Reader

IN EPISTOLAM I AD TIMOTHEUM. CAPUT VI.

« Quicunque sunt sub jugo servi, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Domini et doctrina blasphemetur. Qui autem fideles habent dominos, non contemnant, quia fratres sunt, sed magis serviant, quia fideles sunt; et dilecti, quia beneficii participes sunt.»

Quod de servo Hebraeo praecipitur, ut sex annis serviat, septimo dimittatur liber gratis, ne servi Christiani hoc flagitarent a dominis suis, apostolica nunc auctoritas jubet servos dominis suis esse subditos, ne nomen Domini et doctrina blasphemetur. Pseudo enim dicebant, non licere servos teneri nisi sex annis, vel potius neminem debere esse servum alterius, sed omnes aequaliter esse liberos, quia omnes ex uno patre Adam descenderant, et omnes Christus redimendo liberaverat. Et horum pravae persuasioni contradicit Apostolus, dicens Christianos servos debere quibuscunque dominis, sive paganis, sive Christianis bene servire, quia hoc praecepit Christus, cum diceret:« Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo.» Et hoc est: Servi Christiani qui sunt gravati sub jugo infidelium dominorum, quicunque sint illi servi, id est etsi justi, etsi sapientes sint, dominos tamen suos arbitrentur dignos omni honore, bene serviendo illis, ne si servire contempserint, blasphemetur a dominis eorum propter eos nomen Domini quasi aliena invadentis, et doctrina Christiana quasi praedicans injusta, et contra legem mundanam decernens. Sic agant qui dominos habent infideles. Sed illi qui habent fideles dominos, non ideo quidem contemnant servire, sicut pseudoapostoli dogmatizabant, qui sunt fratres, id est dominis suis in Christo pares, quoniam utique Christiani; sed magis, id est majori affectione serviant eis, quia fideles sunt, id est participes sacramentorum Ecclesiae; et dilecti sunt a Deo, quia participes sunt ejus beneficii praesentis et futuri.

« Haec doce et exhortare. Si quis aliter docet et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei quae secundum pietatem est doctrinae, superbus est, nihil sciens, sed languens circa quaestiones et pugnas verborum: ex quibus oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes hominum mente corruptorum, et qui a veritate privati sunt, existimantium quaestum esse pietatem.»

Haec quae dixi de servis, doce ignorantes, et exhortare scientes. Et hoc age, si quis aliter docet, id est si quis praedicaverit communem omnibus in Christo libertatem, dicens omnes debere liberos esse, tu e contrario tunc praecipe, id est praedica, ut servi dominos suos omni honore dignos arbitrentur, et non contemnant eis servire. Nam semper expedit quidem ista docere, sed tunc maxime quando perversus quis aliter docet, praedicans ut omnes sint liberi; et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, dum ei objicitur Christum dixisse:« Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo;» et praecepisse Petro ut pro se et pro ipso Christo staterem repertum in ore piscis daret his qui tributum exigebant, et item dixisse:« Discite a me quia mitis sum:» et non acquiescit ei doctrinae nostrae, quae est secundum pietatem, id est quae non facit odiosam Christianitatem, docendo insolescere. Ille qui his et hujusmodi sermonibus Domini et huic doctrinae non acquiescit, sed aliter docet superbus est, id est superbia, non ratio ducit eum. Superbus est, id est non patiens vinci, et a sententia sua deflecti. Et quamvis se sciolum putet, tamen nihil sciens est, sed est semper circa quaestiones languens, id est inefficax et impeditus ad solvendum, et ad veritatis indaginem pervenire non valens; et similiter est languens circa pugnas verborum, id est circa repugnantiam quae videtur esse in quibusdam Scripturarum verbis, licet sensus concordet, sicut est:« Si vos filius liberaverit, vere liberi eritis;» et iterum:« Quicunque voluerit in vobis primus esse, erit omnium servus.» Videntur enim haec verba huic stulto repugnare, ut nos filius liberos faciat, et iterum fit servus qui voluerit esse primus, cum primus inter nos maxime sit liber, si nos liberi sumus. Vel circa pugnas verborum languet, id est circa disputationes, in quibus disputatores pugnant verbis invicem. Ex quibus quaestionibus et verborum pugnis oriuntur invidiae et contentiones blasphemiae et suspiciones malae, quia propter verba pseudoapostolorum libertatem hujusmodi praedicantium, hi qui servos habent, invident Christiano nomini et contendunt adversus fideles, et blasphemant Deum quasi qui aliena sibi tollit, et suspicantur male de nobis, quasi hanc libertatem finxissemus ad lucrum. Et contra illos oriuntur inde conflictationes hominum mente corruptorum, id est pseudo praedicatorum, quorum intelligentia vel ratio errore corrupta est, ne possit inviolatae veritatis cognitionem habere in vera rerum notitia, vel mente corruptorum, quia, etsi caro eorum propter simulationem sanctitatis est integra, mens tamen interius delectatur immunditiis libidinum, et turpitudinibus vel amore pecuniarum. Et qui privati sunt a veritate, quia, etsi aliquando veritatem catholicae doctrinae aliquatenus cognoverunt, propter errores, quos menti suae inseruerunt, cognitionem illam penitus amiserunt. Hominum dico existimantium pietatem, id est Dei cultum, esse quaestum temporalium rerum, quia pseudo putabant quod Christus esset colendus propter commoda praesentis vitae, non futurae, quoniam et ipsi propter acquisitionem praesentium lucrorum praedicabant.

« Est autem quaestus magnus, pietas, cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, haud dubium quia nec auferre quid possumus. Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti sumus.»

Ipsi putant pietatem nostrae religionis esse quaestum emolumenti carnalis, et verum quidem est quod Christiana pietas est quaestus, non tamen exiguus ut temporalia tantum acquirat, ut ipsi putant, sed magnus, id est aeterna corporis et animae bona conquirens. Magnus quaestus est pietas cum sufficientia, id est pietas cui sua parva sufficiunt, nec desiderat plus habere quam necesse est. Hanc autem sufficientiam non indecenter vult, quisquis eam vult, nec amplius vult. Alioquin non ipsam vult, et ideo nec decenter vult. Hanc optabat qui precabatur, dicens:« Mendicitatem et divitias ne dederis mihi; tribue tantum victui meo necessaria.» Haec necessaria debent nobis sufficere, quia incongruum est, ut qui nihil huc attulimus, et nihil hinc portabimus, multa hic habere quaeramus. Nihil videlicet intulimus in hunc mundum quando nati sumus; et haud, id est non est dubium quia nec auferre hinc aliquid possumus, quando morientes de mundo eximus. Nudus enim egreditur de matris utero, et nudus migrat de mundo. Unus ergo introitus est omnibus ad vitam, et similis exitus. Cur itaque alius in hac vita quaerit fieri dit or alio? vel cur dives contra pauperem inflatur, cum uterque sine divitiis venerit, et sine divitiis abiturus sit? Non igitur divitias multiplicare quaeramus, quas hinc nobiscum portare non possumus; sed habentes alimenta quibus pascamur, et indumenta quibus tegamur, his contenti simus, nihil ultra quaerentes in hoc saeculo, quia frigus et fames simplici vestitu et cibo expelli potest.

« Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum diaboli, et desideria multa inutilia et nociva, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim omnium malorum est cupiditas. Quam quidam appetentus, erra erunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis. Tu autem, o homo De, haec fuge. Sectare vero justitiam, pietatem, fidem, charitatem, patientiam, mansuetudinem. Certa bonum certamen fidei, apprehende vitam aeternam, in quam vocatus es, et confessus bonam confessionem colam multis testibus.»

Nobis apostolis quos caeteri debent imitari, sufficiunt alimenta et tegumenta, omnibusque Christianis sufficere debent. Nam qui volunt divites fieri, in tentationem incidunt. Non dico qui divites sunt, sed qui volunt fieri divites. Aliud enim est esse divitem, aliud fieri velle divitem. Hic cupiditas accusatur, non aurum, non argentum, non divitiae. Diviti praecipitur ut eroget pauperi, ne desideret. Nam qui volunt divites fieri, etsi non fiant, ipsa tamen voluntate incidunt in tentationem, et in laqueum diaboli, id est in hoc ut consentiant suggestioni diaboli; amando divitias quarum amorem ille suggerit, et illa queantur ab eo per consensum iniquae persuasionis, et per actionem pravitatis, et cadunt in desideria multa inutilia et nociva, quia nihil prosunt, sed valde nocent, quae ita nocent, ut mergant homines in interitum corporum et perditionem, animarum. Et recte dixi quia per cupiditatem divitiarum cadunt in multa desideria; nam cupiditas est radiae omnium malorum, id est non est aliqua species mali, quae non ex aliqua cupiditate aliquando procedat. Hac enim et primus angelus cecidit, qui utique non amat pecuniam, sed propriam potestatem. Hac et primi homines dejecti sunt, qui non aurum, sed inconcessam sibi divinitatem superbe cupierunt. Plus enim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant, amiserunt. Nam cum initium omnis peccati sit superbia, recte malorum omnium radix esse dicitur cupiditas. Vel avaritia hoc loco generalis intelligitur, qua quisque appetit aliquid amplius quam oportet, propter excellentiam suam et quemdam propriae rei amorem. Talis enim perversitas mentis, competenter vocatur superbia vel cupiditas. Cum sit ergo specialis quaedam cupiditas, quae usitatius amor pecuniae dici potest, Apostolus nunc cupiditatem nominans, per speciem genus significavit, et universalem cupiditatem intelligi voluit, dicens: Radix omnium malorum est cupiditas. Ipsa quippe latenter oritur in mente, sed peccatorum omnium punctiones patenter producit in opere. Quas videlicet punctiones ab hac radice surgentes, statim praedicator egregius insinuavit, subdens: Quam quidam appetentes, erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis. Qui enim multos dolores dixit, quasi nascentes ex hac radice punctiones vel spinas innotuit. Quidam per cupiditatem erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis, sicut illi qui propter dona principum adoraverunt idola, et post etiam in hoc saeculo viles omnibus effecti, multas miserias pertulerunt. Nunc quoque multi per cupiditatem errant a fide, quoniam avaritia est idolorum servitus, et inserunt se doloribus multis, quoniam mens eorum assidue pungitur spinis sollicitudinum pro acquisitione vel conservatione divitiarum, et multiplici labore corpus illorum atteritur. Illi per cupiditatem irrationabilem in tot mala decidunt. Sed tu, o homo ratione utens, quia es Dei non cupiditatis, fuge haec mala, si quando per aliquam delectationem humanae fragilitatis apprehendere te voluerint. Haec quidem fuge, sed justitiam sectare ut nunquam observatio justitiae te possit effugere, sed semper per omnes vias actionum ejus sequere. Sectare justitiam; faciendo unicuique quod jus exigit, non quod cupiditas. Et sectare pietatem ut egenti vel afflicto condescendas per compassionem, et ei clementer subvenias, prout necesse habuerit, et sine avaritia tribuas quod opus fuerit. Et sectare fidem, ut credendo bona invisibilia, contemnas visibilia, quia qui veram fidem de Deo et futura beatitudine habet non curat hic cum impiis in exsilio fieri dives, nec pluris est ei mundus quam Deus. Sectare charitatem erga Deum et proximum, qua penitus caret avarus, quia nec Deum diligit, cujus mandatum de dandis eleemosynis contemnit; nec proximum diligere probatur, cui de suis operibus nihil impartitur. Tu vero ut charitatem sectari possis, adde patientiam, qua perferas aequanimiter, quae tibi a proximis inferentur, ne mordearis intrinsecus ullo dolore indignationis adversus eos qui tibi haec inferent, sed serenum et tranquillum cor erga eos serves. Multa enim oportet te aequanimiter a proximis tolerare, si charitatem non vis frequenter amittere. Et erga eos praecipue a quibus adversa perferes, sectare mansuetudinem ut nihil asperitatis, nihil amaritudinis illis rependas, sed mitis et tractabilis erga eos maneas. Cupidus autem neque patienter adversa tolerat, neque mansuetudinem erga quempiam servat. Certa quoque, id est pugna pro anima tua in agone praesentis vitae, et coronam percipias in fine. Certa non malum certamen, sicut avari, qui certant alios superare divitiis: vel sicut haeretici, qui certant fideles a fide separare; sed certa bonum certamen fidei, ut benigne contendas fide et bonitate alios superare, et infideles fidei subjicere. Vel certamen fidei, id est quod fides exigit, certa ut vel in martyrio, vel in agone justitiae, vel contra hostes fidei vel contra quaelibet vitia pugnes assidue. Et per victoriam hujus certaminis apprehende, id est vi quadam ad te prende vitam aeternam, quam debes viriliter apprehendere, quia in eam vocatus es a Deo per evangelicam praedicationem, vel per propositum divinae voluntatis, et tu confessus es bonam confessionem fidei et justitiae coram multis testibus quando baptizatus es, sive quando in episcopum consecratus; ideoque fructum hujus confessionis, id est vitam aeternam, nitere apprehendere.

« Praecipio tibi coram Deo qui vivificat omnia, et Christo Jesu, qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem, ut serves mandatum sine macula irreprehensibile, usque in adventum Domini nostri Jesu Christi, quem suis temporibus ostendet beatus et solus potens Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nullus hominum vidit, sed nec videre potest, cui gloria, honor et imperium sempiternum. Amen.»

Ut vitam aeternam possis apprehendere, et bonam confessionem tuam servare, praecipio tibi coram Deo qui vivificat omnia quae vivificantur; et coram Christo, qui in passione sua bonam confessionem reddidit, ut serves mandatum. Non enim vitam consequeris aeternam, nisi per eum qui vivificat omnia, et ideo nunc illum praeceptionis meae testem adhibeo, ut ipse tibi vitam tribuat, si obedieris; nec bonam confessionem tuam servabis, nisi imitando Christum, qui sicut sub Pilato bonam confessionem dedit, ita et tu coram potestatibus hujus saeculi non timeas veritatem confiteri, et propterea coram Christo tibi praeceptum trado. Deus Pater vivificat omnia, non tamen sine Filio, quia quaecunque ille facit, haec et Filius similiter facit.« Et sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult et vivificat.» Nec sine Spiritu sancto agitur ista vivificatio, quia sicut idem Filius ait:« Spiritus est qui vivificat.» Non solus Pater, sed tota Trinitas quae unus Deus est, vivificat omnia. Quod autem sequitur et Christo Jesu, qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem de Filio proprie intelligitur, quia sub Pilato in forma servi solum Filium novimus passum esse, non etiam Patrem, vel Spiritum sanctum. Tunc enim ipse Filius bonum reddidit testimonium, quia dixit se regem esse, quamvis sciret se inde moriturum esse; et illud testimonium fuit bona confessio veritatis. Hoc testimonium et hanc confessionem reddidit ipse, quando respondit Pilato:« Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem.» Sic et tu nullo metu tyrannorum debes a confessione veritatis reticere. Itaque praecipio tibi coram Deo qui est Trinitas, et coram Christo, qui est mediator Dei et hominum homo Christus Jesus( supra II), ut mandatum bene agendi et bene docendi, quod tibi trado, serves sine macula criminalis peccati, et serves illud irreprehensibile, id est ut non sit habile ad reprehendendum propter aliquam similitudinem inhonestatis. Et ita serves illud usque in adventum Domini nostri Jesu Christi, de quo ipse dicit:« Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit,» id est usque ad obitum tuum. Vel in Timotheo praecipitur unicuique rectori Ecclesiae, quia successurus est alius post alium usque in novissimum Domini adventum, ut servet sine macula criminis, et sine reprehensione inhonestae similitudinis hoc mandatum. Quem Dominum Christum, vel quem adventum Domini, suis, id est congruis et dispositis temporibus ostendet, id est palam omnibus visibilem ponet Deus Trinitas, qui naturaliter in seipso, et ex seipso beatus est, quod nulli creaturae congruit. Nulla enim creatura potest esse beata, nisi participatione beatitudinis sui Creatoris. Qui et solus potens est, quia per seipsum naturaliter omnia potest. Creaturae vero si quam habent potestatem, ab illo hanc accipiunt. Non est enim potestas nisi a Deo. Et ipse est Rex regum, quia sub ejus imperio regnant omnes quicunque regnant; et est Dominus dominantium, quia illi serviunt aut volentes, aut inviti, quicunque aliis dominantur. Haec, ut diximus, de tota Trinitate dicuntur, quae unus est Deus. Qui solus habet immortalitatem quia solus est immutabilis. In omni enim mutabili natura, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia facit aliquid in ea non esse quod erat. Proinde et ipsa anima humana, quae propterea dicitur immortalis, quia qualitercunque secundum modum suum nunquam desinit vivere, habet tamen pro ipso suo modo quamdam mortem suam. Quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato. Ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare, et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit. Nam et angeli peccaverunt, atque daemones facti sunt; et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicunque rationali creaturae praestatur ut peccare non possit, non est creaturae proprium, sed Dei gratiae. Ac per hoc solus Deus habet immortalitatem, qui non alicujus gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Qui et lucem habitat inaccessibilem. Sed si inaccessibilis est lux, in qua ipse manet, quomodo nobis dicitur:« Accedite ad eum et illuminamini?» Sed inaccessibilis est viribus nostris, acceditur autem ad eum muneribus suis. Moyses enim accessit ad caliginem in qua erat Deus. Illa enim caligo lux ista est quae hic dicitur inaccessibilis, quia et omnis etiam corporea lux quae prae nimietate claritatis non potest aspici, recte caligo et inaccessibilis potest appellari. De hac caligine ad quam Moyses accessit, Dionysius ita scripsit: Divina caligo est inacessibile lumen, in quo habitare Deus dicitur, et invisibili eo existente propter supereminentem claritatem, et inaccessibili eodem per superexcellentiam superessentialis luminum manationis. In hoc fit omnis scire Deum et videre dignus, eum non vivendo neque cognoscendo vere super visionem et cognitionem factus, hoc ipsum cognoscens, quia post omnia est sensibilia et intelligibilia, et quia prophetice videns:« Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, et non potero ad eam.» Inaccessibilis ergo dicitur lux ista, sive caligo quam Deus inhabitat, propter superexcellentiam splendoris, in cujus visione caligat interior oculus rationalis creaturae, quia sicut idem Dionysius alibi de eo loquitur, educit super et verbum et intellectum, in obscuritatem super omne et verbum et intellectum superessentialiter superessentialis superdivinitatis, neque nomen ejus, neque verbum, sed superexaltatur. Ista exaltatio est illa lucis inaccessio. Quem nullus hominum vidit, sed nec videre potest, propter supereminentem claritatem, quae exsuperat et reverberat humanum visum. Videri enim divinitas humano visu nullo modo potest, sed eo visu videtur, quo jam qui viderint, non homines, sed ultra homines sunt. Scriptura quippe sacra omnes carnalium sectatores, humanitatis nomine solet notare. Unde Corinthiis dictum est:« Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis?» Et paulo post:« Nonne homines estis?» More enim suo Apostolus et hic et ibi homines vocavit, humana sapientes, quia qui divina sapiunt, supra homines sunt. Videbimus igitur Deum, si per coelestem conversationem supra homines esse mereamur. Cui sit gloria in amplificatione fidelium, et honor in assiduitate bonae conversationis, et imperium in plenaria humilitate cordis eorum. Imperium dico sempiternum ut ipse perenniter in bono corde eorum regnet. Vel sine initio et sine fine, et sine mutabilitate est ei permanens in seipso naturaliter gloria et honor, nec non et imperium sempiternum, quo voluntas ejus aeternaliter adimpletur. Non enim coepit imperium habere, quando coepit creaturas facere, sed ab aeterno possidet imperium sempiternum. Amen, id est fideliter dicta sunt haec omnia.

« Divitibus hujus saeculi praecipe non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abunde ad fruendum, bene agere, divites fieri in operibus bonis, facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam.»

Superius ostendit pericula, quae contingunt his qui volunt fieri divites, et ideo ne Timotheus de salute divitum desperaret, ipsosque devitaret, docet eum qualiter eis viam salutis ostendat. Divitibus, inquit, hujus saeculi, id est qui saeculares habent divitias, praecipe non sublime, id est non superbe sapere. Ubi notandum valde est, quod humilitatis doctor memoriam divitum faciens, non ait: Roga, sed praecipe, quia etsi impendenda est charitis vel pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et in rebus transitoriis altitudine cogitationis intumescunt. Nihil enim tam timendum in divitiis quam superbia. Non enim divitias expavit Apostolus, sed morbum divitiarum. Morbus autem divitiarum est superbia. Nam grandis est animus, qui inter divitias isto morbo non tentatur. Magnus ergo est dives, qui non se ideo magnum putat, quia dives est. Qui autem ideo se magnum putat, superbus et egenus est. Praecipe, inquit, divitibus hujus saeculi. Non addere hujus saeculi, nisi essent et alii divites, qui non sunt hujus saeculi. Ipsi sunt enim, quorum princeps et caput ille, de quo dictum est:« Propter vos egenus factus est cum dives esset, ut illius inopia divites essetis.» Paupertas enim Christi non pecuniam nobis attulit, sed justitiam. Paupertas illius unde? Quia mortalis effectus est. Ergo verae divitiae immortalitas est. Ibi enim vera copia, ubi nulla indigentia. Qui ergo has habet divitias, dives est, sed non hujus saeculi. Nec tamen et divites hujus saeculi contempti sunt, sed eis ostenditur, quomodo veras possint habere divitias. Praecipe, inquit, divitibus hujus saeculi, non sublime sapere, id est ut sublimitas non sit eis sapida et dulcis, neque sperare in incerto divitiarum, id est ut non sperent in divitiis, de quibus incertum habent quandiu illas possideant, et quid sibi pro illis venturum sit. Sicut poma vel arbores habent suos vermes, ita divitiae suum vermem habent. Vermis divitiarum est superbia. Ergo praecipitur divitibus, non ut divitias abjiciant, sed ut superbe non sapiant. Vermis enim excluditur, usus divitiarum permittitur. Inde autem superbit dives, quia sperat in incerto divitiarum. Nam si incerta divitiarum prudenter attenderet, nunquam superbiret, sed semper timeret; et quanto esset ditior, tanto fieret sollicitior, etiam secundum hanc vitam. Multi enim pauperes in istis saeculi perturbationibus securiores fuere. Multi autem propter suas divitias quaesiti et comprehensi, atque cruciati vel interfecti sunt. Multi erant heri divites, et venientibus latronibus atque cuncta auferentibus, evigilant pauperes: ergo non est sperandum in incerto divitiarum, sed in Deo vivo. Ne enim se spem perdidisse arbitrarentur, subjunctum est, sed in Deo. In Deo sperent, qui praestat nobis abunde omnia ad fruendum temporalia et aeterna. Sed magis ad fruendum aeterna, ad utendum temporalia. Temporalia tanquam viatoribus, aeterna tanquam habitatoribus. Temporalia, unde bona faciamus; aeterna, unde boni efficiamur. Hoc ita debent facere divites et bene agere, id est bonis operibus insudare, et divites fieri in bonis operibus, ut repleantur divitiis bonorum operum. Sperent in Domino, qui dat omnia abundanter ad fruendum, id est qui nobis erit omnia ad fruendum. Nam non mihi videtur dictum, qui dat nobis abunde omnia ad fruendum nisi seipsum. Videtur enim aliud esse uti, aliud frui. Utimur enim pro necessitate, fruimur pro jucunditate. Ergo ista temporalia dat utendum, se autem dat ad fruendum. Si igitur se, quare dictum est omnia, nisi juxta illud quod dictum est,« ut sit Deus omnia in omnibus? Divitas, inquit, fieri in operibus bonis, facile tribuere. Hoc prosint illis divitiae, ne sit eis difficultas tribuendi. Vult enim pauper, et non potest. Vult dives, et potest. Ergo quia facile potest, facile tribuat indigentibus. Divites enim debent communicare, id est bona sua sanctis pauperibus communia secum facere, et thesaurizare sibi fundamentum bonum, id est firmitatem perpetuae stabilitatis in futurum ubi sunt vere divites, sed non hujus saeculi. Non enim, quia dico, ut facile tribuant et communicent, exspoliare eos volo et inanes relinquere. Non doceo lucrum, cum dico ut thesaurizent sibi. Non ut divitias perdant, moneo; sed quo eas praemittant, doceo. Praemittant thesauros suos in locum ubi est vera vita, ut ipsi postmodum sequentes, apprehendent eam, ne si hic thesaurizaverint, decipiantur a falsitate hujus vitae, sicut ille dives purpuratus, qui Lazaro micas dare noluit; et ideo flammis postea traditus, impetrare guttam aquae non potuit.

« O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et oppositiones falsi nominis scientiae; quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt. Gratia tecum. Amen.»

Cum plurima Timotheo Apostolus injunxisset, post omnia jubet ut depositum, id est commendatum sibi thesaurum scientiae, videlicet acceptum a Domino talentum bene custodiat, ut multiplicatum illud reddat; et idcirco nomine proprio illum vocat, ut vigilantiorem et attentiorem reddat ad servandum quod admonet. O, inquit, Timothee, depositum, id est thesaurum sapientiae, custodi, quem Deus et ego tibi commendamus, ne quis illum tibi furetur per novas inductiones verborum. Et ideo custodi illum. devitans novitates vocum profanas, id est quae sunt extra religionem. Aliae enim non sunt vitandae quae congruunt doctrinae religionis, sicut ipsum nomen Christianorum, quod post ascensionem Domini coepit, quando primum in Antiochia discipuli sunt appellati Christiani, res tamen ipsa et ante nomen erat. Et adversus impietatem Arianorum novum nomen Patres addiderunt, ὁμοούσιον, sed non rem novam tali nomine signaverunt. Hoc enim vocatur ὁμοούσιον, quod est:« Ego et pater unum sumus,» unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur:« Mandatum novum do vobis, nec testamentum appellaretur novum.» sed profanae sunt vocum novitates, quoties haeretici novum quemlibet errorem inveniunt, et loqui caeteris praesumunt. Et hujusmodi novitates devita, si depositum vis custodire, et oppositiones scientiae falsi nominis cave, id est oppositiones quae Christianae doctrinae possunt objici ex scientia haereticorum, qui se scientes esse jactant, cum sint inscii, vel ex scientia saeculari, quae falso nomine vocatur scientia, cum nomen ejus verum sit ignorantia, sive error vel imperitia. Ex qua praedicationi evangelicae multa opponuntur, sicuti est non potuisse Virginem parere, nec Deum potuisse mori, nec mortuum resuscitare seipsum potuisse, et his similia, quae nobis ab imprudentia physicorum vel haereticorum opponuntur. Sed hujusmodi oppositiones devita, quae veniunt ex scientia, quae falso nominatur scientia, quia non est scientia, sed inscientia, quam scientiam quidam promittentes aliis se daturos, exciderunt, id est ex toto ceciderunt in errores, eundo circa fidem semper, et nunquam intus intrando. Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere, et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. Gratia tecum; ac si dicatur: Multa tibi per hujus epistolae textum injunxi, sed ut haec omnia custodire valeas, gratia Dei sit tecum, id est cum viribus arbitrii tui manens et cooperans. Amen, id est fideliter dicta sunt universa quae continentur in hac epistola. Nam sicut amen, quod in fine orationis respondetur, totam confirmat orationem: sic amen, quod in fine epistolae scribitur, confirmat epistolam.