fornicatione sua. De talibus Job dicit: Dedit illi Deus locum poenitentiae, et ille abutitur eo in superbiam. Quisquis enim delinquit, et vivit. Ideo hunc divina pietas iniqua agentem tolerat, ut ab iniquitate resipiscat. Unde et talis quo amplius exspectatur, et non vult poenitere, eo arctius reatus sui vinculis astringetur, et justo judicio punietur. Unde est: Puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit. Sed quaerendum nobis est, cum in praecedenti versiculo negligenti praedicatori atque ab exhortatione torpenti dictum sit: Habeo adversus te quod permittis mulierem Jezabel, quae se dicit prophetas docere, et seducit servos meos, cur non subjungitur, dedi tibi et illi, aut certe sub uno, dedi vobis ut poenitentiam ageretis? Ad quod dicendum est quia in angelo omne corpus Ecclesiae comprehenditur, et quando ipse increpatur, ad eos increpatio pertinet, qui rei sunt. Ideoque a specie praedicatorum qui superius fuerant reprehensi, redit sermo ad generalitatem populi, et in eo partem speciei reprobam, quasi ex occulto impoenitentem redarguit, quam supra aperte increpaverat. Hoc autem idcirco ne pars speciei, quae prius in sanctis praedicatoribus constat, illi quae in reprobis est, videretur conjuncta. In perversis itaque doctoribus unus idemque angelus, et pro reatu taciturnitatis aperte corripitur in specie, et pro mentis obduratione occulte redarguitur in genere. In sanctis vero nec aperte corripitur in specie, nec increpatur occulte in genere. In eo enim quod divina vox ait: Habeo adversus te quod permittis Jezabel quae se dicit prophetas docere, et seducit servos meos, torpentium ab exhortatione praedicatorum innotescit silentium. In eo vero quod subjungit: et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret, et non vult poenitere a fornicatione sua, a specie ad genus transiens, et speciem et genus simul sub uno comprehendit.

Ecce pono eam in lecto, et qui maechantur cum eo in tribulatione maxima erunt, nisi poenitentiam egerint ab operibus suis, et filios ejus interficiam in mortem. Quod est Jezabel, hoc sunt qui moechantur cum ea, hoc etiam filii ejus ex fornicatione procreati, id est unum corpus Satanae. Sed quia reprobi reprobis succedunt, dividitur genus in species, ut ostendatur quibus successibus totum corpus diaboli proficiat, quibus incrementis coalescat. Perfectum autem quo Jezabel cum suis omnibus ponitur, intelligitur audacia et securitas peccandi. Ponitur autem in lecto ista universalis meretrix, non ut quiescat, sed ut febre languescat, ut phrenesim sustineat, quatenus ea jam dicat, vel agat, quae alii audire erubescant. Saepe enim justo Dei judicio propter peccata praeterita homines ad majora ruunt facinora, dumque sine timore audacter peccant, quasi in lecto, id est, in peccandi securitate quiescunt. In qua securitate Deus eos ponere dicitur, quia justo judicio permittitur ut ibi ponantur; tale est et illud: Induravit Dominus cor Pharaonis, id est non emollivit. Sic et hic dicitur: Pono eam in lecto, id est non retraham illam, sed permittam, propter transacta peccata, libere et sine timore peccare, et qui moechantur cum ea, id est cum seipsis, quia supradictum est quod est meretrix. Hoc sunt illi qui cum ea fornicantur, in tribulatione maxima erunt, hoc est in augmentum peccatorum, per quod venturi sunt ad maximam tribulationem gehennae. Quasi enim quaedam sunt peccatorum supplicia, ipsa vitiorum incrementa, et hoc fiet nisi poenitentiam egerint ab operibus suis. Dum enim peccatores quidam de perpetratis criminibus nolunt agere poenitentiam, fit ut ad alia ruant etiam crimina graviora. Unde Paulus de quibusdam Deum cognoscentibus et non glorificantibus dicit: Propter quod tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt. Et filios ejus imitatores illius interficiam in mortem. Non enim istam communem hic mortem debemus accipere, qua moriuntur et justi, sed illam quae post mortem corporis sequitur animam, id est damnationem perpetuam. Nam et per lectum quo Jezabel mitti comminatur, aeterna poena potest intelligi, qua miseri et reprobi cruciandi tradentur. Et qui moechantur cum ea, hoc est qui fornicationem illius quocunque modo imitantur, erunt in tribulatione maxima post mortem carnis, ubi vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur; et hoc ideo quia poenitentiam agere negligunt, donec eis repentinus superveniat interitus. Porro filii secundum praecedentem sententiam, vel imitatores malorum intelliguntur, vel opera illorum perversa quae tunc dabuntur in mortem, quando post laetitiam temporalem pro his miseri peccatores perpetuis tormentis tradentur cruciandi, dum per impunitatem scelerum ad mortem pervenerint animarum. Quo contra electi affliguntur hic, ut postmodum laetentur. Quibus per Prophetam dicitur: Israel, jam non irascar tibi, quia zelus meus recessit a te; et in hac Apocalypsi: Ego quos amo, arguo et castigo. Prosperantur siquidem ad tempus iniqui aeterna morte plectendi: affliguntur ad modicum electi, perennibus bonis vegetandi. Dicit ergo, quos amo, arguo et castigo, per flagella scilicet corporis, per damna temporalium rerum, per varias et diversas afflictiones corporum et animarum. Etiam quos despicio in lecto, id est securitate peccandi manere permitto. Agit vero hoc omnipotens Deus more patris duos filios habentis, quorum alterum quidem suae potestatis esse permittit, sinens eum libere dormire, manducare, bibere, caeteraque quae sibi videntur facere, quia vult eum haereditate privare. At contra, alterum excommunicat, verberibus afficit, aliquando tota nocte vigilare facit, et vinctis pedibus stare, quia vult eum sibi haeredem substituere. Tali itaque modo Deus suos electos, quibus daturus est haereditatem coelestis patriae, arguit et castigat, ut post finitos hujus vitae labores, ad aeternam perveniant possessionem. Reprobis autem permittit suae voluntatis esse, et in lecto securitatis quiescere, quo postea damnentur omnes cum suis patribus iniquis, ibi erit tribulatio magna, quam nulla carnis explicat lingua, ubi et deficiens quisque non defecit, et moriens semper vivit.

Et scient omnes Ecclesiae quia ego sum scrutans corda et renes. In renibus delectatio signatur concupiscentiae carnalis, quia humanae conceptionis semen de lumbis egreditur. In corde vero cogitationes exprimuntur, quae de corde prodeunt. Juxta quod Dominus dicit: De corde exeunt cogitationes malae, adulteria, fornicationes, furta, etc. Quia enim praecedenti versiculo dixerat omnipotens non aperte, sed occulte, idololatras et adulteros morte damnandos, nunc fidem Ecclesiae demonstrat, quae etiam non visa credit. Novit enim fidelium Ecclesia Deum scire omnia, qui licet reprobos tolerare videatur, tamen occulte in sua praescientia jam eos damnat. Ait ergo: Scient omnes Ecclesiae quia ego sum scrutans renes et corda, id est, facta et cogitationes singulorum intueor. Hominibus quippe opera nostra et dicta possunt esse nota, Deo autem etiam cogitationes manifestabantur, quoniam ipse videt quod quisque cogitet, vel quod delectet, unde ille sapientissimus orator dicit: Tu solus nosti corda omnium filiorum hominum. Nam et veniens ad judicium non solum opera, sed etiam ipsas damnabit tenuissimas cogitationes cordis. Juxta quod per Prophetam dicit: Ecce ego venio, ut opera et cogitationes singulorum congregem. Potest et hoc quod in Ecclesia in reproborum ultione Deum scrutatorem esse renum et cordium perhibetur, non incongrue ita intelligi, ut quod nunc fide retinet certa, in futurum cernat rerum experientia, unde Psalmista: Cognoscetur Dominus judicia faciens, non quod ante per fidem non sit cognitus, cum occulte judicaret, sed quod tunc judiciorum experientia cognoscatur. Et dabo unicuique vestrum secundum opera sua. Hic aperte demonstratur, quia nomine fornicationis superius omnia comprehendit, quia non per hanc sententiam unius operis, sed multorum futura damnatio praedicitur; punientur enim manifesta crimina, punientur et occulta, atque ideo fornicationem quam supra quadriformem intelleximus, hic omnifariam cogimur confiteri, unde Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te. Dicatur itaque: Et dabo unicuique vestrum secundum opera sua, justis scilicet praemium laboris, impiis vero supplicium aeternae damnationis, ubi quod amplius exponi debeat, non est, sed quod magis timeri. Nam et per prophetiam hic dicitur, quod Noe, Daniel et Job, ipsi soli animas suas salvabunt, filium autem et filiam non liberabunt. Vobis. autem dico et caeteris qui Thyatirae estis: Qui non habent doctrinam hanc, qui non cognoverunt altitudinem Satanae. Superius increpaverat reprobos, nunc autem ad electos verbum vertit. Ideoque bene dicit: Vobis dico et caeteris, id est justis qui supra non estis comprehensi in numero reproborum. Qui non habent doctrinam hanc, id est, quos prava persuasio Jezabelis non inclinat ad malam operationem, ut malos videlicet imitentur. Qui non cognoverunt altitudinem Satanae, id est superbiam illius non sunt imitati. Sic enim dicuntur altitudinem Satanae ignorare, sicut sacra Scriptura dicit mulieres non cognovisse viros, quae necdum sunt expertae viri thorum, vel sicut nos quotidiana locutione dicimus hominem veracem ignorare mentiri. Altitudo autem Satanae superbia intelligitur, quia tumens contra Deum voluit similis fieri Altissimo; pro qua ruens ad terram, multas angelorum legiones sibi consentientes secum dejecit. Cujus altitudinem tunc homo cognovit, cum hanc imitando Deo similis fieri concupivit. Juxta promissionem scilicet deceptoris dicentis: In quacunque die comederitis, eritis sicut dii. Hanc quoque altitudinem illi cognoverunt, qui turrim usque ad coelum erigere gestiebant. Sed electi notitiam altitudinis Satanae non habent, quia in cunctis semetipsos humiliant, vestigia Redemptoris sequentes, qui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Attendunt enim quod Dominus dicit: Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Hinc ergo rationis accepto consilio, humilitatis semitam arripiunt, per quam ad celsitudinis culmen ascendant, quemadmodum dicunt, quidam: Non ponam super vos aliud pondus, tamen id quod habetis, tenete donec veniam. De illis hoc dicitur, qui inflati contra Dei Filium, altitudinem Satanae cognoscentes, nitebantur eos qui crediderant in Christum ex gentibus ad veteris legis caeremonias trahere, de quibus Lucas dicit: Quia quidam descendentes a Judaea, docebant fratres, quia nisi circumcidamini secundum legem Moysi, non potestis salvi fieri. Propter quod etiam miserunt Barnabam et Paulum ad apostolos in Hierusalem, a quibus et didicerunt posse sufficere gentibus, ut abstinerent se ab immolato, et sanguine, et suffocato, et fornicatione. Cumque quidam eis de gentibus dicerent: Nisi circumcidamini secundum legem Moysi, non potestis salvi fieri, ait Petrus: Quid tentatis imponere jugum cervicibus discipulorum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? De illis itaque haec dicentibus, hic Dominus Ecclesiae dicit: Non ponam super vos aliud pondus, hoc est observantiam veteris legis, quemadmodum dicunt illi qui sunt synagogae Satanae, sed sub levi sarcina vos permittam manere, ideoque id quod habetis tenete, id est onus leve ad quod vocati estis, nolite abjicere. De hoc onere, id est, gratia Redemptoris nostri, Petrus dicit: Quia per gratiam Domini nostri Jesu Christi credimus salvari. Ad hoc onus ipse fideles suos invitat, dicens: Tollite jugum meum super vos, et caetera. Atque post pauca: Jugum enim meum suave est, etc. Ab onere ergo ad onus vocat, sed a gravi ad leve, id est a lege ad gratiam, per quam non solum impletur lex, verum etiam transcenditur. Sed dum hoc dicimus, quaestionem nobis ipsi ligamus: si enim, secundum praedictam beati Petri sententiam, lex importabilis est, quomodo transcendi potest? Sed sciendum nobis est quia in observatione carnalium praeceptorum eadem lex importabilis est, in custodia vero spiritualium mandatorum, quae in decem constat verbis duarum tabularum, adimpletur. In actione autem quam illae victimae futuram praesignabant transcenditur, quia comparatione illarum quae nunc in veritate aguntur, vilissima apparent, quae sola littera exterius prolata ab auditoribus impleri nequeunt. alia enim fuerunt in Veteri Testamento praecepta vitae figurandae, id est carnalium victimarum oblationes: alia vero vitae peragendae, quod in decem legis verbis impletur lex a credentibus. In mandatis autem vitae figurandae, juxta litteram quidem importabilis est, sed juxta spiritum transcenditur lex. Quod autem Dominus, hac expleta sententia, ita concludit, ut dicat donec veniam, nimirum ostendit usque ad instaurationis tempora Ecclesiam sub gratia permanere, ac nequaquam juxta mendacium Judaeorum ultra onus legis credentium humeris aggregari.

Et qui vicerit desideria carnis et daemonum tentamenta, et qui custodierit usque in finem opera mea, id est, in fide mea perseveraverit usque ad terminum vitae, dabo illi potestatem super gentes, et reget illas in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringentur, sicut et ego accepi a Patre meo. Filius Dei potestatem hanc non per divinitatem, quia aequalis est Patri, super gentes accepisse credendus est, sed per humanitatis formam, qua minoratus est etiam ab angelis. Secundum quam in Evangelio dicit: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra; secundum quam etiam paterna ad eum dicitur voce: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam. Caeterum de potestate quam cum Patre habet ante tempora, Daniel testatur dicens: Potestas ejus potestas aeterna, quae non auferetur. Illam igitur potestatem quam in tempore Christus homo factus accepit a Patre, electis suis se dare promittit, sed in se a quo totum regitur corpus, et cui totum Ecclesiae adhaeret corpus. Cum enim ipse sit caput electorum, electi vero membra illius, quod ipsum caput habet, hoc membra illius haereditario jure possidere videntur. Dicatur itaque: Vincenti dabo potestatem super gentes, et reget eas in virga ferrea. Hanc potestatem ipsi apostoli primum, deinde sequaces illorum acceperunt, quibus data est potestas ligandi atque solvendi. Sciendum autem quia cum praedicatores potestatem super alios accipiunt, sibimetipsis prius dominantur, qui sic se ab illicitis compescunt, sicut subditos compescere satagunt. Nam et illorum regimen per virgam ferream exprimitur, quae rectitudinem habet, mollitiem non habet, quia videlicet sancti praedicatores nec sibi nec aliis contra justitiam parcere noverunt, qui et in se et in aliis tantum justitiae tramitem dirigere student, unde capiti eorum dicitur: Virga recta est virga regni tui. Quod protinus quod sit, aperitur cum dicitur: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem. Quo contra mollis et distorta est virga quorumdam in Ecclesia praepositorum, ipsa justitiae permutatio. Dum enim aequaliter grex pastorque peccat, et tamen qui prius est molliter delinquens se palpat, subditos vero temporali poenitentia graviter exaggerat, mollem procul dubio et flexibilem virgam portat. Econtra Dominus admonet dicens: Nolite judicare, et non judicabimini, quia videlicet aequaliter quisque praelatus sibi et gregi subjecto parcere, atque aequaliter se subjectumque gregem debet corrigere. Bene autem gentes in Christum credentes, vasis comparantur fictilibus, quia in fragilitate carnis thesaurum a saeculis absconditum habent reconditum. Hinc Paulus dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus. Quod autem vasa tactu virgae confringi dicuntur, dupliciter potest intelligi, quia quidam dissipantur, ut in melioris vitae studium commutentur: quidam vero ut aeternaliter pereant, atque ideo una eademque virga regit ad vitam praeordinatos, destruit et confringit ad mortem praescitos. Hinc est quod Jeremiam Dominus ad domum figuli ire jubet, ibique vas dissipatum atque a figulo in melius reformatum ostendens dicit: Nunquid sicut figulus iste non potero vobis facere, domus Israel? dicit Dominus. Ecce sicut lutum in manu figuli, sic vos in manu mea. Hinc etiam alibi ipsi figulo humani generis dicitur: Verte impios et non erunt, id est, post eversionem non impii, sed pii permanebunt. Quo contra alibi dicitur: Destrues illos, et non aedificabis eos.

Et dabo illi stellam matutinam. Qui habet aurem audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Stellam matutinam quantum ad litteram, appellat luciferum, qui oriens suo ortu vicinum solis demonstrat adventum. Spiritualis stella matutina Christus intelligitur, qui surgens a mortuis tenebras hujus saeculi fugavit, et luce fidei totum replevit mundum, et fulgore sui luminis illuminavit tenebras nostrae mortalitatis. De hac stella Petrus fidelibus dicit: Donec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris. Nam in Scriptura sacra cum singulari numero stella matutina ponitur, per hanc homo Christus figuratur. Cum vero pluraliter astra matutina interseruntur, angelicae creaturae designantur. Unde est: Cum me laudarent simul astra matutina. Sed et cum simpliciter ac sine additamento stellae ponuntur, doctores Ecclesiae nonnunquam exprimuntur; unde est: Qui docti fuerint fulgebunt sicut stellae firmamenti. Christus itaque apparens vivus post mortem matutina nobis stella factus est, quia dum in semetipso exemplum nobis resurrectionis praebuit, quae lux sequeretur indicavit. Stellam ergo matutinam vincentibus se dare profitetur, id est semetipsum et gloriam futurae resurrectionis. Quod tunc implebitur, quando qui in monumentis sunt audient vocem Filii Dei, et configuratum corpori claritatis suae, corpus humilitatis nostrae reformabit. Mortalitatis etenim tenebris resurrectione fulgente depressis, quasi quidam lucifer apparebit, quae perfectum aeternitatis diemde monstrabit.

LIBER PRIMUS. CAPUT III.

Et angelo Sardis Ecclesiae scribe. Sardis, ut supra dictum est, interpretatur principi pulchritudinis, apta subaudis atque ornata. Et hic quoque dicendum, quia sicut superius ex abundanti disseruimus, quod uni ecclesiae dicitur, utique omnibus convenit.

Haec dicit, qui habet septem spiritus Dei et septem stellas. Filius Dei septem habet spiritus, videlicet septiformem spiritum aequalem sibi in natura unitatis; unde Isaias: Requiescit, inquit, super humilem spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus. Habet quoque septem stellas, id est septiformem Spiritum sanctum, tanquam ancillam in ditione potestatis. Et bene cum unius sit substantiae Filius Dei cum Patre et Spiritus sancto, habere dicitur septiformem Spiritum, quia omnis gratia ejusdem Spiritus per Christum credentibus tribuitur.

Scio opera tua, quia nomen habes quod vivas, sed mortuus es. Esto vigilans, et confirma caetera quae moritura erant. Ex parte hunc jam mortuum, ex parte vero adhuc vivum esse demonstrat, id est, ex parte criminibus mortuum, ex parte autem vivum bonis operibus ostendit. Dicatur ergo: Nomen habes quod vivas, sed mortuus es. Acsi diceretur: Ideo te vivere putas, quia in quibusdam bonis operibus exercitium habes. Sed attende, quia vivere non vales, si vitia praevaluerint virtutibus, quibus vivere videberis. Sunt enim nonnulli, qui eleemosynis insistunt, pauperum curam gerunt, sed ipsi a rapina manus non coercent. Nonnulli autem eleemosynarum largitati inserviunt, et a rapina manus coercent, atque ab adulterii perpetratione se cohibent, sed irae atque invidiae stimulis agitati, quorumdam vitam exstinguere quaerunt. Sic quoque in similibus, dum se in quibusdam bonis operibus vivere putant, unoquolibet facinore multi moriuntur. De quibus per Jacobum dicitur: Quicunque servaverit totam legem, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Ad quorum personam, videlicet benigna exhortatio dirigitur, qua dicitur: Esto vigilans et confirma caetera quae moritura erant, acsi diceretur: Si vis ut in illis quae bene gessisti vivas, ab iis quae male gessisti per poenitentiam evigila, quia si in illis mortuus permanes, in istis nullatenus vives. Hinc Psalmista admonet dicens: Declina a malo et fac bonum. Nam et in hoc quod dicitur, confirma caetera quae moritura erant, ostenditur quia si a peccati somno per poenitentiae lamentum perfecte quis evigilat, nec illa quae etiam mortuus bene gessit, post vivens opera amittit, atque ideo illa vivificat, quod ipse a peccati somno evigilat. Sic enim dicitur: Esto vigilans, et confirma caetera quae moritura erant, tanquam diceretur: Si ex ea parte qua mortuus es, reviviscis, caetera quae adhuc in te vigent, ne moriantur confirma. Possunt et haec aliter intelligi. Sunt enim multi qui vitam ab omni crimine custodiunt, virtutibus etiam serviunt, sed tamen humanam laudem requirunt. Ideoque quia intentio recta non praecedit in cogitatione, pravum est omne opus quod sequitur in ostensione. Per hoc ergo quod exterius procedit in publicum, vivi apud homines arbitrantur. Ideoque nomen habent quod vivant. Per hoc autem quod latet interius, apud Deum mortui deputantur. Unde pia admonitio subinfertur, qua dicitur: Esto vigilans et confirma caetera quae moritura erant, acsi diceretur: Si vis vivere, cave ne laudem ab hominibus requiras, ne intentionem operis elatio vitiet favoris. Hinc in Evangelio dicitur. Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus. Non enim invenio opera tua plena coram Deo meo. Illius opera plena non sunt coram Deo, qui virtutes sibi a Domino datas vitiis commaculat, vel qui de bonis quae operatur exterius humanam gloriam per elationem quaerit. Hinc in Evangelio dicitur: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Cuncta autem haec quae sub duplici intellectu discussimus, possunt de his intelligi, qui sine charitate virtutes reliquas habere se jactant. Notandum vero quod unigenitus Dei Filius unus scilicet cum Patre Deus et Spiritu sancto, Deum se habere dicit per humanitatem, quam ex nobis atque pro nobis assumpsit, secundum quam etiam clamabat in cruce: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti?

In mente ergo habe qualiter acceperis et audieris. Haec sententia singulis superioris intelligentiae congruit sensibus: et illis enim potest aptari, qui reliquis virtutibus vigent, sed uno facinore tabescunt, et illis qui vitam ab omni crimine custodiunt, sed gloriam humanam inde requirunt. Sed et illis qui sine matre virtutum, quae est charitas, licet operationis genimina pareant, non tamen ad perfectionem perducant. Dicatur ergo: In mente habe qualiter acceperis a sanctis praedicatoribus, et qualiter audieris, quia si quis totam legem servaverit, offenderit autem in uno, factus est omnium reus; vel in mente habe, ut prava intentio non praecedat virtutum opera, scilicet ut gloriam requiras humanam, si vis ut ad mercedem retributionis ipsa opera perveniant, vel in mente habe qualiter acceperis et audieris, quia si omnibus virtutibus abundaveris, charitatem autem non habueris, nihil es. Unde est illud Apostoli: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum sicut aes sonans aut cymbalum tinniens. Et serva. Qualiter accepisti, et audisti a sanctis praedicatoribus. Et poenitentiam age. Ut et ea quae male sensisti, lacrymarum gemitibus diluas, et quae a praedicatoribus accepisti, operum exsecutione adimpleas.

Si ergo non vigilaveris, veniam ad te tanquam fur, et nescies quando veniam. Vigilat qui, ad aspectum luminis divini, oculos mentis apertos tenet. Vigilat qui servat operando quod credit. Vigilat qui a se torporis negligentias repellit. Vigilat qui et bona desiderabiliter providet, et mala solerter cavet. Vigilat qui ex iis quae gerit non humanam laudem, sed Dei gloriam requirit. Si ergo non vigilaveris, ut solo conditoris amore cuncta peragas, si negligentiarum torpores a te non excusseris, atque adventum superni judicis praestolari non studueris, veniam ad te tanquam fur, id est subito et insperato. Unde sequitur: Et nescies quando veniam. Sicut enim fur improviso adveniens, dormientes jugulat, et bona illorum depraedatur: sic coelestis judex vel quotidie specialiter quibusdam reprobis insperatus occurrit, eosque a felicitate praesentis saeculi impoenitentes animadversionis sententia perimit: vel generaliter in die judicii hoc facturus est, quando repente veniens ad judicium, omnes reprobos damnabit, eorumque facta velut fortissimus praedo disperdet, secundum quod in Evangelio ipse loquitur, dicens: Si sciret paterfamilias qua hora fur venturus esset, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam. Et admonendo subjunxit: Ideoque et vos estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus est.

Sed habes pauca nomina in Sardis qui non inquinaverunt vestimenta sua, et ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt. Per nomina ipsos homines intelligere debemus. Ideo autem nomina ponit, ut ostendat se non solum numerum, sed etiam nomina scire electorum suorum, qui Moysen novit ex nomine, et suorum scribit in coelo nomina sanctorum, ut ipse eis dicit: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in coelo. Habes pauca nomina, id est paucos homines comparatione caeterorum, criminibus et immunditiae carnis deservientium, qui non inquinaverunt vestimenta sua, hoc est vestem baptismatis, vestem scilicet immortalitatis atque innocentiae. Ista sunt nimirum vestimenta, quibus diabolus in paradiso primum hominem exspoliavit, cum sibi hunc per peccati consensum stravit. Quibus vestimentis tunc homo ornatus exstitit, cum per immolationem vituli saginati, junior filius patri reconciliatus, prima stola rursus indui meruit. Hinc Paulus dicit: Exuentes veterem hominem cum actibus suis, et induite eum qui renovatur in agnitionem Dei. Ille autem vestimenta sua sordibus non intingit, qui post baptismatis sacramentum mortale crimen non admittit. Sed quia pauci sunt qui a cognitione criminis se post baptismum immaculatos custodiant, idcirco praemittitur: Habes pauca nomina in Sardis, qui non inquinaverunt vestimenta sua. De quibus adhuc subditur: Et ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt. Et illi ambulabunt cum eo in albis, qui innocentiam et sanctitatem illius, quantum eis est possibile, imitantur. Praecedit quippe Christus exempla dando, sequuntur electi exempla ejus imitando. Unde Petrus: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus. Quod autem sequitur, quia digni sunt, subauditur, quia mundi, vel quia in ea dignitate condigni. Sed nunquid illi desperandi sunt, qui post baptismum maculis criminum vitam coinquinant? Non utique, quia et illi si poenitentiam egerint, lacrymarum fletibus prioris vitae maculas detergunt, quod est secundum baptismi genus. Sicut enim sunt duo martyrii genera, sic sunt duo baptismata. Haec itaque vestimenta in aliis immaculata servantur, in aliis post maculas candidantur, quia et alii, ut dictum est, post lavacri undam nullum crimen admittunt, et alii admissum poenitentiae fletibus abstergunt. Unde admonendi sunt illi, ut ne post baptismum maculas criminis easdem semper inducant; exhortandi sunt isti, quibus hoc contingit, ut sine tarditate easdem maculas lacrymarum undis diluant. Unde in hac eadem Apocalypsi dicitur: Beatus qui custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet.

Qui vicerit sic vestietur vestibus albis. Acsi aliis verbis diceretur: Qui pro recipiendis vestibus cum inimico fortiter dimicaverit, dimicans vicerit, ita rursus eisdem indutus splendebit, ut illi qui eas aut immaculatas servaverunt, aut post maculas abluerunt. Potest etiam haec exhortationis sententia et illis aptari, qui adhuc diabolicae dominationis jugo detenti, fide necdum fuerunt vestiti, hortantur autem ut vincant, id est ut credant in Christum, quia haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra, quatenus in abrenuntiatione antiqui hostis per lavacrum regenerationis coelestis vitae munditiam ab ipso in quem crediderunt percipiant. Et non delebo nomen ejus de libro vitae. Hoc est, scribam nomen ejus in libro vitae. Sic enim dicitur: Non delebo, tanquam diceretur, scribam. Quo contra de reprobis qui non vincunt, dicitur: Deleantur de libro viventium. Quod exponens subjungit: Et cum justis non scribantur. Librum autem vitae, quo scribuntur electi, praedestinationem omnipotentis Dei debemus intelligere, quia praesciti et praedestinati sunt omnes sancti ante omnia saecula ad vitam praeordinati, sicut scriptum est: Cognovit Dominus qui sunt ejus. De hoc ergo libro vitae, reproborum nomina deleri dicuntur, pro eo quod est per meritum reprobationis nequaquam scribi, sicut et Pharaonis cor a Domino indurari dicitur, pro eo quod est duritiam cordis ejus per gratiam non emolliri. Dicatur ergo de victore: Non delebo nomen ejus de libro vitae; quod tale est, quale si diceretur: Quem victorem futurum scio, nomen ejus scriptum in coelis teneo. Et confitebor nomen ejus coram Patre meo et coram angelis ejus. Illius nomen coram Patre suo Christus confitebitur in futuro, cujus approbat opera in praesenti. Quae confessio tunc coram Patre et angelis ejus implebitur, cum ad dexteram positis dixerit justis: Venite, benedicti Patris mei. Quae tunc ab eo laudabilis in publicum proferetur, cum in Evangelio idem Dominus dicit: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in coelis est, et coram angelis ejus.

Et angelo Philadelphiae Ecclesiae scribe. Philadelphia, juxta quod Beda exponit, interpretatur dilectio fraterna. Quo nomine universalis Ecclesia designatur, quae in dilectione Dei et proximi versatur, quaeque a Domino diligi probatur, quae dicit: Narrabo nomen tuum fratribus meis, etc. Vel, secundum Ansbertum Ambrosium, Philadelphia interpretatur salvans haereditatem Domini. Quo nomine ipsa quoque Ecclesia exprimitur, quae semetipsam salvat cum in fide et opere bono proficit, et a voluntate sui Creatoris nunquam recedit. Ipsa est enim Domini haereditas, de qua per Psalmistam paterna ad Filium voce dicitur: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam. Haec dicit Sanctus et verus, qui habet clavem David, qui aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit. Scio opera tua, id est, eligo opera tua. Ecce dedi coram te ostium apertum, quod nemo potest claudere. Idcirco principaliter ac singulariter sanctum et verum Dominum seipsum appellat, quia et si quosdam inter homines sanctos dicimus et veraces, ad comparationem tamen illius nullus est sanctus et verus, quia ipse est sanctitas et veritas. Unde scriptum est: Ecce inter sanctos nemo immutabilis. Itemque Apostolus: Omnis homo mendax solus autem Deus verax., Clavem David debemus intelligere incarnationem Christi. De stirpe enim David secundum carnem descendit. Ostium autem quod eadem clavis aperit vel claudit, ipsum intelligimus Dei et hominum mediatorem, per quem ad vitam aeternam, quae ipse est, intramus, ipso docente, qui ait: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur, etc. Sic enim ipse clavis et ostium dicitur, sicut pastor ostiarius simul et ostium vocatur. Quare cum clavis David ostium aperit, seipsum aperit utique, qui est secundum carnem natus, passus, ac tertia die suscitatus. Quod ostium prius clausum omnibus fuit, exceptis prophetis et sanctis Patribus, qui per Spiritum sanctum cognoscebant ejus adventum, modo autem omnibus in Christum credentibus patefactum est, clausum vero infidelibus manet. Istud ostium nemo potest claudere cui ipse Christus illud vult aperire. Unde legimus in Actibus apostolorum, quia cum caesis discipulis denuntiarent Judaei, ne loquerentur in nomine Jesu, protinus illo os aperiente, nemo poterat claudere. Unde responderunt: Non possumus quae vidimus et audivimus non loqui. Hoc Asianis clausum aperire tentaverant apostoli, sed quia, eo claudente, nemo aperit, prohibuit eos spiritus Jesu, ne in Asia loquerentur verbum Dei. Sive istud ostium possumus intelligere sacram Scripturam, quam ipse Christus aperit fidelibus in se credentibus, et nemo claudit. Claudit Judaeis in infidelitate permanentibus, et nemo aperit. Hoc ostium ipse Redemptor noster tunc primum aperuit, quando post resurrectionem suam duobus in via ambulantibus, ut intelligerent Scripturas, sensum aperuit, atque in se adimpleta quae scripta erant in lege Moysi et prophetis et psalmis edocuit. Quia modicam habes virtutem, et servasti verbum meum, et non negasti nomen meum inter angustias et perturbationes hujus saeculi. Causam ostendit quod ideo haec dona promereatur Ecclesia, quia non in suis viribus, sed in regis aeterni gratia confidit. Et servasti verbum meum, id est verbum fidei, et non negasti nomen meum inter angustias et perturbationes hujus saeculi. Idcirco autem sancti inter perturbationes hujus saeculi insuperabiles et invicti, modicam virtutem habere dicuntur, cum multa sit, quia multa per Christum, parva autem per se posse praesumunt, unde et dicunt: In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. Unde et apostolus Paulus cum dixisset se plus omnibus laborasse apostolis, custos suae humilitatis statim subnexuit, dicens: Non autem ego, sed gratia Dei mecum. Et alibi: Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat. Sic itaque dicitur: Modicam habes virtutem, tanquam diceretur: Parvam te putas habere virtutem, sed in hoc magnam habes, quia me largiente tenes verbum fidei meae, et non negasti nomen meum, et ideo per me multa potuisti, quia in collatis virtutibus non timuisti. Vel certe modicam virtutem habet sancta Ecclesia in praesenti comparatione illius virtutis, quam habitura est in futuro quando nulla tristitia, nullo labore affligetur.

Ecce davo de Synagoga Satanae, qui se dicunt Judaeos esse, et non sunt, sed mentiuntur. Hoc ex parte quidem jam completum est in illis, qui per Christi gratiam illuminati sunt ex Judaeis, et dati sunt universali Ecclesiae, id est in unitatem fidei illius collecti. Generaliter autem in fine saeculi complebitur, quando sicut Apostolus ait: Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Modo autem in Synagoga Satanae, hoc est, congregatione diaboli dicunt se Judaeos esse, hoc est confitentes, sed mentiuntur, quia quotidie Christum blasphemant in Synagogis. Judaeus namque interpretatur confitens, et ideo Judaeorum nominis expressio, Christi est confessio. Dicunt itaque Judaeos se esse, sed mentiuntur, quia sicut Apostolus dicit: Non qui in manifesto Judaeus, non quae in carne circumcisio, sed qui in abscondito Judaeus, et circumcisio non carnis sed spiritus. Hujus nominis dignitatem tunc perdiderunt, quando Christum negantes dixerunt: Hunc nescimus unde sit. Ecce faciam illos ut veniant gressibus fidei et adorent ante pedes tuos. Id est, ut venerentur opera tua, et venerantes imitentur, qui modo, quia non credunt, et Ecclesiae opera non solum non venerantur, sed etiam despiciunt. Et scient quia ego dilexi te. Tunc scient quod Christus diligat Ecclesiam suam, quando ipsi cum ea una fuerint effecti Ecclesia. Unde per prophetam ad Jerusalem dicitur: Venient ad te curri filii eorum qui humiliaverunt te, et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui detrahebant tibi, et vocabunt te in civitatem Domini, Sion sancti Israel.

Quoniam servasti verbum patientiae meae, et ego servabo te ab hora tentationis, quae ventura est in orbem universum tentare habitantes in terra. Verbum patientiae est quod ipse Dominus monstravit exemplo, cum positus in cruce pro persecutoribus exoravit. Quod videlicet verbum patientiae in omni pressura et angustiis sibi proponit sponsa Christi, propter quod principaliter quoque hanc ab hora tentationis se servaturum esse promittit. Hora autem tentationis intelligitur omne praesens tempus, in quo, etsi Ecclesia variis tentationibus exercetur, tamen non superatur. De qua tentatione precamur quotidie liberari, dicentes: Ne nos inducas in tentationem, id est in lapsum deceptionis, quo tentantur inhabitantes terram, id est, terrena diligentes, mundi desideriis aestuantes, et vincuntur. Electi autem quorum conversatio in coelis est, ad hoc tentantur, ut probati coronentur, non ut seducti damnentur. Possumus et hanc horam quae non jam venisse aut in praesenti esse, sed futura esse praedicitur, referre melius ad tempora Antichristi. Tunc enim veniet illa tentatio, quae non partes, sed totum simul mundum examinabit, et hinc tormenta saevient, illinc miracula suadebunt. Unde merito de illo tempore a Domino dicitur: Erit tunc tribulatio qualis non fuit, sed nec fiet. A qua tentatione liberabuntur electi, id est non decipientur, propterea utique quia electi sunt.

Venio cito, ne electi, cum viderint se tribulatione tentationis atteri, succumbant, cito se Dominus ad remunerandum venire promittit. Cito enim fit omne quod transit, et ideo omne praesens tempus inde ad finem citius tendit, unde quasi crescere videtur, indeque defectum patitur, unde augmentum percipere videtur. Tene quod habes. Id est, coelestis vitae conversationem et fidem, per quam regni percipias decorem. Ut nemo accipiat coronam tuam. In hac sententia ostenditur, quantum remuneratio quae superbientibus aliquibus justo Dei judicio aufertur, aliis misericorditer tribuitur. Cum enim certus sit Deo numerus electorum suorum, dum alii remunerationem sibi promissam, ob sui perdunt negligentiam, ne illorum locus vacuus remaneat, alii in locum eorum subrogantur, sicut, verbi gratia, gentes Judaeis in infidelitate permanentibus in locum illorum substitutae sunt. Ideo videndum est unicuique qui stat, ne, vel superbiendo vel alio quolibet modo, cadat, ne videlicet alius coronam ejus accipiat. Qui autem aliquo lapsu cecidit, surgat, ut ad repromissam coronam perveniat.

Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei, et foras non egredietur amplius. Templum Dei electorum esse Ecclesiam nullus ambigit. Juxta illud apostoli: Templum Dei sanctum est, quod estis vos. Et beatus Petrus apostolus loquitur fidelibus: Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini domos spiritales. Columnae autem hujus templi non solum sunt quique perfectiores, juxta quod Paulus dicit: Petrus et Jacobus et Joannes qui videbantur columnae esse, etc., verum etiam auditores illorum, de antiquo hoste triumphantes, atque operationis firmitate pollentes. Unde et ipsa Ecclesia generaliter ab Apostolo columna et firmamentum veritatis appellatur. Dicit ergo Dominus: Qui vicerit, subaudis tentamenta diabolica, et concupiscentias mundanas, et delectationes carnis, faciam illum columnam in templo Dei mei, id est faciam eum fortem in opere bono, ut nullam timeat jacturam, sed insuper robore fortitudinis suae, id est exemplo et doctrina Ecclesiam sustineat. Quod autem dicitur: Et foras non egredietur amplius, aperte cognoscitur, quia jamdudum in praecedentibus humani generis membris exierat, in illo scilicet juniori fratre qui, relicta domo paterna, abiit in regionem longinquam, ibique substantiam suam vivendo luxuriose cum meretricibus dissipavit. Ab unitate siquidem fidei atque operationis Ecclesia recesserat in aedificationem turris; sed occisione illius vituli saginati revocata, foras ultra non exiet, id est a gratia Christi non separabitur. Possumus et hoc de utroque modo intelligere populo. Primus enim homo ad imaginem Dei conditus, in paradisi deliciis est positus, quasi quaedam columna felicitatis, sed audiens diaboli vocem a paradisi felicitate ad aerumnam saeculi, et a quiete ad laborem exiit Quo scilicet ruente, nos quoque pariter ruimus, quo exeunte, nos quoque simul exivimus. Unde est Homo quidam descendebat ab Hierusalem in Jericho. Cujus miseriam intuens auctor humani generis, ad hoc unde exierat effusione sui sanguinis, hominem cum sua progenie reduxit. Quae videlicet introductio non solum in his intelligenda est, qui jam exuti corporibus in specie laetantur in coelis, verum etiam de his qui adhuc commorantes in carne per fidem ambulant, spe gaudentes in terris. Ab hoc gaudio spei non egredientur amplius, quia in superna sanctorum gloria solidantur, qui in primo Adam amisisse ac foras exisse probantur. Unde Dominus in Evangelio dicit: Et eum qui venit ad me non ejiciam foras. Et Psalmista: Ipse Deus meus et salutaris meus, non movebor amplius. Dicatur ergo: Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei; acsi diceretur: Electorum numerum quem victorem esse praenosco, mandatorum meorum praeceptis astringens in coelestis patriae aedificio, quod utique ex ipsis constat electis inflexibili amore solidabo. Et foras non egredietur, subaudis, nullis inimici suasionibus vel terroribus ab illa coelestis patriae communi felicitate avelletur. Quod autem Filius Dei Deum se habere dicit, sicut in praecedentibus jam diximus, secundum humanitatis formam accipiendum est, in qua etiam non solum Patre, sed etiam seipso minor esse probatur. Et scribam super illum nomen Dei mei, et nomen civitatis novae Jerusalem, quae descendit de coelo a Deo meo. Calamus quo nomen istud inscribitur, gratia Spiritus sancti intelligitur, per quam Filii Dei efficimur. Hoc est enim quod dicit, scribam super illum nomen Dei mei, id est, faciam illum esse filium Dei mei; ut, sicut ego sum filius per naturam, ita et ille sit per gratiam. Quod autem hoc per Spiritum sanctum fiat, Paulus manifestat dicens: Misit Deus spiritum Filii sui in corda vestra clamantem, Abba Pater. Et ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Quod autem dicit: Et nomen civitatis novae Jerusalem, subaudis scribam super eum qui vicerit, ita est intelligendum, quia in numero sanctorum per donum Spiritus sancti consortium Dei merebitur. Jerusalem autem, quae visio pacis interpretatur, de coelo a Deo descendere perhibetur, in capite scilicet suo, cui unita est per fidem, secundum quod alibi dicitur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, etc. Vel certe in eo de coelo descendit, quia quidquid habet in fide, in operibus bonis, coelitus a Deo percepit; juxta illud apostoli Jacobi: Omne datum optimum, etc. Bene autem nova vocatur, quia videlicet per lavacrum regenerationis simul et spiritum dilectionis vetustate terreni hominis exspoliatur, et coelesti novitate vestitur. Hinc Paulus dicit: Exuentes veterem hominem cum actibus suis, induite novum, qui renovatur in agnitionem Dei. Et alibi: Vetera transierunt, ecce facta sunt nova omnia. Et nomen meum novum, subaudis, super eum qui vicerit scribam, ut scilicet a me qui Christus vocor, ex tempore vocetur ipse Christianus, id est gratia Spiritus sancti unctus. Quod nomen novum non secundum divinitatem, quam aequalis Patri semper et Spiritui sancto mansit, sed secundum formam servi accepit, quam in tempore gratia unxit Spiritus sancti, et a suo nomine nobis hoc privilegium dedit, ut ab ipso Christiani appellemur, de quo nomine Isaias propheta dicit: Et servos suos vocabit nomine alio, id est Christiano. Hinc certe dignitas nobis, hinc celsitudo provenit, hinc reges, hinc sacerdotes, hinc Christiani vocamur. Ubi autem potius nomen salutis sonat, ibi tandem hic liber debitum finem accipiat.

LIBER SECUNDUS.

Et angelo Laodiciae Ecclesiae scribe. Laodicia interpretatur tribus amabilis Domino, sive fuerunt in vomitu. Quae utique interpretationes ambae Ecclesiae Laodicensium aptantur, in qua erant quidam spiritu ferventes, et Dei amore dediti, atque alii tepidi, ideoque ut noxii cibi evomendi. Haec autem verba quae Ecclesiae Laodicensium dicuntur generali Ecclesiae conveniunt, in qua simul sunt misti boni cum malis, quorum quidam a Deo diliguntur, quidam vero ab ore Dei repelluntur. Sed primum considerandum est quod dicitur Joanni: scribe, id est litteris manda ad utilitatem fidelium futurorum. Sive quod illi dicitur, omni ordini praedicatorum congruit, cui dicitur scribe, id est manda mente tua, vel in mentibus auditorum tuorum qui audiunt reconde. Libri enim et sanctos significant, et ipsum Dominum. Unde est: Libri aperti sunt, et alius liber apertus est, qui est vitae. Ideo dicitur scribe, in cordibus scilicet auditorum bonorum, quia ipsi sunt libri, diligenter exara, quae intelligis. Haec dicit, amen, testis et fidelis verus. Amen Graecus sermo est, Latine interpretatur verum, sive fideliter, quod verbum nemo interpretum in aliam linguam transtulit, sed eisdem litteris apud omnes gentes habetur, veritas autem ipse est Christus qui in Evangelio dicit: Ego sum veritas. Unde et ipse maxime in Evangelio hoc juramento suum sermonem firmat, acsi dicat, quia veritas sum incommutabilis, per hujus orationis particulam demonstro. Ipse enim singulariter amen, id est, sempiterna veritas, atque ideo ut incommutabilis ista veritas et aeterna ostendatur, etiam ipsum verbum a nullo commutatum est interprete. De quo etiam subditur, testis fidelis. Sed nunquid non fuerunt alii testes fideles, id est veri? Nam Jacob perhibuit testimonium Christo, dicens: Non deficiet princeps de Juda, etc. Moyses quoque ait: Prophetam vobis suscitabit Deus vester de fratribus vestris. Sic Isaias, Jeremias et caeteri, qui omnes utique testes fideles fuerunt, vel veri, quia verum testimonium de Christo protulerunt. Quare hoc Dominus specialiter de se dicit cum sint etiam multi testes veri atque fideles, quia videlicet ipse singulariter est testis verus, qui non mutatur aliquando. Sicut enim specialiter sanctus dicitur, cum et alii sancti multi sunt, qui videlicet comparatione illius, qui est sine peccato, homines injusti sunt. Licet enim isti sint sancti, tamen quia homines sunt puri, peccato carere non possunt, et aliquando mentiuntur. Christus autem essentialiter est sanctus, et verus, quia peccatum non fecit, id est mendacium nunquam ullum ab ore suo processit. Testis autem est Christus, qui sibi et Patri testimonium perhibuit, dicens: Ego et Pater unum sumus. Similiter et ipse Pater ait: Hic est Filius meus dilectus. Necnon etiam et Spiritus sanctus, de quo idem Dominus apostolis dicit: Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, ille testimonium perhibebit de me. Qui est principium creaturae Dei, id est de quo omnis creatura sumpsit initium. Omnia enim quae sunt in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis, per verbum Dei facta sunt. Cum ergo omnia per illum facta sunt, utique pater quia ipse est ante omnia. Neque enim Pater Filium praecessit tempore vel origine, sicut nec radius solis vel ignis suum praecedit calorem vel splendorem. Semper enim fuit Pater, semper cum eo Filius, qui utique a Patre non est creatus, sed genitus. Principium itaque omnis creaturae dicitur, quia ab illo cuncta exsistendi habent initium. Unde et ipse interrogantibus Judaeis quis esset respondit: Principium qui et loquor vobis. Unde et Paulus dicit: Qui est imago invisibilis Dei, primogenitus omnis creaturae. Quem etiam ne putemus creatum, statim subjunxit: In quo condita sunt universa. Primogenitus ergo est omnis creaturae, a quo et per quem omnis creatura exorta est. Ariani dicunt, quod Filius Dei creatura est in Divinitate, negantes eum ante Mariam fuisse, sed mentiuntur. Filius enim Dei ipse est sapientia, dicente Paulo, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Et Apostolus ad Deum Patrem: Omnia in sapientia fecisti. Cum ergo ipse sit sapientia Patris, et isti affirmant eum creatum in tempore, atque ideo dicunt quia erat tempus quando non erat. Propter hoc videlicet quod per Salomonem ipsa Dei sapientia dicit: Dominus possedit me, vel creavit, secundum quod alia translatio habet, in initio viarum. Si hoc verum est, utique quod nefas est cogitare, Deus Pater stultus erat, antequam sapientiam suam generaret. Certe ipsi negare non possunt quod ipse sit Dei sapientia, sicut Apostolus ait. Ideoque illis stultissimis hominibus et ratione carentibus dicendum est: Si Deus stultus erat, unde ergo tam sapienter omnia condidit? Et nos quemadmodum creavit, si ille antequam crearetur sine sapientia fuit, utpote insipiens et nesciens quid faceret? Non ergo ipsa sapientia creata est a Patre, sed antequam cuncta fierent, erat cum Patre, neque ex alia substantia Deus Pater genuit Filium, sed ex seipso, veluti consilium generatur in mente. Nam quod dicit Salomon ex persona Christi: Dominus possedit me in initio viarum suarum, id est, in principio actionum suarum; antequam quidquam faceret, taliter est intelligendum, quod Deus pater omnem creaturam tam humanam quam angelicam sua possideret sapientia, per quam et omnia condidit, sive in coelo sive in terra. Si autem, sicut in quibusdam codicibus et in alia translatione habetur legeremus, Dominus creavit me, ita est intelligendum, quia antequam quidquam faceret, suam praedestinavit sapientiam incarnandam, ut sua passione et morte genus humanum redimeret, et ad patriam revocaret. Tunc in principio utique suarum actionum in divinitate, suam sapientiam possedit vel creavit sibi aequalem, cum carnem postmodum suscipere voluit. Solet enim plerumque sacra Scriptura ea quae futura sunt, quasi jam facta narrare. Nam et de nobis dicit Apostolus, quod elegerit nos in ipso ante mundi constitutionem. Si ergo omnipotens Deus, secundum Apostoli sententiam, omnes electos ante mundi constitutionem elegit, quid mirum, si ipsum caput electorum in sua praedestinatione antequam quidquam faceret, ordinavit ut esset caput electorum? De ipso enim dicit Apostolus: Ut ipse sit in omnibus primatum tenens.

Scio opera tua, quia neque frigidus es, neque calidus; utinam frigidus esses aut calidus! Sed quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo. Manifestum est, quia ea quae sunt frigida, vel calida, comedere et bibere possumus, tepida vero corpus nostrum propter vomitum ferre non potest. Tali itaque modo accipiendum est, quod hic Dominus dicit: utinam frigidus esses, aut calidus; sed quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo. Frigidi itaque sunt Judaei vel pagani, ab eo scilicet glaciali rigore constricti, de quo dicitur: Ascendam super altitudinem nubium, ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo. Aquilo enim ventus frigidus diabolus est, cui in Canticis canticorum dicitur: Surge, aquilo, et veni, auster. Surge, aquilo, id est, recede, diabole. Veni, auster, veniat spiritus sanctus, qui suo adventu calefaciat et illuminet corda hominum, ut pariant opera virtutum. Calidi sunt qui in fervore spiritus in Dei et proximi dilectione consistunt. Tepidi, qui nec ex toto infideles sunt, nec avide ad Christum tendunt. Sunt autem et quidam, qui prius quidem fuerunt frigidi, et multis criminibus obnoxii, sed plerumque sanctus Spiritus talium corda tangit. Quo inflammati, ferventes efficiuntur: qui quanto se peccatores fuisse recordantur, eo amplius liberatorem suum diligere appetunt, cum recedente iniquitate, ignescit charitas eorum. De talibus in Evangelio Dominus dicit: Gaudium est in coelo super uno peccatore poenitentiam agente. Sunt autem et quidam intra sanctam Ecclesiam constituti, qui vitam quidem ab omni crimine custodiunt, sed tamen in agendo quaelibet bona non assurgunt. Et hi tales nec frigidi, nec calidi sunt quia non sufficit mala cavere, nisi studeat quis et bona facere. Juxta illud Psalmistae: Declina a malo et fac bonum Tales quippe de suis operibus fisi, solent dicere: Ecce aliena non rapio, illicita nulla committo, non adulterium, non homicidium, non denique his similia mala facio, sufficit mihi mala non agere, ideoque et propriis fiducialiter utor. Dumque hoc dicit, indigentibus propria non tribuit. Et qui tenet rapinam, nec metuit tenere tenaciam, nec recordatur quia dives ille non ideo damnatus est quod aliena rapuit, sed quia propria non distribuit Sunt quoque et alii qui aliena non rapiunt, propria distribuunt, sed hoc non causa dilectionis Dei et proximi, sed propter inanem jactantiam, ut ab hominibus laudentur, sicut faciebant Scribae et Pharisaei, qui dantes eleemosynas ante se canebant tuba, et tales etiam nec calidi nec frigidi esse cognoscuntur, quia qui indigentiam pauperum sublevant, cum amore charitatis hoc facere debent. Audientes illud Apostoli: Si distribuero omnes facultates meas in cibos pauperum, et caetera. Sunt quoque et alii, qui opes terrenarum facultatum dimittunt, et ad monasterium venientes, habitum religionis sumunt, deinde torpentes, sibi haec posse ad salutem sufficere credunt, quod sua dimiserunt, quod varia crimina sub habitu religionis constituti, non admittunt, atque idcirco dormiunt, bibunt et secure vivunt Dumque hoc faciunt, tepidi exsistunt, meliusque fuerat illis morari in saeculo, ubi et peccata sua recognoscerent et aliquando per Dei misericordiam compuncti, bonis operibus studerent quam in monasterio manere, et ita a bonis operibus cessare. Alii quoque sunt, qui ab infantia sua in monasteriis consistunt, bonis operibus abundant in fervore spiritus manent, et circa ultimum tempus vitae suae torpescunt, et tepidi efficiuntur. Et talibus utique omnibus satius esset ut vel perfecti boni essent, vel ex toto mali, quam nec boni nec mali. Atque ideo subjungitur: Quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo. Nullus invenitur calidus qui prius non fuerit frigidus: quia nemo est bonus, qui non fuerit malus. Omnes enim peccaverunt et egent gratia Dei. Tepidus ex calido solet fieri et frigido, quia et alius ex frigore infidelitatis conversus ad perfectum justitiae fervorem non transit, et alius ab ipso justitiae calore, quod prius fervebat, animum actusque deflectit. Omnes enim, ut dictum est cognoscimus quia frigidum vel calidum facile in corpus trajicitur, tepidum autem cum magna nausea et vomitu ab ipso etiam ore projicitur Os Dei sunt praedicatores sancti, unde saepe prophetae dicebant: Os enim Domini locutum est hoc, quia sanctitas tanta erat in illis, ut in eorum cordibus Deus habitaret, et per eos loqueretur. Ora ergo Dei sunt evangelistae, et caeteri doctores, per quorum ministerium quotidie Deus in corpus suum, quod est Ecclesia, trajicit, et calidos, id est ferventes dum meliores adhuc efficiuntur per divinam praedicationem, et frigidos, id est infideles, quando quilibet vel Judaei vel pagani ad ejus fidem convertuntur, et numero sanctorum sociantur. De hoc esu et Petro dicitur: Occide et manduca. Tepidos autem non convertunt, quia eorum verba despiciunt, dum in sua securitate torpescunt Quos et exhortari, desistunt, et veluti infructuosam terram deserunt, quia ad meliorem vitam nequaquam posse reformari conspiciunt: facilius est enim quemlibet paganum ad fidem Christi adducere, quam talium quemlibet a suo torpore ad fervorem spiritus revocare.

Quia dicis quod dives sum. Multi sunt qui hoc dicunt, dives sum in fide, quia Dominus dicit: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit. Et locuplelatus sum. Quia et recte doceo, et malis operibus non servio. Alius dicit: Nullius egeo, quia recte credens non solum mala non perpetrat, sed etiam bona quaelibet, licet non propter Deum, facit; unde et adhuc subditur: nescis quia tu es miser, dum temetipsum decipis, quia putas te salvari per fidem solummodo cum scriptum sit: Fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Et miserabilis. Quia nec illud intelligis quod semetipsum deludis; Pauper quia non habes opera quibus diteris in coelo, neque etiam rectam scientiam; Nudus, quia spoliatus es virtutibus; Caecus, quia non habes lumen scientiae. Verum quia Dominus misericors est, etiam tales ut ad fervorem redeant hortatur, cum subjungit:

Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatumque. Per aurum ignitum, id est igne probatum, debemus intelligere Dominum Jesum Christum, qui probatus est igne passionis, sputus, flagellatus, derisus, ad ultimum crucifixus et mortuus, tamen haec omnia patienter ferens orabat pro persecutoribus suis dicens: Pater, ne statuas illis hoc peccatum. Dicitur ergo cuilibet: Suadeo tibi emere. Eme aurum, id est, si vis virtutibus abundare, studeto imitari Christum, sive cum a Deo flagellaris, sive cum a proximis illata mala sustines, ut et ipse fias aurum incendio tribulationis decoctum, juxta illud Psalmistae: Probasti nos, inquit, Deus, igne nos examinasti sicut examinatur argentum. Et iterum: Transivimus per ignem et aquam. Ut locuples fias, id est, ut multis virtutibus abundes. Et vestimentis albis induaris, et non appareat confusio nuditatis tuae. Vestimenta in hoc loco intelliguntur innocentia baptismatis et ornamenta virtutum, fidei scilicet et charitatis, caeterorumque bonorum operum, quibus operitur confusio nuditatis, id est tepor pristinae conversationis. Possumus quoque per aurum igne probatum intelligere charitatem, quam qui habuerit, locupletabitur, quia omnibus virtutibus abundabit. Ipsa est enim radix omnium bonorum quae igne probatur, quia per amorem spiritus veraciter accenditur, quam qui habuerit, vestimentis albis induetur, quia peccatorum nigredine purgatus, per eamdem charitatem quae operit multitudinem peccatorum, multis virtutibus decorabitur. Alba dicitur charitas, quia peccatorum maculam aut aliquam duplicitatem habere non novit. Et collyrio inunge oculos tuos, ut videas. Per collyrium, quod ex terra nascitur et pulverem terrae ab oculis aufert, debemus intelligere Dominum Jesum Christum, qui natus est de terra, hoc est de Maria virgine, juxta illud: Deus noster operatus est salutem in medio terrae. Collyrio inunge oculos tuos, id est imitare paupertatem Filii Dei, qui, cum dives esset, pauper pro nobis factus est, in tantum ut non haberet sicut vulpes ubi caput reclinaret. Unde in hospitio natus est, vilissimis pannis obvolutus et in praesepio positus, quia non erat ei locus in diversorio. Collyrio unge oculos tuos ut videas, id est quia oculos tuae mentis terrenae clauserant, et excaecaverant delectationes, Redemptoris tui egestatem considera, et sic evigila ad sanctorum futura praemia. Hinc ipse in Evangelio dicit: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Vel certe per collyrium quo illuminantur oculi, possumus intelligere divina eloquia, quibus mentis oculi illuminantur, juxta illud: Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos. Collyrio unge oculos tuos, id est adhibe praecepta divina mentis oculis, ut virtutum lucem, quarum pateris nuditatem videas, et videns per bona opera operire festines, ut postmodum Deum videas. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Cum enim quilibet superna aspiratione per singulas Scripturarum paginas, quod Dominus jusserit legendo, audiendo, ad mentem revocat, videt nimirum quantum ex virtutibus minus habet, vel certe si ex toto nihil habet: sicque quasi ex unctione collyrii reparatur ad videndum clarius, dum per Dei verbum illuminatur intrinsecus. Qui vero ad usus necessarios reservatur, jugo et loris domatur, stimulis pungitur, verberibus caeditur, et aegro cujus vita desperatur, quidquid animo concupierit, etiam saluti ejus contrarium a medico non negatur, imo conceditur. Cujus vero recuperanda salus aestimatur, quaeque sunt animo ejus desiderabilia salutique contraria omnino negantur.

Ego quos amo arguo et castigo. Multis modis Deus omnipotens, misericors et miserator arguit et castigat quos amat, ideoque libenter ejus toleranda sunt verba et verbera. Aliquando hoc agit per flagella, aliquando per occultam et divinam inspirationem, seu quibuscunque et variis tribulationum et angustiarum effectibus, hinc per Salomonem dicitur: Quem enim diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit, facitque Dominus hoc, si humana comparanda sunt divinis, more piissimi patris duos filios habentis, quorum unum quem vult sibi substituere haeredem, diversis modis flagellat, aut cibo aut potu excommunicat, aliquando eiam vinctis pedibus tota nocte immobilem stare facit, incessantibus contumeliis afficit, et aliquando veluti extraneum alieno obsequio subdit. Alterum vero quem sibi haeredem non destinat futurum, suae voluntatis esse permittit, comedendi et bibendi licentiam tribuit, ad ambulandum quocunque voluerit liberos gressus concedit. Ita et omnipotens Deus facit, justos per innumera tormenta et varias tribulationes affligit, ut postmodum in coelo requiescant, et haereditatem aeternae beatitudinis consequantur. Econtra, reprobos in suis voluptatibus remanere permittit, juxta illud: Dimisit eos secundum desideria cordis eorum. Reprobos itaque qui nunc mundi desideriis et voluptatibus dediti sunt, aeterna exspectant supplicia: justi vero qui nunc flagellis temporalibus atteruntur, ab aeterno sunt verbere liberandi, quia et vitulus qui occisioni praeparatur, liberius pascuis saginari permittitur: licet autem hoc Dominus multis modis agat, cum quinque sunt modi specialiter, quibus a Domino flagellantur homines. Aliquando ad augmentanda merita, sicut Job et Tobias; aliquando ad custodiam virtutum, ut Paulus; aliquando ut peccata praeterita corrigantur, sicut paralyticus, cui dictum est: Ecce sanus factus es, vide ne pecces, ne deterius tibi aliquid contingat; aliquando non ut emendentur, sed ut duplici pereant perditione, ut Antiochus et Herodes, de quibus dicitur: Duplici contritione contere eos, Domine; aliquando ut Dei gloria per hoc ostendatur manifesta, sicut Lazarus et caecus natus. Sed electi quocunque modo flagellantur, meliores efficiuntur ex flagello, unde et exhortatio subinfertur, cum dicitur: Aemulare ergo et poenitentiam age. Aemulus studiosus, et aemulus invidus, et aemulus imitator dicitur, hic autem pro imitatione ponitur. Erant enim in eadem Laodicensium Ecclesia quos Christus flagellaverat: ideoque ut eos caeteri imitarentur hortatur, acsi eis diceretur: Dum quoslibet ex vobis flagellari conspicitis, eorum imitamini patientiam, sustinentes patienter flagella in praesenti, ut postea consortium mereamini. Et age poenitentiam propter hoc quod dixisti: dives sum et nullius egeo, etc.

Ecce sto ad ostium et pulso. Cum Deus omnipotens ubique per praesentiam suae divinitatis et coelum et terram impleat, quid hoc loco per ostium intelligere debemus, nisi intelligentiam cordis? Stat ergo Dominus ad ostium et pulsat, quando cor hominis, sive per internam inspirationem, sive per praedicatorum doctrinam illuminat. Pulsantem autem illum audit, quisquis illius monita opere custodit. Si quis ergo, inquit, audierit vocem meam, vel ipse divina eloquia legendo, vel ab aliis exponendo, et aperuerit mihi januam cordis sui, ut ea quae intelligit opere perficiat, intrabo ad illum, id est illuminabo secreta illius, et coenabo cum illo, et ipse mecum. De hoc in Evangelio loquitur, dicens: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Si autem quaerimus quid sit cibus Christi, quo eum reficimus, ipse utique manifestat qui dicit: Cibus meus est, ut faciam voluntatem Patris mei. Unde legimus in Evangelio: quia appropinquans passioni, dixit discipulis suis: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam, et quasi diceret aliquis: Cur ergo morieris, statim subjungit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic faciam, surgite, eamus. Voluntatem itaque Patris implevit, quando pro nobis ad mortis passionem pervenit. Coena dicitur communis refectio, quia κοίνον Graece dicitur commune. Item coenat itaque cum membris caput, et membra cum capite, quia et Christus mortuus est pro electis, et electi moriuntur cum illo, ut et ipsi perficiant voluntatem Patris. Pascit nos Christus, quia illuminat nos fide sua. Pascimus et nos vicissim Christum, quia laetificamus eum nos fide nostra et opere. Dicatur itaque: Si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, intrabo ad illum, et coenabo cum ipso, et ipse mecum, ac si diceretur: Qui operando et amando sermones meos fuerit exsecutus, et ad percipiendam meae divinitatis dulcedinem dilatatus, hunc per internam gratiam tangens, irradiabo et coenabo cum illo, et ille mecum, quia in faciendo voluntatem Patris, et ego illius, et ipse meis compassionibus concorporatus uterque delectabitur.

Qui vicerit, faciam illum sedere mecum in throno meo. Quia thronus est sedes judicis. Per thronum judiciaria designatur potestas, in qua venturi sunt sancti ad judicium cum capite suo; dicatur ergo: Qui vicerit tentamenta diabolica et desideria carnis suae, faciam illum sedere in throno meo, id est, faciam illum regnare et in judicio judicare. Sicut et ego vici diabolum, et sedi cum Patre meo in throno ejus. Vicit ipse diabolum, quia sicut legimus in Evangelio, tentavit eum tribus modis, sed superatus est ab illo. Unde et angeli accedentes ministrabant ei. Vicit Judaeos, qui eum morti tradiderunt, quando post tres dies devicta morte resurrexit in aeternum victurus. Sedet et in throno Patris, id est, coaequalis illi et coaeternus manet in eadem potentia. Nec moveat quemque quod unus thronus judiciaria potestas intelligitur, cum in Evangelio legimus Domino dicente discipulis: Vos qui secuti estis me, etc. In sequentibus quoque libri hujus legimus viginti quatuor thronos, duodenarius enim bis ductus XXIV reddit. In quo numero comprehenduntur omnes patriarchae, et apostoli, omnesque perfecti, qui cum Domino venturi sunt ad judicium. Nam in duodecim patriarchis omnes Patres perfecti in Veteri Testamento comprehenduntur: per duodecim apostolos omnes in Novo, sicut per duodecim tribus Israel omnes gentes. Dicitur itaque unus thronus singulariter, propter unam potestatem judiciariam. Dicuntur duodecim propter perfectionem electorum qui judicaturi sunt. Dicuntur viginti quatuor, propter eos qui in utroque Testamento perfecti cum Domino ad judicium sunt venturi. Sed cum constet quia non omnes qui vincunt, in judicio cum Domino sessuri sunt, sed tantum perfectiores, merito quaeritur quare hic Dominus promittat, qui vicerit, faciam illum sedere in throno meo: et ut apertius hoc fiat, ponamus duos homines sub exemplo, quorum unus passus est pro Christo, alter autem tantum diabolum et incentiva carnis, mundanamque vicit conversationem, et sic ad aeternam pervenit beatitudinem, nunquid ergo aequales erunt in futuro, qui non aequaliter vicerunt in praesenti? Non utique quia stella a stella differt in claritate, sic et resurrectio mortuorum. Verumtamen sciendum est, quia quod illi tales et caeteri non habebunt in se, habebunt in praelatis suis. Qui ergo per se non judicabunt, judicabunt utique per suos praepositos. Tanta enim erit in illis charitas, ut quod quisque viderit in altero, suum deputet. Ideoque quod non habebit in se, habebit in altero, sicque omnes electi potestatem habebunt in praelatis, sicut etiam habet potestatem totum corpus hominis loqui per os, videre per oculos, audire per aures, odorari per nares, operari per manus, cum singula membra habeant officia sua, quia quod unumquodque membrum non habet in se, habet in altero. Sed ut ad hanc dignitatem perveniat Ecclesia, in hac interim peregrinatione humiliata gemit, nec quaerit celsitudinis culmen, ubi tota vita sanctorum humiliationis obtinet nomen.

Qui habet aurem, id est intelligentiam cordis, audiat, id est intelligat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Hic aperte monstratur, quia quod unicuique Ecclesiae dictum est, omnibus Ecclesiis generaliter convenit. Notandum autem quod non dicit angelus, audiat quid Filius dicat ecclesiis, cum specialiter in persona illius apparuit, sed quid spiritus dicat. In quo nomine trinitas tota intelligitur, quia quorum una est substantia, una operatio, una et locutio est. Quod enim nomine spiritus tota significetur trinitas, Dominus in Evangelio manifestat, dicens: Spiritus est Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Aliquando autem Filius Dei loquitur de sua divinitate specialiter. Unde est: Oportet Filium hominis pati, crucifigi, mori et sepelir, quod solummodo ad eum pertinet, quamvis et haec sine Spiritu dici non possint. Hic autem ex persona deitatis loquitur. Ideoque verba Filii verba sunt Patris et Spiritus sancti.

LIBER SECUNDUS. CAPUT IV.

Post haec vidi. Mos est prophetarum antiquorum visionis suae tempora describere per reges, et numerum annorum, et mensium, et etiam dierum. Unde Ezechiel dicit: In anno quinto, transmigrationis Joachim, in mense quinto decima die mensis factum ad se verbum Domini. Similiter Daniel, anno tertio regni Nabuchodonosor, etc. Iste autem novus propheta tempus suae prophetiae nequaquam describit per tempora, id est per annos aut menses, sed tantum mentionem facit unius diei, cum dicit: Fui in spiritu in die Dominica, unde datur intelligi, quia omnem hanc prophetiam una die vidit. Ideoque quod dicitur, post haec vidi, non ad vicissitudinem temporum referendum est, sed ad ordinem visionum. Postea scilicet quam superius viderat, vidit et ista quae sequuntur. Vidit autem hoc non corporeo intuitu, sed mente, sicut post videbimus. Et ecce ostium apertum in coelo. Coelum in hoc loco Ecclesiam significat. Dicit enim Dominus per prophetam: Coelum mihi sedes est. Salomon quoque dicit: Anima justi sedes est sapientiae. Si ergo anima justi sedes est sapientiae, quae Christus est, juxta quod Paulus dicit, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam, et coelum sedes est Dei, utique Ecclesia est coelum in quo ipse sedet. In hoc coelo, id est in Ecclesia est ostium hoc apertum, id est Christus, qui dicit: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur, etc., usque pascua inveniet. Nemo enim venit ad Patrem, nisi per ipsum, per quem ingreditur ad fidem: Egreditur a fide ad speciem, et inveniuntur pascua aeternae refectionis. Hoc ostium prius erat clausum, quia ante adventum ipsius, ejus mysteria latebant omnibus, nisi tantummodo prophetis, qui per Spiritum sanctum illuminati, videbant ejus incarnationem, passionem, mortem et resurrectionem, quia eadem mysteria jam erant revelata per totum orbem, per praedicationem caeterorum apostolorum. Vidit autem Joannes hoc ostium dupliciter, vel oculis scilicet corporeis vidit haec omnia, utpote qui illi adhaerens, miracula illius vidit quando mortuos suscitavit, illuminavit caecos, et his similia praesente illo complevit. Ad novissimum quando mortuus est, et matrem ejus virginem in suam curam suscepit, vel oculis mentis, sicut in hac prophetia aperte ostenditur. Et vox prima quam audivi tanquam tubae loquentis mecum dicens: Vox prima quam audivit Joannes, Vetus Testamentum intelligitur, ubi mysteria Christi Ecclesiaeque sunt praedicta. Omnia enim quae in hac prophetia vel jam impleta, vel in proximo complenda cognovit, ante in lege et prophetis caeterisque Scripturis Veteris Testamenti sunt praenuntiata. Quae vox bene tanquam vox tubae fuisse dicitur, quia per ora praedicatorum sonuit, quibus dicitur: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam. Tubis quoque Judaei utebantur in praelio, et nos sacra Scriptura admonet in bello, dum pugnamus contra diaboli tentamenta et contra incentiva carnis nostrae. Sed videamus quid ipsa vox dixerit. Ascende huc, id est, ad ostium. Omnis enim Scriptura Veteris Testamenti ad mysteria Christi contuenda nos invitat. Unde est illud Micheae: In novissimis diebus erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium, et fluent ad eum omnes gentes. Mons iste Christus est, quem vidit Daniel praecisum sine manibus, qui crevit et implevit universam terram. Domus autem Jacob Ecclesia est fidelium. Hoc est itaque Joannem ad ostium apertum ascendere, quod Ecclesia ad montem, id est, ad Christum confluere. Dicatur itaque Joanni, et in illo omnium choro doctorum: Ascende huc, non gressibus corporis, sed gressibus mentis et fidei, et vide in Christo jam omnia completa, quae prius sunt per prophetas praenuntiata. Et ostendam tibi quae oportet fieri cito. Id est, in praesenti tempore, quod aeternitati comparatum, brevissimum horae momentum est. Sciendum vero, quia in eo quod dicitur: Ostendam tibi quae oportet fieri cito, non quod jam non essent denegatur, sed quoniam deinceps mansura essent declaratur. Dignitas enim Ecclesiae jam exaltata erat, quando Joannes ista cernebat, quae usque in finem saeculi, quo cum Domino ad judicandum ventura est, hac sententia perduranda monstratur.

Post haec statim fui in spiritu. Non est ita intelligendum, quod spiritus ejus a corpore fuerit ablatus, et sic viderit istam visionem, sed sicut jam superius dictum est, mente totum hoc vidit. Vis enim Spiritus sancti sublevavit mentem illius, ad contemplanda mysteria coelestia, nihilque per corpus vel vidit vel audivit, sed a Spiritu sancto in extasi raptus, id est ductus est ut ea videret et audiret, spiritualiter audiens retineret, possetque ea scribere et ad posteros mittere. Si vero ad electos referre volumus, spiritualis in hoc eorum conversatio declaratur, quibus per Paulum dicitur: Non estis in carne, sed in spiritu. Et alibi: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis. Et ecce sedes posita erat in coelo. Si sedes est Ecclesia, sicut supra dictum est, anima justi sedes sapientiae, et coelum etiam ipsa Ecclesia, videndum est quemadmodum sedes sit in coelo, quod ita simpliciter dicere possumus, quia Ecclesia quae est sedes Dei, licet in hac adhuc carne versetur, tamen jam mente coelum inhabitat. Juxta illud Apostoli: Nostra conversatio in coelis est. Et aliter praesens Ecclesia quae adhuc corpore peregrinatur a Christo, in coelo est mente, quae jam regnat cum illo. Sed melius est ut subtilius haec verba perscrutemur, quod exemplo Veteris Testamenti melius videbimus, in quo legimus octo animas in arca diluvii tempore salvatas. Quo in loco octo animae multitudinem significant fidelium, arca quoque universalem Ecclesiam. Sicut itaque ibi, quod est arca, hoc sunt octo animae, et quod octo animae, hoc est arca, id est, generalis Ecclesia, ita et hic, quod est sedes, hoc est coelum, et quod coelum, hoc est sedes. Sic itaque dicitur, sedes posita erat in coelo, quasi dicatur Ecclesia in Ecclesia. Et supra sedem sedens. Consuetudo est istius prophetiae, ut aliquando per sedentem Deum Patrem intelligat, aliquando Deum Filium, Patrem quippe ibi sessorem intelligi vult, ubi dicit: vidi in dextera sedentis librum apertum, dexteram scilicet sedentis in throno Filium appellans, per quem facta sunt omnia, ipsum vero sedentem Deum Patrem intelligens. Hic autem per sedentem debemus intelligere Dominum Jesum Christum, sicut sequentia verba aperte docebunt. Superius legimus quod viderit ambulantem similem Filio hominis in medio septem candelabrorum aureorum, hic autem dicitur quod viderit eum sedentem. Ambulat itaque Dominus in medio electorum suorum, quando dona gratiae suae illis diffundit, sedet vero quando singulorum merita dijudicat. De quo subditur:

Et qui sedebat similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinis. Id est, vultus et facies ejus similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinis. Per lapidem jaspidem, qui utique viridem colorem habet, debemus intelligere claritatem divinitatis Dei Filii, in cujus contemplatione constat satietas et summa refectio omnium sanctorum. Unde est illud: Per me si quis introierit, salvabitur, et pascua inveniet. Haec enim erit remuneratio electorum, scilicet Dei vultus, in cujus visione satiabuntur omnibus modis. Unde est: Oves meae vocem meam audient, et ego vitam aeternam do eis. Sardinis autem lapis terrae rubrae similitudinem habet, et idcirco per eum humanitas Filii Dei signatur, quae rubore sanguinis perfusa est tempore passionis, unde et angeli interrogantes aiunt: Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari?( Isa. LXIII.) Qui itaque habet virorem in divinitatis claritate, habet etiam ruborem in humanitate, per quam et Adam, qui rubra testa interpretatur, ad coelestia revocavit. Aliud est enim quod viret, et aliud quod rubet. Sed hoc tantum non duo, sed unus, quia unus homo et Deus ex duabus constat naturis. Perfectus enim Deus, perfectus est et homo, et ideo quod in eo viret, potentiae est, quod rubet misericordiae. Et qui ex eo quod viret, nos creavit: ex eo quod rubet, nos redemit. Possumus et per hos lapides Ecclesiam intelligere, quae virorem jaspidis habet in contemplatione Dei manens, atque ideo jam hujus mundi prospera pro nihilo deputat, dum pascuis aeternae viriditatis inhaeret. Cui in Canticis canticorum dicitur: Quae habitas in hortis, amici auscultant te, fac me audire vocem tuam. Habet quoque et sardium, qui lapis, ut diximus, rubrum habet colorem, quoniam electi ne divina extollantur visione, fragilitate humanitatis monentur. Unde et Danieli vel Ezechieli divina mysteria contuentibus angelus dicit, Filii hominis, ac si eis diceret: Et claritatem supernae gratiae aspicitis, tamen memores estote quia homines estis, et de propagine hominis peccatoris descendistis, ideoque ex humana infirmitate rubra terra estis. Et iris erat in circuitu sedis similis visioni smaragdinae. Ἶρις Graece, Latine dicitur arcus. Arcus autem in die pluviae paret, et est signum propitiationis, dicente Domino tempore diluvii ad Noe: Ponam arcum meum in nubibus, et recordabor foederis mei. Quid itaque per arcum debemus intelligere, nisi Dominum Jesum Christum? Quod certe si solerter inspicitur, effectus ipsius iris indicare videtur. Nam ingreditur radius solis in nubem imbriferam, et sic formatus est arcus, quod utique valde Christo congruit. Ipse est enim sol per divinitatem, de quo scriptum est: Vobis timentibus nomen meum orietur sol justitiae. Radius istius solis, id est claritas lucis aeternae ingressa est nubem, quando in utero virginis accepit carnem. De hac quippe nube per prophetam dicitur: Ecce Dominus ascendit super nubem levem et ingredietur Aegyptum. Quae nubes, id est, caro Domini, recte imbrifera dicitur, propter multitudinem scilicet doctrinarum. Est autem arcus signum propitiationis, quia videlicet in Christo omnis nostra salus et propitiatio consistit. Unde angeli in ejus nativitate pacem annuntiaverunt, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Et ipse ascendens ad Patrem, dicit discipulis suis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis. Unde irin si additur una littera in Graeco, id est, i, ut irini dicatur, hoc ipsum sonat, quia εἰρήνη pax dicitur. Iris itaque erat in circuitu sedis, quia ipse est corona et protectio sanctorum suorum. Nam et in arcu duo sunt principales colores, viridis scilicet, id est aquosus, et rubeus. In quibus nimirum designatur aperte aqua baptismatis et sanguis redemptionis, vel gratia Spiritus sancti. Per haec enim duo ab omnibus emundamur peccatis. De quibus duobus mysteriis tota Ecclesia cingitur, et per haec in novitatem gratiae Dei renovatur. Vel per hos duos colores possumus intelligere duo judicia: unum quod factum est per aquam: atque aliud quod faciendum est per ignem. Sive per nubem imbriferam possumus intelligere sanctos, qui pluunt verbis, coruscant miraculis, et claritate superni luminis irradiati et illustrati piissimis supplicationibus pro nobis justitiam conditoris ad pietatem inflectunt, sicut Moyses, qui intercedens pro populo Israel, dicebat: Aut dimitte eis hoc peccatum, aut dele me de libro tuo. Quod autem sequitur: Similis visioni smaragdinae, quia smaragdus lapis est viridis coloris, per hunc lapidem sicut et supra per jaspidem divinitas Filii Dei exprimitur, per quem tota Ecclesia mundatur et gubernatur.

Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor, et super thronos viginti quatuor seniores sedentes. Dominus in Evangelio duodecim tantum thronos, super quos duodecim testatur sessuros in judicio apostolos dicens: Sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel, quare ergo Joannes viginti quatuor commemorat? Nimirum propter geminum Testamentum, Vetus scilicet et Novum. Dicuntur itaque duodecim propter dignitatem apostolicam. Dicuntur et viginti quatuor propter Patres utriusque Testamenti, qui cum Domino venturi sunt ad judicium. Nam et in duodecim tribubus Israel omnes gentes intelliguntur. In duodecim apostolis omnes perfecti, qui exemplum apostolorum in praesenti vita sunt secuti, sicut in Petro caeteri apostoli et praedicatores acceperunt claves regni coelorum. Est quoque unus thronus, sicut supra legimus, id est una judiciaria potestas: sunt et viginti quatuor, propter numerum prophetarum, et apostolorum caeterorumque fidelium. Ipsi quippe erunt sedes in quorum cordibus Deus sedebit, ipsi et sedebunt, quia et alios judicabunt. Unde et Psalmista: Illic sederunt sedes in judicio. De quibus adhuc subditur: Circumamicti vestimentis albis. Hoc enim non solum ad apostolos pertinet, sed et generaliter ad omnes qui vestimenta baptismatis inviolata a capitalibus criminibus custodiunt. Baptizati enim Christum sunt induti, juxta illud Apostoli: Quotquot baptizati estis, Christum induistis. Ipsique habent vestimenta alba, si inviolata servant baptismatis sacramenta. Et in capitibus eorum coronae aureae. Vidi subaudis. Quia victores accipiunt coronam quando triumphant de hostibus, non immerito per coronas sanctorum regnum et remuneratio intelligitur eorum, qui de mortis auctore triumphant. Sed sicut in illo sedentes judicant, ita per illum victoriam possident, qui dicit: Confidite, ego vici mundum. Potest et sub alio intellectu eadem Ecclesia figurari in viginti quatuor senioribus. Constat enim hic numerus ex senario et quaternario, quia quater seni viginti quatuor sunt. Senarius refertur ad operationem, quia sex diebus Deus omnipotens omnia opera sua perfecit, et sexto die atque sexta hora hominem redemit. Quaternarius vero ad quatuor libros sancti Evangelii pertinet. Quia ergo sancta Ecclesia sive in Veteri Testamento sive in Novo, Dei operationem recolit, et veneratur, et libros sancti Evangelii custodit, et recte in viginti quatuor senioribus comprehenditur, vel certe propter viginti quatuor libros Veteris Testamenti, quibus utitur secundum canonicam auctoritatem, in quibus Novum Testamentum, et ea quae in eo completa sunt praenuntiata cognoscit. Unde et Evangelista dicit de duobus latronibus qui cum Domino sunt crucifixi: ideo hoc factum, ut impleretur Scriptura, quae dicit: Et cum iniquis deputatus est.

Et de throno procedunt fulgura, et voces, et tonitrua. Thronus Dei ipsa est electorum Ecclesia, de qua procedunt fulgura, id est signa miraculorum, de quibus dicitur: Illuxerunt fulgura tua orbi terrae. Quae bene fulgoribus comparantur, quia terrent et illuminant. Fulgura etiam ex nubibus descendunt, et sancti ipsi sunt nubes, qui pluunt verbis et coruscant miraculis. Emittunt quoque voces et tonitrua, id est verba praedicationis et comminationis dicentes: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. Unde est: Vox tonitrui tui in rota. Et quia de sede dicit: Procedunt fulgura et voces et tonitrua, cum haec non sedi, sed nubibus conveniant, ipsam sedem nubem vult intelligi de qua imbres, fulgura et tonitrua procedunt. Et septem lampades ardentes ante thronum, quae sunt septem spiritus Dei. Septem autem spiritus dicuntur cum unus sit, propter septiformem gratiam, quae super Dominum requievisse narratur, dicente propheta: Requiescet super eum spiritus Domini, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini. Bene autem lampadibus comparatur Spiritus sanctus, quia ad Dei amorem sanctos accendit, et lumine fidei illuminat, ne foveam erroris incurrant. Lampas quippe Graece, flamma dicitur Latine, neque alibi nisi ante thronum lucet, quia videlicet Spiritum sanctum habere non possunt, quicunque extra Ecclesiam sunt, sicut haeretici. Unde et in canonibus dicitur, ut si tales iterum Ecclesiae conjungi per rectam fidem voluerint, accipiant manus episcoporum impositionem, quatenus sic possint recipere Spiritum sanctum quem perdiderunt.

Et in conspectu sedis tanquam mare vitreum simile crystallo. Mare appellat luterem, legimus enim quod Salomon fecerit mare, id est luterem. Per mare autem debemus intelligere baptismum, testante Apostolo, qui dicit: Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes baptizati sunt in nube et in mari. Vitro autem comparatur quod perspicuum est metallum, propter puritatem fidei, quae in baptismo demonstratur, cum baptizandi credere se in Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum fateantur. Mare vitreum intus et foris splendet, quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Notandum autem quod idem mare simile crystallo dicitur. Crystallum enim ex aqua nascitur, et multo frigore durescit ad lapidem; ita et sancti per tribulationem praesentis vitae ad firmitatem perducuntur. Ante thronum igitur sunt septem spiritus Dei, et mare vitreum simile crystallo, quia in Ecclesia tantummodo ardet Spiritus sanctus, et Trinitatis baptisma tribuitur. Ideoque fides electorum manifestatur, vitaque illorum conflatur, et a sordibus vitiorum purgatur. Et in medio sedis, et in circuitu sedis quatuor animalia, ante et retro plena oculis. Nulli dubium, quin haec animalia Dominum Jesum Christum significent, et omnes sanctos, praecipue quatuor Evangelistas, qui in medio sedis et in circuitu esse dicuntur, quia incipientes ab Jerusalem praedicando pervenerunt usque ad fines terrae. Jerusalem quippe in medio est orbis terrae, sicut per prophetam testatur Dominus: In medio gentium posui eam, et in circuitu ejus terras. Per oculos autem animalium, divinarum Scripturarum sacramenta significantur. Plena ergo sunt oculis animalia, quia quot sunt scripturarum eloquia, quasi tot sunt sanctorum lumina, quibus illi corda suorum illuminant auditorum. Ante et retro oculos habent, quia tam de his quae facta sunt, quam de iis quae facienda sunt, loquuntur. Haec enim orationis particula aliquando pro praeterito ponitur, ut est illud: Antequam Abraham fieret, ego sum. Aliquando vero pro futuro, ut est illud Apostoli: Unum quod retro est obliviscens, in ante me extendo. Ante itaque et retro animalia plena sunt oculis, quia perfecte Veteris ac Novi Testamenti universa continent sacramenta, quae scilicet principaliter trium temporum causas enarrant, id est praeteriti, praesentis et futuri. Et alia quidem praedicta, alia autem jam impleta, alia vero adhuc implenda pronuntiant: praedicta scilicet mysteria Dominicae incarnationis, impletam jam ejusdem Redemptoris nostri dispositionem, implendam vero justorum atque impiorum separationem. Concordant autem sibi isti oculi, quia quod lucet in Veteri Testamento, hoc fulget in Novo. Vel certe animalia ante et retro oculos habent, quia omnes electi redemptorem suum et judicatum in primo humilitatis suae adventu, et judicaturum in secundo celsitudinis suae semper attendunt. Cum etiam quilibet electi verbis Evangelistarum edocti, praeterita peccata recolentes deflent, et quae subsequi possunt, sollicite praecavent, ante et retro animalia oculos habent. Multa hinc dici possunt, quae brevitati studentes omittimus.

Et animal primum simile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens faciem quasi hominis, et quartum animal simile aquilae volanti. Mirum valde est quare Joannes alio ordine haec animalia ordinat quam Ezechiel, primum ponens leonem, cum ille primum faciem hominis posuerit. Ad quod dicendum est, quia prophetia non servat ordinem historiae: quod si faceret, jam non prophetia, sed historia esset. Quod ex libris prophetarum facillime cognoscitur, e quibus ut unum ponamus pro omnibus, perspiciendum est quod idem propheta Ezechiel, cum superius dixerit ad se factum verbum Domini anno vigesimo sexto, deinceps loquens contra Pharaonem regem Aegypti undecimo anno eamdem prophetiam ad se factam dicit. Spiritus enim sanctus locutus est prophetis sicut voluit, et quando voluit, ideoque non est ibi requirendus sermonis ordo, sicut in libro Genesis, vel Regum, et in caeteris historiis. Primum ergo Ezechiel faciem hominis, id est Matthaei ponit, servans ordinem historiae. Qui idcirco per hominem intelligitur, quia humanitatem Filii Dei describit in tempore, dicens: Liber generationis Jesu Christi. Deinde Marcus per leonem intelligitur, quia a clamore inchoat, veluti leo dicens: Vox clamantis in deserto. Tertium ponit vitulum, id est Lucam, qui a sacerdotio coepit, dicens: Fuit in diebus Herodis regis sacerdos quidam; qui etiam maxime circa templum versatur, a quo et Evangelium suum ita terminat: Quia erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum. Quarto loco ponit aquilam, quae utique Joannem significat, qui a divinitate coepit, quoniam Christus prius natus est ut homo, deinde praedicavit, et terribilem vocem emisit ut leo, et sic passus est ut vitulus, ac postmodum ascendit ad coelos ut aquila. Ideoque in hoc ordine ordo servatur historiae. Joannes vero primum ponit leonem, quia Christus jam surrexit a mortuis, quia videlicet non ideo crediderunt in Christum populi, quia natus est ut homo, aut quia passus est ut vitulus, sed quia resurrexit a mortuis ut leo. Hinc Paulus dicit: Et si noveramus Christum secundum carnem, sed jam nunc non novimus, ac si diceret: Non jam in animalibus hominem mortuum, sed leonem attendimus post mortem in aeternum victurum. Unde in sequentibus legimus: Vicit leo de tribu Juda. Et Jacob in persona illius loquitur Judae: Ad praedam, fili mi, ascendisti, requiescens accubuisti ut leo, et quasi catulus leonis, quis suscitabit eum? Nam dicunt qui de natura bestiarum disputant, quod leo non clausis oculis dormit, et Christus mortuus est ex humanitate, tamen vigilavit et impassibilis mansit divinitate. Dormiens quoque leo nascitur, et ad vocem patris excitatur, ita et Christus voce Patris excitatus est juxta illud Psalmi: Exsurge gloria mea, etc. Quia ergo inde creditur unde surrexit, bene Joannes primum leonem posuit. Primus itaque est in ordine homo et vitulus, sed primus in virtute leo. Leo quippe rex est bestiarum, atque ideo non immerito per eum Marcus intelligitur. Secundum ponit vitulum qui utique, ut dictum est, Lucam significat, quia vitulus hostia sacerdotum erat, et in templo offerebatur, et ipse in sua narratione maxime circa templum versatur. Tertium hominem, id est Matthaeum, qui temporalem Christi describit nativitatem. Quartum aquilam, id est Joannem, qui in reverberatis oculis transcendens omnem altitudinem coeli, et ipsos etiam choros angelorum, divinitatem Filii Dei intuetur, dicens: In principio erat Verbum. Haec quatuor animalia significabant quatuor flumina paradisi, de uno fonte Christi in Ecclesia manantia. Similiter et quatuor circuli arcae, quibus portatur Ecclesia. Significant quoque haec quatuor animalia ipsum Dominum Jesum Christum, qui natus ut homo, passus est ut vitulus, surrexit ut leo, ascendit super omnes coelos ut aquila. Designantur etiam per haec animalia omnes sancti, nam unusquisque electus in quantum rationabiliter secundum voluntatem Dei vivit, homo est, quia homo est rationale animal, in quantum adversa istius saeculi aequanimiter tolerat leo, unde scriptum est: Justus quasi leo confidens absque terrore erit. In quantum se mortificat cum vitiis et concupiscentiis vitulus. In quantum per mentis contemplationem coelestia petit aquila.

Et quatuor animalia singula eorum habebant alas senas. Alae animalium significant duo Testamenta, quibus Ecclesia ad coelestia supportatur: sed cum duo sint Testamenta, ejusdem Ecclesiae spirituales alae, propter geminum testamentum, quod in duodecim tribubus Israel, vel in duodecim apostolis invenitur, ipsae alae per binarium duodecies multiplicantur, et viginti quatuor alas reddunt. Bis enim duodeni viginti quatuor sunt. Aliter duodenarius numerus constat ex partibus septenarii, id est ex tribus et quatuor. Sive etiam dicamus, ter quaterni, sive quater terni duodecim fiunt, qui numerus sacratus est numero duodecim apostolorum. In ternario autem fides sanctae Trinitatis intelligitur. In quaternario autem quatuor mundi partes. Ducatur ergo duodenarius per binarium, et efficiuntur viginti et quatuor. Quo numero summa electorum exprimitur, quibus fidem sanctae Trinitatis per quadripartitum orbem praedicantibus, totus mundus ad coelestia sustollitur. Possumus et has alas senas aliter intelligere. Prima ala intelligitur lex naturalis, secunda lex Moysi, tertia prophetae, quarta Evangelium, quinta Epistolae apostolorum, sexta canonica auctoritas, sive doctrina catholicorum virorum, Hieronymi, Augustini, caeterorumque sanctorum Patrum. His alis quotidie sancta Ecclesia sustollitur, et ad coelestia sublevatur. Aliter senarius numerus pertinet ad omnem Christi operationem, quae in sex diebus et sex hujus saeculi aetatibus peracta est, vel peragitur. Quatuor igitur ad nostram naturam pertinent, quae ex quatuor humoribus constant. Quatuor ergo senis alis utuntur sancti, quia quandiu in hac vita consistunt, ea tantum possunt comprehendere, quae per sex hujus aetates saeculi peraguntur. Hinc est quod apud Isaiam cherubin caput et pedes velare alis referuntur, quia videlicet sancti neque ea quae fuerunt ante mundi constitutionem, neque ea quae post finem saeculi futura sunt cognoscere possunt. Et Ezechiel adjungit, una similitudo ipsorum quatuor, quia videlicet unam fidem docent quadripartitum orbem. Et etiam in Evangelio uno inveniuntur quatuor, sicut in concordia textus aperte manifestatur. Et in circuitu et intus plena sunt oculis. Haec animalia, sicut supradictum est, omnes sanctos praedicatores significant, qui in circuitu et intus pleni sunt oculis, quia sua praedicatione et eos illuminant qui in medio Ecclesiae consistunt, et eos qui in finibus terrae morantur. Vel in circuitu et intus pleni sunt oculis, quia per litteram simplices, et per spiritualem intelligentiam perfectiores instruunt. Quasi enim foris habebat oculos Paulus, cum dicebat quibusdam: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi intus habebat oculos cum alibi diceret: Sapientiam loquimur inter perfectos. Vel in circuitu et intus pleni sunt oculis, quia et in cogitatione et opere mundos se custodiunt, alios quidem perfectione fidei et operis informant. Quod utrumque Psalmista breviter comprehendit, dicens: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus in fimbriis aureis circumamicta varietate. Quia videlicet Ecclesia interiora cordis sollicite in conspectu Dei mundare studet, et exteriora etiam sua irreprehensibilia custodire probatur, quatenus per utramque sententiam, et aliis pulchra sit foris et intus sibi. Vel in circuitu et intus pleni sunt oculis, quia fidem quam habent in corde, foris manifestant ore, juxta illud: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Et requiem non habebant die ac nocte dicentia: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est. Omnis Ecclesia quae in his animalibus designatur, hoc facit die ac nocte, quia et in prosperis et in adversis sive etiam per continuum laudes Creatori suo agere satagit. Notandum autem, quia cum sancta animalia ter dixerunt: sanctus, sanctus, sanctus, ad singularem numerum redeunt, dicentia Dominus Deus omnipotens, quia licet trinitas sit in personis, unitas est in majestate, qui erat ante omnia saecula, et qui est immutabilis, sicut Psalmista dicit: Tu autem idem ipse es. Et venturus est ad judicium, ut reddat unicuique juxta opera sua. Quo in loco quaestio oritur cur videlicet sancta animalia cum trinitatem praemiserint, subjungunt qui venturus est. Nostra quippe fides habet, quod in judicio solummodo persona Filii videbitur, quia in ea forma qua judicatus est judicabit: et Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, Sed sciendum est, quia licet persona Filii in judicio tantum videatur, tamen illic cum illo erunt pariter Pater et Spiritus sanctus in unitatis divinitate, et ipsa invisibilis Trinitatis natura, per assumptam Filii humanitatem judicabit reprobos.

Et cum darent illa animalia gloriam et honorem et benedictionem sedenti super thronum, viventi in saecula saeculorum. In hoc loco animalia non generaliter universalem Ecclesiam significant, sicut supra, sed tantummodo quatuor evangelistas, qui dant gloriam et honorem et benedictionem omnipotenti Deo, quando omnia quae a Deo perceperunt, ad ipsum referunt. Dabant gloriam et honorem Deo, cum dicebant, Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus omnipotens, quia praedicabant et laudabant in his verbis deitatem, magnificentiam, aeternitatem et dominationem. Sed quod illi faciebant, admonent utique ut et nos faciamus, laudantes Deum pro omnibus quae ab ipso percepimus, videlicet ut quidquid habemus in gloria fidei et honoris, operationis et spei, et in benedictione supernae remunerationis ad ipsum referamus. Paulus apostolus dicit: Gloria et honor omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco. Non quod a Judaeo et Graeco et gentili sit illud bonum, vel illa gloria, sed a Deo, quia ipse dicit: Sine me nihil potestis facere. Et Apostolus: Omne datum optimum, et omne donum perfectum, etc. Itemque praecipitur, ut qui gloriatur in Domino glorietur. Sedentem super thronum Christum debemus intelligere, ut supra Ecclesiae suae praesidentem.

Procidebant viginti quatuor seniores ante sedentem in throno, et adorabant viventem in saecula saeculorum. Viginti quatuor seniores universalis Ecclesia intelligitur, tam in praepositis quam in subjectis plebibus. Procidunt viginti quatuor seniores, qui humiliant seipsos, et omne bonum suum ad illum referunt, dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Nihilque de suis meritis praesumunt, sed omne bonum suum ab illo sciunt se habere. Unde et sequitur: Quia adorabant viventem in saecula saeculorum. Adorant namque eum, quando ex suis meritis et operibus non suam, sed illius gratiam quaerunt. Mittentes coronas suas ante thronum. Quia coronam victores accipiunt, non immerito hic per coronas sanctorum triumphum et victoriam debemus accipere. Hoc est itaque coronas ante thronum ponere, quod est in faciem cadere et adorare. Ante thronum quippe electi suas coronas mittunt, quia quidquid virtutis et fortitudinis habent, ipsi in secreto mentis suae tribuunt, a quo ut vincere possent diabolum et tentamenta suae carnis, fortitudinem perceperunt. Hoc denique figuratum est, quando Domino Hierosolymam venienti, turba quae illi obviam venit, palmas quibus victoria significatur, ante pedes asinae super quam sedebat prostravisse legitur. Quod enim per palmarum ramos in via stratos, hoc significatur per coronas ante thronum positas. Mittentes ante coronas dicunt:

Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem et virtutem. Gloriam Christus accepit, quando tertia die resurrexit a mortuis: honorem, quando quadragesima resurrectionis die elevatus est ad dexteram paternae majestatis: virtutem, quando omnia ei subjecta sunt, sicut ipse testatur, dicens discipulis: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Quia tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt. Ac si dicant: Idcirco cuncta tibi, quae a tuis geruntur, ascribenda sunt, quia ut esse possent, et ea quae tua sunt agerent, a te acceperunt. Sed mirum est quod sequitur: Propter voluntatem tuam erant, et creata sunt. Si enim erant, quomodo creata sunt? Sed erant in praedestinatione omnipotentis Dei, et creata sunt in opere visibili, et quae erant prius in artificis voluntate sine tempore, creata sunt secundum quod in arte creatoris disposita erant in tempore. Tale quid et Joannes in Evangelio suo ponit, qui cum dixisset: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, continuo subjecit: Quod factum est in ipso, vita erat. Et Paulus apostolus de electis: Qui elegit inquit, nos ante mundi constitutionem, etc.

LIBER SECUNDUS. CAPUT V.

Et vidi in dextera sedentis in throno librum scriptum intus et foris, signatum sigillis septem. Sedentem in hoc loco debemus intelligere Deum Patrem: dexteram vero illius Filium, per quem omnia facta sunt. De quo Psalmista dicit: Dextera Domini fecit virtutem, etc. Liber autem in dextera sedentis Vetus et Novum Testamentum significat. Qui bene in dextera sedentis fuisse dicitur, quia principalis intentio sacrae Scripturae ad Christum pertinet, cujus nativitatem, mortem, resurrectionem, ascensionemque et secundum adventum ad judicium continet. De quibus omnibus ultro se quaerentibus exempla offerunt. Idcirco autem Vetus et Novum Testamentum unus liber appellatur, quia nec Novum a Vetere, nec Vetus a Novo valet disjungi, sed quidquid praedictum est in Vetere, completum constat in Novo. Nam Vetus Testamentum nuntius est et velamen Novi, Novum vero revelatio et adimpletio est Veteris. Qui liber bene intus et foris scriptus esse dicitur, foris scilicet propter Vetus Testamentum, intus propter Novum, vel foris propter faciem terrae, intus propter allegoricos sensus. Sive foris et intus, quia unum testamentum terram promittit, dicens: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis, et alia multa. Aliud internam regni coelestis beatitudinem, dum dicit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Qui etiam liber septem sigillis ostenditur signari, id est sigillari. Septenarius numerus, ut saepe dictum est, ad universitatem refertur. Per septem ergo sigilla plenitudinem obscuritatis et mysteriorum, quae in Veteri latebant Testamento, debemus accipere. Unde et Habacuc dicit: Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso. Mons quippe Libanus umbrosus et condensus, libri sunt Veteris Testamenti operti figuris allegoriarum, a quibus Dominus venire perhibetur, quia ibi praedictus fuisse cognoscitur. Sive septenarius numerus ad septiformem Spiritum sanctum refertur. Septem siquidem sigillis liber signatus est, quia videlicet omnis Scriptura per gratiam Spiritus ejusdem et data est et reserata. Unde et lex digito Dei, id est, Spiritu sancto descripta legitur. Et Dominus resurgens a mortuis, et aperiens sensum discipulis ut intelligerent Scripturas, dicit eis: Accipite Spiritum sanctum. Possumus et in septem sigillis septem modos locutionum intelligere, quibus omnis constat Scriptura. Aut enim indicativo loquimur, ut illud: Ego Dominus Deus tuus docens te utilia. Aut promissivo, ut. Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, etc. Aut imperativo, ut: Audi Jacob, serve meus. Et: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est. Aut optativo, ut: Utinam attendisses verba mea. Aut conjunctivo, ut Si audieritis vocem meam, et custodieritis pactum meum, eritis mihi in peculium de cunctis populis. Aut infinitivo, ut: Intelligere et scire Dominum intelligentia est. Aut impersonali, ut: Quis loquetur potentias Domini? Ipsa enim sacrae Scripturae locutio septiformis, quasi sub septem sigillis intelligentiae continetur, dum per septem modos distinguitur. Inquirentibus enim nobis Scripturas, primus gestae rei textus nobis occurrit, quia videlicet ea tantum Scripturarum eloquia comprehendit, quae nil mystice significant, sed tantum simpliciter rerum causas evolvunt, ut est: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est. Secundus allegoricus gestus occurrit. Qui licet aliquid gestum narret, gestus tamen ille reputatur totus allegoricus, unde nec in usu frequentatur. Hinc est quod in omnibus finibus Israel puella quaeritur regi David, et invenitur tam fervens, ut algentis senis membra calefaciat, calefactum tamen ad libidinem non provocet. Per quam designatur sapientia, quae etiam in senibus non senescit, sed insuper eos igne divini amoris accendit. Ad hunc pertinet etiam modum, quod populus Israeliticus in deserto a serpentis percussu aspectu aenei serpentis sanabatur. Per quem Redemptor noster intelligitur in cruce suspensus, qui nos a morsu diaboli liberans, beatae immortalitatis remedia fidelibus tribuit. Haec enim si ad litteram discussa tractentur, ludicra pro tempore putabuntur. Si vero mysteriis applicantur, magna insinuant sacramenta. Tertius modus uterque est historicus scilicet atque allegoricus, quo scribitur, quoniam Abraham duos filios habuit, qui, sicut Apostolus scribit, duo significant Testamenta. Intra hunc modum et illum concludit, quo Isaac paterna devotione dispositus, ligna sibi bajulasse dicitur, singulariter Christi passionem designans, quem Pater pro omnibus tradidit, propriamque bajulare passus est crucem. Quo etiam modo de latere dormientis viri formata mulier, Ecclesiam significabat, ex latere Christi in cruce pendentis aedificandam. Quartus modus est, quo nobis aliquando proprie, aliquando vero mystice Creatoris nostri divinitas sacris intimatur opusculis. Proprie scilicet sicut Moysi dicit: Ego sum qui sum, et sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Mystice vero, ut omnipotens Deus sicut plaustrum onustum feno stridere se dicit, cum gravia hominum peccata portare se indicat, vel sicut Isaias super solium excelsum et elevatum sedere describit Dominum, angelicas significans potestates, quas sibi ad quod voluerit subjecit. Quintus modus est parabolarum, qui tam relatu verborum quam actu conficitur operum, qui in tantum est multiplex atque occultus, ut non solum multa, quae juxta litteram non possunt, admittat, verum etiam quibusdam in locis mysteria narraturus, testimonium de historia assumens, ipsum litterae gestum immutet. Parabolis enim verborum hic modus conficitur, ex quibus est illud: Ierunt ligna ut ungerent super se regem, etc. Neque enim ligna ambulare possunt, aut sibi regem constituere, sed aliud quoddam per congruam significationem metaphorice talibus Scripturarum sententiis profertur. Immutavit autem, ut dictum est, ipsius litterae textus, aliquando propter mysticum intellectum, ut in titulo psalmi tricesimi tertii dicitur, Psalmus ipsi David, quando commutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum et abiit, cum hoc factum sit coram Achis rege Geth, sicut liber Regum narrat. Cum ergo pro Achis Abimelech ponitur, utique ostenditur ex ipsius interpretatione nominis latens altius penetrare mysterium. Abimelech quippe interpretatur patris mei regnum, significans Judaeos, in quorum conspectu verus David manu fortis Dominus Jesus Christus immutavit vultum suum, quando apparens in forma servi, humiliavit semetipsum usque ad mortem crucis. Vidimus eum non habentem speciem neque decorem, et quasi absconditus vultus ejus et despectus, unde nec reputavimus eum. Dimisit eum Abimelech et abiit, quia videlicet Christus a Judaeis minime receptus, ad gentes cum apostolis transivit. Unde ipsis Paulus dicit: Vobis quidem oportebat loqui verbum Dei, sed quia repulistis illud, ecce convertimur ad gentes. Aliquando vero idem modus in parabolis rerum de ipsis etiam peccatis hominum et transgressionibus adulterorum prophetiam insinuat operum futurorum, sicut factum esse in David constat, qui uxorem Uriae sibi assumpsit, quam de solario videns concupierat, et ipsum gladio peremit. Significat quippe in hoc loco David Christum, qui de coelo misericorditer cernens Ecclesiam in sua praedestinatione, lavacro aquae in verbo mundandam, concupivit eam providus, ut justificatam sibi conjungeret legitimus. Sed ut Bethsabeae David jungatur, Urias vir ejus interficitur, quia ut justorum Ecclesia coelesti sponso adhaereat, antiqui hostis virtus confringitur et pedibus electorum calcanda prosternitur. Unde et per Evangelium illis a Domino dicitur: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super omnem virtutem inimici. Sextus modus est de gemino Salvatoris adventu, quo vigilans discretio adhibenda est, ne aut primus accipiatur pro secundo, aut secundus pro primo. Cujus Judaei ignari, ignorantiae caecitate nunc usque laborant, nescientes quid ad primum, quid ad secundum ejus pertineat adventum. Primus itaque humilitatis sibi vindicat locum, unde est: Prophetam vobis suscitabit Deus de fratribus vestris tanquam me, etc. Et alibi: Post haec in terra visus est, et cum hominibus conversatus est( Baruch, III), caeteraque hujusmodi. Secundus autem celsitudinis ac terroris obtinet loca, unde scriptum legimus: Deus manifeste veniet. Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum potestate magna et majestate. Hinc ipse per Malachiam dicit: Accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis et adulteris et perjuris Israel. Septimus modus est, qui geminam praeceptorum retinet qualitatem, id est vitae agendae vitaeque figurandae. Et quidem agendae vitae praecepta nunc usque manent, ut est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, et proximum tuum sicut teipsum, vel caetera talia, quae etiam nunc evangelica auctoritate servari jubentur. Vitae vero figurandae manifesta veritate transierunt, ut est circumcisio, sabbatum, oblatio victimarum, quae sicut dictum est, cessante umbra, in veritate spiritualiter peraguntur. Sed quia hic liber intus et foris scriptus fuisse asseritur, videndum est de his septem modis, qui debeant intus, qui forinsecus reputari. Primus itaque historicus, idemque simplex, nihil in se mysticum retinens, totus est foris. Secundus allegoricus, totus omnino intus. Tertius vero utriusque geminam in se continens formam, ex parte foris, ex parte deputatur intus. Quartus quoque de Deo, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio, uterque sensus intus debet accipi. Pax Dei exsuperat omnem sensum, et ejus clementiam, quae de se figuratim multa narravit, nullus competenter attingit. Quintus porro in parabolis verborum diffusus, quibusdam etiam gestum litterae imitans, et de peccatis et adulteriis hominum, vel prophetiam operum, vel secreta spiritualium sensuum multa praesignans, intus modis omnibus est reputandus. Sextus etiam de gemino Salvatoris adventu, certis claret testimoniis, foris in promptu positus, certis intus latet occultus, ut et dubitationem auferat, et fideles exerceat. Septimus ad extremum in praeceptis vitae agendae foris, in praeceptis autem vitae figurandae intus latet. Hos modos ante Redemptionis quidem tempus absconditos, ipso vero redemptoris tempore per Christum atque in Christo novimus revelatos. Ex quibus sanctus Ambrosius luculento et pulchro quamplura loquitur stylo.

Et vidi angelum fortem, praedicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum et solvere signacula ejus? Quis est iste angelus? Nimirum quilibet doctor Veteris Testamenti. Labia enim sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Angeli quippe Veteris Testamenti, id est, sancti prophetae et patriarchae requirebant anxie quis posset legem spiritualiter intelligendam reserare. Quod autem dicit, quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus, praeposterus ordo est? Prius enim dicit librum aperire, et sic signacula ejus resolvi, cum prius signacula sint resolvenda, posteaque liber aperiendus est. Quod tamen ita factum est, quia prius Dominus librum aperuit, id est Scripturam Veteris Testamenti in se factus homo complevit, unde ipse dicit: Non veni solvere legem, sed adimplere. Et sic demum resurgens a mortuis reseravit sigilla, quando discipulis suis aperuit quae scripta erant de eo in lege Moysi et prophetis et Psalmis.

Et nemo poterat, neque in coelo, id est in angelis, neque in terra, id est in hominibus, neque in inferno, id est in animabus jam corpore exemptis, aperire librum, id est mysteria Scripturarum reserare, quia necdum plenitudo temporis advenerat, quando talia praeco legis impleri flagitabat. Quod vero dicitur: Neque respicere illum, mirum est; cum de se Joannes dixerit superius: Vidi in dextera sedentis librum. Si enim nemo neque in coelo, neque in terra, neque sub terra poterat respicere librum, quomodo ille poterat eum videre? Aut ubi fuerit, aut nunquid ei soli concessum est, quod nemini aut hominum aut angelorum permissum est? Sed respicere hic positum est, pro eo quod est digne comprehendere. Quis enim angelorum vel hominum comprehendere potest, quomodo ille incircumscriptus et vivificator spiritus intra uterum virginis sit animatus? Quomodo ille post resurrectionem verum corpus et palpabile habens, clausis januis, intra solidos parietes ad discipulos intravit? Nullus itaque qualiter a Dei Filio compleretur ratione mentis poterat comprehendere, sicut et illud: Generationem ejus quis enarrabit?. Et ego flebam multam qui a nemo inventus est dignus in terra aperire librum, nec videre eum. Quaeritur cum jam quando beatus Joannes ista videbat, iste liber de quo supra dictum est, per mysterium nativitatis, passionis, resurrectionis, ascensionis, et adventus Spiritus sancti fuerit revelatus, cur se flevisse dicat? eo quod nullus sit inventus qui librum posset aperire. Sed sciendum est quia non ex sua persona beatus Joannes, sed ex persona Patrum Veteris Testamenti flet, qui flebant desiderantes adventum Filii Dei in mundum, quorum unus dicebat: Utinam disrumperes coelos, et venires, a facie tua montes turbarentur. Unde et Dominus in Evangelio discipulis: Beati( inquit) oculi qui vident quae vos videtis: dico enim vobis, quia multi prophetae et reges voluerunt videre, etc. Et unus de senioribus dixit mihi: Ne fleveris, ecce vicit leo de tribu Juda, radix David aperire librum, et solvere septem signacula ejus. Per hunc seniorem quemlibet patrem Veteris Testamenti debemus accipere, qui adventum Filii Dei praenuntians, caeteris consolationem praebebat. Quorum unus dicebat: Non auferetur sceptrum de tribu Juda, etc. Et iterum: Salutare tuum exspectabo, Domine. Dum enim ista diceret, ostendebat utique librum illum per adventum Filii Dei reserandum, unde et subjungitur: Ecce vicit leo de tribu Juda, etc. Leo appellatur Christus per significationem, quia victor a mortuis resurrexit. Agnus propter victimationem, quia oblatus est pro nobis in cruce. De tribu Juda, quia videlicet ex semine Judae descendit David, de cujus stirpe fuit beata virgo Maria, ideoque radix David appellatur, juxta quod Isaias dicit: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet. Ecce( inquit) vicit leo. Quid vicit leo iste, id est Christus? Diabolum, mundum, mortem et infernum. Ideoque librum aperuit, et sigilla ejus solvit, quia omnia prius praenuntiata de se veniens in mundum implevit. Nec moveat quempiam quare non dicit vincet, cum sit vox praecedentium Patrum, quia sacra Scriptura saepe praeteritum ponit pro futuro, ut est illud: Foderunt manus meas et pedes meos. Et vidi, et ecce in medio throni et quatuor animalium, et in medio seniorum agnum stantem tanquam occisum. Sicut supra dictum est, hoc est thronus, quod quatuor animalia, hoc etiam seniores, quod quatuor animalia, et thronus, hoc est omnis Ecclesia, in cujus medio est Christus, juxta illud: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui. Superius dicit Joannes, quod viderit similem Filio hominis ambulantem in medio septem candelabrorum aureorum. Deinde quod viderit sedentem, nunc autem subjungit, quod viderit agnum stantem, quod taliter est intelligendum: Ambulat Dominus, quando dona misericordiae suae suis electis tribuit, alii scilicet gratiam linguarum, alii interpretationes sermonum. Sedet vero quando singulorum facta dijudicat, stat quando eos certantes adjuvat. Stare enim adjuvare est, unde et Stephanus inter manus lapidantium stantem illum vidit in coelo. Recte autem non occisus, sed tanquam occisus in Ecclesia cernitur, quia etsi mortuus est ex infirmitate, vivit ex virtute Dei; vel certe in medio electorum suorum tanquam occisus stat Christus, quia quotidie in suis moritur electis, qui se mortificant cum vitiis et concupiscentiis. Habentem cornua septem, et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod per septem cornua, hoc etiam significatur et per septem oculos, id est Spiritus sanctus, sicut ipse manifestat, cum subjungit: Qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Et cum unus sit spiritus juxta illud: Spiritus Domini replevit orbem terrarum. Dicuntur septem oculi vel septem cornua propter septiformem ipsius gratiam. Qui bene per septem oculos figuratur, quia suos electos illuminat discurrens, sicut Zacharias dicit, per universam terram. Sed hoc considerandum, quia cornua in capite sunt, et carnem excedunt, ideoque per cornua eminentiores saeculi intelligi possunt, qui valde caeteros praecellunt, et capiti Christi adhaerent, in quo etiam et regnum perceperunt. Nam per cornua etiam intelliguntur regna, sicut in Zacharia legimus, quia quatuor cornua, quatuor sunt regna principalia. Hinc Paulus Spiritus sancti munere quaedam membra caeteris eminere prospiciens ait: Vos in carne non estis, sed in spiritu, ac si aliis verbis diceret: Nequaquam ut caetera corporis ossa circumdamini, sed tanquam cornua super carnem et ossa erigimini.

Et venit, et accepit librum de dextera sedentis in throno. Cum Pater Spiritus sanctus, et Filius in divinitate unius substantiae sint, quare dicit agnum accepisse librum de dextera sedentis? Propter hoc videlicet, quia qui agnus factus est tanquam occisus, ipse homo assumptus de Dei verbo non solum a Patre accepit et Spiritu sancto, sed etiam a divinitate ipsius verbi, qua eum accepit. Accepit autem librum, quoniam ea quae de se erant praedicta, opere complevit.

Et cum aperuisset librum, quatuor animalia et viginti quatuor seniores ceciderunt coram agno. Agnus librum aperuit, quando ea quae multo ante de seipso fuerant praenuntiata, opere implevit, unde omnes sancti cognoscentes illum veraciter Deum suum, de quo tanta mysteria sunt praedicta cadunt, id est humilia de se sentiunt et ipsum imitantur. Unde et sequitur: Habentes singuli citharas et phialas aureas plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum. In cithara est lignum et chordae, sed tamen diverso modo tensae. Per lignum ergo debemus intelligere crucem Christi, per chordas ipsam carnem sanctorum. Tenduntur chordae in ligno, quia sancti imitantur Christi crucem et passionem, juxta illud Petri apostoli, Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum et caetera. Sed tamen diverso modo tenduntur, quia non omnes aequaliter patiuntur, dum alius crucifigitur, alius decollatur, alius ustulatur, atque alius lapidatur, et caetera hujusmodi discrete sustinent tormenta, unum tamen sonum omnes reddunt, quia unam fidem omnes confitentur. Et sicut Christus mortuus est pro illis, ita et ipsi moriuntur pro ipso. Per phialas autem charitatis illorum latitudinem debemus intelligere. Unde bene aromatibus plenae fuisse referuntur. Odoramenta quippe mundas significant orationes. Unde Psalmista: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. Congrue itaque post citharas phialae ponuntur, quia prius Dominus passus est, et sua passione taliter ostendit latitudinem charitatis, dum pro suis oravit crucifixoribus, dicens: Pater, ne statuas illis hoc peccatum, quia nesciunt quid faciunt. Habent itaque sancti citharas, qui imitantur passionem Christi, habent et phialas, quia non solum pro amicis, sed etiam pro ipsis orant inimicis sicut legimus in Actibus apostolorum de Stephano, qui positis genibus orabat, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Aromatibus comparantur ipsae orationes sanctorum, quia nulla magis grata potest esse oratio, quam ea quae pro inimico funditur, ut Domini praeceptum impleatur, quod dicit: Diligite inimicos vestros, etc.