Reader

BREVE MONITUM.

Ne mireris, benevole lector, si quidam e sermonibus qui sequuntur, non fuerint in ordine debito collocati. Casu quippe nobis non obtigerunt, nisi postquam praecedentes jam fuerant excusi; nec eos ideo, utpote vere Hildebertinos, censuimus omittendos, in quibus nonnulla ad veteres illius aevi ritus pertinentia, et alia deprehendimus utilitati lectorum profutura.

CXXVII [ De diversis XL]. IN SOLEMNITATE PASCHALI.

Paulus apostolus ait:« Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus.» Si ergo Pascha Christus, pensandum nobis est quid de Pascha lex loquitur, ut videamus subtilius, an de Christo dicta videantur, Moyses quippe ait:« Sument de sanguine agni, et ponent super utrumque postem, et in superliminaribus domorum, in quibus comedent illum, et edent carnes nocte illa assas igni, et azymos panes cum lactucis agrestibus; non comedetis ex eo crudum quid, nec coctum aqua, sed tantum assum igni; caput cum pedibus ejus et intestinis vorabitis, nec remanebit ex eo quidquam usque mane; quidquid reliquum fuerit igne comburetis. Et additur:« Sic autem comedetis illum: Renes vestros accingetis, et calceamenta habebitis in pedibus, tenentes baculos in manibus, et comedetis festinanter.» Quae videlicet cuncta magnam nobis aedificationem pariunt, si fuerint mystica interpretatione discussa. Quis namque sit sanguis agni, non jam audiendo, sed bibendo didicistis, qui sanguis super utrumque postem ponitur, quando non solum ore corporis, sed etiam ore cordis hauritur. In utroque etenim poste agni sanguis est positus, quia sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitationem quoque in 840 tota mente cogitatur. Nam qui sic Redemptoris sui sanguinem accipit, ut imitari passionem illius necdum velit, super uno tantum poste sanguinem posuit, qui etiam in superliminaribus domorum est ponendus. Quid enim spiritualiter domus, nisi mentes nostras accipimus, in quibus per cogitationem habitemus. Cujus domus superliminare est ipsa intentio, quae praeeminet actioni. Qui igitur intentionem cogitationis suae ad imitationem Dominicae passionis dirigit, in superliminari domus agni sanguinem ponit. Vel certe domus nostrae ipsa sunt corpora, in quibus, quousque vivimus habitamus; et in superliminari domus agni sanguinem ponimus, quia crucem passionis illius in fronte portamus. De quo adhuc agno subditur: Et edent carnes illas assas igni. In nocte quippe agnum comedimus, qui in sacramento modo Dominicum corpus accipimus, quando adhuc ad invicem nostras conscientias non videmus: quae tamen carnes agni assandae sunt, qui nimirum dissolvit carnes[ supp. ignis], quas aqua coxerit; quas vero ignis sine aqua excoquit et roborat. Carnes itaque agni nostri ignis excoxit, quia etiam ipsa vis passionis illius[ hominem] ad resurrectionem valentiorem reddidit, atque ad incorruptionem, ex morte convaluit, videlicet, cum carnes illius ab igne duruerunt. Unde etiam Psalmista dicit:« Exaruit velut testa virtus mea.» Quid enim est testa ante ignem nisi molle lutum, sed igne agitur, ut solidetur. Virtus ergo humanitatis ejus velut testa exaruit, quia ab igne passionis ad virtutem incorruptionis crevit. Sed sola Redemptoris nostri percepta sacramenta ad veram soliditatem mentis non sufficiunt, nisi etiam bona opera jungantur. Quid enim prodest corpus et sanguinem illius ore percipere, et ei perversis moribus contraire? Unde bene adhuc ad comedendum subditur: Et azymos panes cum lactucis agrestibus. Panes quippe sine fermento comedit, qui recta opera sine corruptione vanae gloriae exercet, qui mandata misericordiae sine peccati admistione exhibet, ne perverse diripiat quod quasi recte dispensat. Hoc quoque peccati fermentum bonae suae actioni miscuerant, quibus voce prophetae per increpationem Dominus dicebat:« Venite ad Bethel, et impie agite;» atque post pauca:« Et sacrificate de fermentato laudem( ibid. 6).» De fermentato namque laudem immolat, qui Deo sacrificium de rapina parat. Lactucae vero agrestes valde amarae sunt. Carnes ergo agni cum lactucis agrestibus sunt edendae, ut cum corpus Redemptoris accipimus, nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatenus ipsa amaritudo poenitentiae abstergat 841 a nostro stomacho perversae humorem vitae; ubi et subditur: Non comedetis ex eo crudum quid, nec coctum aqua. Ecce jam nos ipsa verba historiae ab intellectu historiae repellunt. Sed quid, fratres charissimi, Israeliticus ille populus, et in Aegypto constitutus comedere agnum crudum consueverat, ut ei lex dicat: Non comedetis ex eo crudum quid, ubi additur: nec coctum aqua? Sed quid aqua, nisi humanam scientiam designat, juxta hoc quod per Salomonem sub voce haereticorum dicitur:« Aquae furtivae dulciores sunt?.» Quid crudae agni carnes, nisi inconsideratae et sine reverentia cogitationes, relicta illius humilitate? Omne enim quod subtiliter cogitamus, quasi mente coquimus. Sed agni caro nec cruda edenda est, nec cocta aqua, quia Redemptor noster, nec purus homo aestimandus, neque per humanam sapientiam qualiter incarnari Deus potuit cogitandus. Omnis enim qui Redemptorem nostrum purum hominem credit, quid iste aliud quam agni carnes crudas comedit, quas videlicet coquere per divinitatis intelligentiam noluit. Omnis vero qui Incarnationis mysteria juxta humanam sapientiam discutere conatur, carnes agni aqua vult coquere, id est dispensationis ejus mysterium per dissolutam vult scientiam penetrare. Qui igitur Paschalis gaudii solemnitatem celebrare desiderat, agnum nec aqua coquat, nec crudum comedat, ut neque per humanam sapientiam profunditatem illius Incarnationis penetrare appetat, neque in eum tanquam in purum hominem credat. Assas igni carnes comedat, ut dispensari omnia per sancti Spiritus potentiam sciat. De quo adhuc recte subjungitur: Caput cum pedibus et intestinis vorabitis; quia Redemptor noster est Alpha et Omega, Deus videlicet ante saecula, et homo in fine saeculorum. Caput ergo agni est devorare, divinitatem illius in fide percipere. Pedes vero agni vorare, est vestigia ejus humanitatis amando et imitando perquirere. Quid vero sunt intestina, nisi verborum illius occulta et mystica mandata, quae tunc voramus, cum verba vitae cum aviditate sumimus? In quo devorationis verbo, quid aliud quam nostrae pigritiae torpor reprehenditur, quia ejus verba et mysteria per nosmetipsos non requirimus, et dicta ab aliis audimus inviti.

Non remanebit ex eo quidquam usque mane; quia ejus dicta magna sunt sollicitudine discutienda, quatenus priusquam dies resurrectionis appareat, in hac praesentis vitae nocte omnia mandata illius intelligendo et operando penetrentur. Sed quia valde est difficile, ut omne sacrum eloquium possit intelligi, 842 et omne ejus mysterium possit penetrari, recte subjungitur: Si quid autem remanserit, igne comburetis, quia quod ex agno remanet igne comburimus, quando hoc quod de mysterio Incarnationis ejus intelligere et penetrare non possumus, potestati sancti Spiritus humiliter reservamus, ut non superbe quis audeat vel contemnere, vel denuntiare quod intelligit[ f. quod non intelligit], sed hoc igni tradat, cum Spiritui sancto reservat. Quia igitur qualiter edendum sit Pascha cognovimus, nunc qualiter edi debeat agnoscamus.

Sequitur: Sic autem comedetis illum: renes vestros accingetis. Quid in renibus, nisi delectatio carnis accipitur? Unde et Psalmista postulat, dicens:« Ure renes meos.» Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos minime uri petiisset. Unde quia potestas diaboli in humano genere maxime per luxuriam praevaluit, de illa voce Dominica dicitur:« Potestas[ Vulg. fortitudo] in lumbis ejus.» Qui ergo Pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis et incorruptionis agit, corruptioni jam per nulla vitia subjaceat; voluptates edomet, et carnem a luxuria restringat. Neque enim cognovit quae sit solemnitas incorruptionis, qui adhuc per incontinentiam corruptioni subjacet. Haec quibusdam dura, sed« angusta est porta quae ducit ad vitam.» Et hactenus jam multa exempla continentium. Unde et bene adhuc subditur: Calceamenta habebitis in pedibus vestris. Quid sunt enim pedes nostri, nisi bona opera? Quid vero calceamenta, nisi pelles mortuorum animalium? Calceamenta autem pedes muniunt. Quae sunt mortua animalia, ex quorum pellibus pedes nostri muniuntur, nisi antiqui Patres, qui nos ad aeternam patriam praecesserunt, quorum dum exempla conspicimus, nostri operis munimus pedes? Calceamenta ergo in pedibus habere, est mortuorum vitam conspicere, et nostra vestigia a peccati vulnere custodire. Tenentes baculos in manibus. Quid lex per baculum, nisi pastoralem custodiam designat? Et notandum quod prius praecipimur renes accingere, postmodum baculos tenere, quia illi[ soli] debent pastoralem curam suscipere, qui jam in suo corpore sciunt fluxa luxuriae edomare, ut cum aliis fortia praedicant, ipsi desideriis mollibus enerventur et succumbant. Bene autem subditur: Et comedetis festinanter. Notate, fratres, notate quod dicitur: festinanter. Mandata Dei, mysteria Redemptoris, coelestis patriae gaudia cum festinatione cognoscite, et praecepta vitae cum festinatione implere curate. Quia enim adhuc hodie licet, bene agere scimus; utrum cras liceat, ignoramus. Festinanter ergo Pascha comedite, 843 id est ad solemnitatem patriae coelestis anhelate. Nemo in hujus vitae itinere torpeat, ne in patria locum perdat; nemo moras ad appetenda studia innectat, sed coepta perficiat, ne minime liceat implere quod male inchoat. Si ad amorem Dei pigri non sumus, adjuvat ipse quem amamus Jesus Christus Dominus noster, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen

CXXVIII [ De diversis XLI]. SYNODUS AD PASTORES.

« Factum est verbum Domini ad Ezechielem, dicens: Fili hominis, propheta de pastoribus Israel, et dices eis: Vae pastoribus qui pascebant semetipsos. Nonne greges pascuntur a pastoribus? Lac comedebatis, et lanis operiebamini; et quod erassum erat, occidebatis; gregem autem meum non pascebatis; quod infirmum erat, non consolidabatis, etc. Sed cum austeritate imperabatis eis et cum potentia, et dispersae sunt oves meae. Sed ego super pastores requiram gregem meum de manu eorum.»

Vos, fratres, estis pastores Israel, et fideles in Ecclesia Christi pascere debetis. De vobis conqueritur Dominus per prophetam suum, et vae maximum, id est destructionem et perniciem comminatur; quia cum pastores sitis, pascere gregem suum non vultis verbo, nec exemplo, imo vos ipsos pascitis. Sed sicut dicit Dominus in Evangelio:« Clauditis regnum coelorum ante homines; vos non introitis, nec introeuntes sinitis introire.» Non estis similes Job, qui ait:« Oculus fui caeco, et pes claudo.» Oculus est caeco, qui tenebras aufert ignorantiae, et infundit virtutis praedicationem. Pes est claudo, qui vias non omnino ignorantes confirmat, et dubitantes auctoritatibus roborat. Sed quomodo fidem aliorum corroboratis, qui fidem vestram corroborare nescitis? Audite quod ait Psalmista:« Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum..., sed in lege Domini meditatur die ac nocte.» Ecce quomodo David describit virum beatum. Primum ostendit bonum in persona sua, postea studentem in divinis Scripturis, ut doceat alios. Tres in beato dicit beatitudines, contra tres mortes quae sunt in misero. Peccat miser in cogitatione, et actione, et consuetudine; sed beatus qui non abiit in consilio, quia non mala cogitat; nec stat in via peccatorum, quia non in actione moratur, nec in cathedra pestilentiae sedet, nec alios docet peccare. Itaque qui tales non estis, non pascitis oves Domini. Mercenarii 844 sunt, non pastores, qui quae sua sunt, quaerunt, non quae Jesu Christi; amant gloriam hujus mundi, non supernam; amant primos recubitus in coenis, et primas cathedras in synagogis, et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi. Nonne humilitatem vertitis in superbiam, ait Dominus per Isaiam;« Principes mei impii, et socii furum: omnes diligunt munera, et sequuntur retributiones.»

Quomodo pascunt semetipsos subjungit: Lac comedebatis, et lanis operiebamini; et quod crassum erat, occidebatis. Per lac victum, per lanam vestitum intelligit. Habent itaque ex ovibus victum et vestitum, et tamen non faciunt quod debent. Sed pejus est quod sequitur: Et quod crassum erat, occidebatis. Crassum divitem hic vocat. Divitem quidem interimitis, dum pro ejus peccatis condonandis pecuniam accipitis. Quod infirmum erat, non consolidabatis; id est quod aegrotum erat, non sanastis, Infirmum vocat illum de quo Apostolus ait:« Infirmum in fide accipite[ Vulg. assumite],» et cum dilectione ejus fidem solidate. Nullus vestrum est qui multoties non audierit fidem esse multorum laicorum, quod Dominus descendens ad inferos, omnes adduxit[ f. eduxit] tam fideles quam infideles, et infernum evacuavit. Quae antiquitus haeresis multum inter haereticos pullulavit, et adhuc inter multos errorem generat. In hunc errorem adducti sunt haeretici, quod dicitur in Evangelio:« Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum.» Unde Gregorius: Sunt haeretici qui dicunt Dominum in infernum descendisse, et omnibus post mortem se nuntiasse et convertisse, et confessos salvatos esse, cum hoc sit contrarium, dicente propheta David:« In inferno autem quis confitebitur tibi?» Et Apostolus:« Quotquot sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Et propheta:« O mors, ero mors tua! Morsus tuus ero, inferne.» Si morsus fuit, particulam sumpsit et plus dimisit. Quod autem scriptum est: Omnia traham, electa[ f. de electis] intelligendum est, ut ait Gregorius. Et praeterea multi in fide aliarum rerum debilitati sunt, nec tamen solidantur praedicatione vestra. Non estis similes Domino nostro Jesu Christo, de quo scriptum est per Isaiam:« Arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non exstinguet.» Arundinem quassatam confringit, qui peccanti non porrigit manum, nec portat onus fratris; et linum fumigans exstinguit, qui scintillam fidei jam fumigantem, jam signum ignis in se crescentis et latentis ostendentem, in parvulis contemnit. Et quod aegrotum, non sanastis. Non sanat aegrotum, qui proximi sanitatem non curat. Contra quos ait Job de se« Oculus videns testimonium reddebat 845 mihi quod liberassem pauperem vociferantem, et pupillum, cui non erat adjutor. Benedictio perituri veniebat super me, et cor viduae consolatus sum.... Conterebam molas iniqui, et de dentibus illius auferebam praedam.» Quomodo aegrotum sanabunt, qui vivum mortificant? ut ait propheta:« Mortificabant animas quae non moriuntur, et vivificabant animas quae non vivunt.» Non morientem mortificat, qui justum damnat, et non victurum vivificare nititur, qui reum a supplicio absolvere conatur. Videndum est quae culpa sit, aut quae poenitentia post culpam. Nam saepe agitur ut sacerdos damnet immeritos, ut ligatos digne, indigne solvat. Unde ait Gregorius:« Absolvendi et ligandi potestate se privat, qui hanc pro suis voluntatibus, non pro subditorum moribus exercet. Sed cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia.» Contra hos austeros ait Apostolus:« Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite illum in spiritu lenitatis.» Sequi debent discipuli Magistrum, qui ait:« Discite a me, quia mitis sum et humilis corde.» Non enim sunt peccatores cum austeritate tentandi[ f. terrendi], sed vocandi et alliciendi quaerendo opportunitates, sicut ait Apostolus:« Redimentes tempus.» Redimere tempus est, quando aliquis quaerendo opportunitatem temporis, quo possit peccatorem redarguere, convenienter admonere, sive comedendo cum eo, sive eundo cum eo, sive eum visitando, frangit aliquod propositum suum, sive[ f. non] jejunandi, sive missam cantandi, quod postea redimit orationibus et eleemosynis. Apostolus:« Argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina.» Argue rebelles publice, obsecra obedientes, increpa minus obedientes.« Seniores obsecra ut patres, juvenes ut fratres, anus ut matres, juvenculas ut sorores, viduas honora.» Invitandi sunt peccatores dulcibus verbis ad lacrymas.

Duo sunt genera compunctionis; unum quo aeternas poenas metuit; aliud quod coelestibus praemiis inspirat, quia Deum sentiens anima, prius timore compungitur, postea amore. Itaque plorat pro timore supplicii, plorat pro dilatione praemii; quae duo genera designantur in quadam historia. Legitur enim quia Axa, filia Chaleb, sedebat super asinam, suspirans. Cui dixit pater suus:« Quid habes? At illa respondit: Da mihi benedictionem: Terram australem et arentem dedisti mihi, junge et irriguam, et dedit illi pater suus irriguum superius, et irriguum inferius.» Axa igitur significat animam, quae super asinam sedet, id est super irrationabiles motus carnis suae, quae suspirans, a patre terram irriguam petit, quia a Creatore nostro quaerenda est gratia 846 lacrymarum. Sunt namque nonnulli, qui jam in dono percipiunt libere pro justitia eloqui, oppressos tueri, egenis propria tribuere, ardorem fidei habere; sed et adhuc lacrymarum gratiam non habent. Oportet ergo ut vel amore coelestis regni, vel timore supplicii, peccata, sine quibus vivere non possumus, quotidie plorare[ conentur]. Irriguum vero superius accipit animal; cum pro amore superioris regni plorat. Inferius vero habet quae pro timore inferni deflet. Hanc tantam gratiam amittunt ex austeritate doctorum. Propterea etiam vertuntur in desperationem ex nimia duritia regentium, dum scientiam suam moderari nesciunt; et ita illi qui alliciendi sunt, pereunt. Quod notatur in filiis Jacob. Dinam filiam Jacob egressam de domo patris sui amavit Sichem princeps, et rapuit; dormivit cum illa, et vi oppressit. Quo audito, filii Jacob vehementer irati sunt. Fecerunt vero pacem Sichem, et filii Jacob, e pacto sororem concedentes, ut ille et omnes mares circumciderentur. Circumcisis autem omnibus maribus, non suffecit filiis Jacob; sed Simeon et Levi, arreptis gladiis, ingressi sunt urbem; interfectis omnibus masculis, interfecerunt Sichem, et abstulerunt sororem suam.

Dina, filia Jacob, significat animam filiam Christi, quam vagantem in exterioribus, id est in vitiis, corrumpit Sichem, id est diabolus, princeps hujus mundi, vel aliquis tyrannus. Contra quem saeviunt doctores Ecclesiae, qui per filios Jacob significantur, ut non dimittant eum, nec coadjutores ejus, donec circumcidantur, id est donec culpam suam a se abscindant, et voluntatem carnis in dolorem vertant. Sed ministri Ecclesiae, dum zelum suum moderari nesciunt, post vitia resecata, adhuc saeviunt, et duriores existunt; et dum nimis in asperitate disciplinae persistunt, miseros in desperationem vertentes, gladio justitiae intolerabilius interimunt. His et aliis similibus ait Dominus: Et dispersae sunt oves meae, sed ego requiram eas de manu pastorum. Pensate ergo, fratres charissimi, qua diligentia servandus et regendus est populus Domini, et quantum periculum vestrum est; mortem enim eorum qui sic pereunt, requiret Dominus de manu vestra, et peribitis non pro solis vestris, sed omnium[ f. ovium] peccatis. Sed Dominus qui est verus Pastor, qui animam suam posuit pro ovibus suis, ipse tribuat vobis virtutem et fortitudinem contra lupos spirituales, et prudentiam circa plebem suam custodiendam, ut puram offeratis ei in die judicii; qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

847 CXXIX [ De diversis XLII]. DE REGNO DEI DESIDERANDO ET QUAERENDO.

« Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus.»

Magnum quid et difficile est nostrum propositum, fratres; ostendere enim volumus manna absconditum, quod praesto est, sed videri non potest, nisi oculis mentium. Haec est illa pretiosa margarita, quam negotiator ille evangelicus invenit, et venditis omnibus quae habebat, emit eam. Ecce vos omnes eam profitemini quaerere, sed nondum eam invenistis, quia si invenissetis, emeretis eam, nec videretur nimis cara, nec aliquod pretium negaretur pro ea comparanda. O quam parum adhuc profecit ille tantus, ille diuturnus, ille multiplex labor vester, qui non invenistis quod quaeritis, nondum novistis quod profiteamini, nondum habetis quod desideratis! Absconditum est, non dico omnibus, sed illud quaerentibus ubi invenire non possunt. Ubinam? In exterioribus, cum Dominus dicat:« Regnum Dei intra vos est.» Si ergo intra vos est, cur illud extra quaeritis, quod extra invenire non potestis? Erratis. Quod recognovit ille qui ait:« Erravi sicut ovis quae periit( Psal. CXVIII, 176).» Errat homo, errat; sed, Jesu bone, quaere servum tuum, ne pereat. Cum igitur intra vos est quod quaeritis, prope vos est; sed prope est, quia prope vos ipsi estis. Unde Apostolus:« Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo.» Non enim loquimur de eo« quod oculus non vidit, nec in cor hominis ascendit,» sed de eo quod in hac vita haberi potest. Audistis ubi sit margarita quam quaeritis? Venite itaque, et emite illam.« Malum, malum, dicit omnis emptor, sed cum abierit, tunc gloriabitur.» Hoc vero commercium contrahi impossibile est sine pretio fidei. Fides autem ex auditu. Vos auditis; quid restat nisi ut obediatis? Quod si feceritis, sapientia, quam quaeritis, obviabit vobis, sicut mater honorificata. Honorificatur enim, cum in auditu auris obeditur ei, quia fides non est[ ejus] quod videtur, et fides non habet meritum ubi humana ratio praebet experimentum. Qui credere incipit, non dicam, desiderat, sed desiderare concupiscit cum Propheta, qui ait:« Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Quis ergo est qui credit? Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos, non solum futurae, sed etiam praesentis vitae? 848 Sunt enim tabernacula Domini, sunt et mansiones Domini. Sunt autem tabernacula militantium:« Vita vero hominis militia est super terram.» Unde:« Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum.» Non enim solum domus Domini aeterna, sed etiam tabernacula in praesenti sunt diligenda ac desideranda. Unde Propheta:« Concupiscit et deficit spiritus meus in atria tua.» Atria dicit, non domum. In praesenti enim in atriis sumus; in futuro autem aulam ingrediemur. Sed qui dicebat- Deficit spiritus meus in atria tua, amore quodam et desiderio languebat. Unde in Canticis:« Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo.» Nec mirum, si desiderantur atria Domini, quia« melior est dies una in atriis tuis super millia.» Si autem quaeritis viam ad atria illa, audite quid Dominus dicat ad Abraham:« Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui et veni in terram quam monstrabo tibi.» Terra hominis, voluptas suae carnis. Exeat ergo homo de voluptatibus carnis suae, si voluerit ad terram desiderabilem venire.

Sequitur: Et de cognatione tua. Cognatio ista curiositas est. Quisquis enim dat operam voluptatibus carnis, necesse est ut curiosus sit in multis. Verbi gratia: Si quis servit libidini, nonne curiosus est quomodo placeat mulieri, et quomodo eam alliciat? Si ingluviei, nonne undequaque extorquet, ut gulae suae satisfaciat?

Additur. Et de domo patris tui. Pater malorum est diabolus; unde in Evangelio:« Vos ex patre diabolo estis, et opera patris vestri facitis.» Sicut enim qui a Deo nascitur, ad justitiam nascitur, et ad vitam; ita qui ex diabolo nascitur, ad iniquitatem nascitur, et ad mortem. Sed filia Babylonis misera. Quid autem potest praestare misera, nisi miseriam? Miseri ergo sunt qui sequuntur eam; at beatus qui retribuit retributionem, quam ipsa retribuit; ipsa enim filium matris Ecclesiae, quem ipsa Deo peperit, subtrahit matri suae, et tanquam proprium apponit uberibus suis, et lactat eum ad opus diaboli. Hoc autem non semel et bis, sed saepe saepius Babylonia matri nostrae, sanctae videlicet Ecclesiae retribuit; sed beatus qui retribuit ei retributionem quam ipsatretribuit, id est qui parvulos ejus, antequam evadant in robur malitiae, rapit, et ablactat, et allidit ad petram, id est ad Christum. Pater hujus civitatis diabolus domum habet propriam, videlicet voluptatem. In hac conversatur diabolus. In hac elegit sibi sedem; in hac invenit quod suum est. Qui enim, postposita voluntate Dei, propriam sequitur 849 voluntatem, inde incidit in confidentiam; confidentia generat superbiam, et hoc vanitas est. Qui ergo ad terram, ad quam nos[ vocat], venire voluerit, exeat de voluntate carnis, exeat de curiositate, exeat de nativitate[ f. vanitate]. Sed dicitis:« Durus est hic sermo, quis potest eum audire?.» Durus quidem videtur vobis, quia nondum gustastis dulcedinem ejus, quam abscondit Dominus timentibus se.« Gustate ergo, et videte quoniam suavis est Dominus.» Nonne fidelis Dominus in omnibus verbis suis, qui ait:« Jugum meum suave est, et onus meum leve?( Matth. XI, 30).» Nonne idem fidelis est, in omnibus promissis suis, qui ait:« Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos?.» Refectio enim est, non defectus, quod non ego dico, sed Dominus, sed ei dico qui non gustavit, nec sapit quod dico. Quid ergo faciam? quo me vertam? quomodo ei manna absconditum ostendam, ut sic saltem te convincam? Video te delectari in carne meretricis; sed nonne delectabilior est caro Christi? Ingluviem sequeris tanquam rem dulcem; sed nonne multo dulcior est sobrietas? Superbia tanquam aliquo bono erigeris; sed nonne multo melior humilitas! Absit ut vestis diaboli melior sit veste Christi! Nec enim ratio hoc suggerit. A contrariis argumentor, quia a contrariis melius cognosco. Redite ergo ad cor, redite qui aberrastis. Iter trium dierum ibimus, ut ostendatur nobis terra desiderabilis. Tria enim sunt quae in terram desiderabilem nos inducunt. Inducit enim nos Dominus in hortum suum, deinde in cellarium suum, ad extremum in cubiculum suum, ubi cum requieverimus, terram desiderabilem videbimus, fructum ejus comedemus, et ipsam possidebimus. Prima ergo diaeta nostra est in hortum introire, id est virtutes amare: hortus enim Domini, amor virtutum est. Qui bene hortus dicitur. Sicut enim in horto diversae sunt arbores fructiferae, et herbae odoriferae, ita hic diversae virtutes suum proferunt fructum et odorem suavissimum. Quis enim major fructus quam qui provenit e virtutibus; securitas videlicet in praesenti, in futuro vita aeterna? Quis odor suavior? Unde:« Bonus odor sumus Deo.» Qui ergo primo diei itinere in hortum intraturi sumus, superest ut secunda die in cellarium introducamur. Est autem cellarium, ubi optima quae nascuntur in agro, reconduntur. Cellarium Domini, divina Scriptura; ibi enim quidquid natum est in horto virtutum, ad opus vestrum invenietis repositum, sed....

CXXX [ De diversis XLIII]. AD POPULUM.

850« Fili hominis, speculatorem dedi te domni Israel, et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me.»

Videtis, fratres, talem fuisse voluntatem Domini nostri, ut me, licet indignum peccatorem, non per merita mea, sed per misericordiam suam, ad regendam Ecclesiam istam constituerit, et mihi custodiam vestram, et aliorum ad hanc sedem pertinentium commendaverit. Debet enim quisque episcopus, vel archiepiscopus, populos sibi commissos attente custodire, in mandatis Domini erudire, actiones singulorum, quantum possibile est, diligenter inspicere et cognoscere, ut bene agentes approbet et confortet, male agentes ad viam veritatis et justitiae revocet. Ideo dicit Dominus per Prophetam: Speculatorem dedi te domui Israel; quasi diceret: Tu qui inter alios sublimiorem locum es sortitus, quasi in specula positus, ut in altiori loco collocatus, inferiorum vitam consideres, saluti eorum provideas, mala quae egerint reprehendas, ignorantibus semitam aequitatis, et lucernam veritatis ostendas. Audies verbum de ore meo, et annuntiabis eis ex me, quia leges meas leges, et cognosces in Scripturis voluntatem meam; et non tua praecepta, sed mea loqueris ad eos. Itaque praecipit Dominus episcopis servare subditos suos. Si autem neglexerit episcopus curam subditorum, luet poenas pro peccatis suis, et pro peccatis aliorum, secundum sententiam Domini dicentis per eumdem prophetam:« Si dicente me ad impium: Morte morieris, et non annuntiaveris ei, neque fueris locutus, ut avertatur a via sua impia, ipse quidem in iniquitate sua morietur; animam autem ejus de manu tua requiram.» Si autem tu« annuntiaveris impio, et ille non fuerit conversus ab iniquitate sua, ipse quidem in iniquitate sua morietur; tu autem liberasti animam tuam.»

Ecce potestis intelligere quantum peccatum imminet nobis, nisi pro salute[ supp. vestra] laboremus et vigilemus, nisi ad bene vivendum vos admoneamus et instruamus, vestra autem damnatio erit, si non custodiatis quae dixerimus vobis. Nostrum est mandata Dei annuntiare; vos oportet implere annuntiata. Nostrum est providere quae vobis sunt necessaria et salutaria; vos oportet nostris, imo Dominicis obedire mandatis. Nos debemus timere quod dicit Apostolus:« Vae mihi si non evangelizavero,» et quod legitur in Veteri Testamento:« Audiatur 851 sonitus, quando ingreditur sacerdos sanctuarium in conspectu Domini, ut non moriatur.» Sacerdos namque moritur, si de eo sonitus non audiatur, quia iram Dei in se excitat, si in praedicatione per negligentiam cessat. Vos debetis respicere quod Dominus dixit:« Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quaecunque ergo dixerint vobis servate et facite;» quaecunque dico quae ad cathedram pertinent. Nam si contra justitiam jusserint vobis, non debetis implere. Et iterum dicit Dominus:« Qui vos spernit, me spernit, et qui vos recipit, me recipit.» Bene debetis perpendere cum quanto honore et gaudio doctrinam episcoporum aut sacerdotum suscipere debeatis, cum in ipsis ipsum Dominum aut suscipiatis, aut spernatis, est autem Christiana doctrina maxime in fide et vita. In fide, ut sciatis quid vos oporteat credere, nam« sine fide impossibile est quemquam placere Deo.» In vita, ut sciatis qualiter secundum Christianam fidem vivere debeatis. De fide vere omnes scitis quia oportet credere Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum esse tres personas, unum Deum omnipotentem, sine initio, sine fine, factorem omnium creaturarum, dominatorem omnium potestatum, omnia videntem, omnia judicantem.

Praeterea creditis, et credere debetis Filium Dei carnem nostram de Virgine suscepisse, et in hac vita per annos triginta tres conversatum fuisse, et quod interim discipulos collegit, et docuit quid praedicarent, et quomodo docerent populos, et praedicatione divini verbi, et exemplo bene vivendi, tandem discipulis coelesti doctrina instructis, permisit se capi a Judaeis, et crucifigi, sepultus tertia die resurrexit, ascendit in coelum, videntibus discipulis, die quadragesimo post resurrectionem. In die Pentecostes misit Spiritum sanctum, quo confirmati apostoli, non timuerunt reges et tyrannos, sed ubique nomen Christi constanter praedicaverunt, et ubique terrarum ecclesias constituerunt. Item oportet credere in baptismo omnia peccata dimitti, in altari verum corpus et sanguinem Christi a sacerdotibus offerri. Item oportet credere secundum adventum Domini nostri Jesu Christi ad judicium, et resurrectionem omnium hominum in eadem carne in qua ante vixerunt, ut justi in corpore et anima beatificentur, mali in corpore et anima crucientur. Haec sunt prima documenta fidei Christianae. Haec est tenera doctrina, quam possunt capere etiam parvuli. In hac fide suos parochianos presbyteri debent instruere, et patres filios suos. Haec fides sufficit ad salutem, his qui non habent spatium bene operandi. 852 Sed qui spatium habet, oportet eum cum sana fide mundam et rectam vitam deducere; nam« fides sine operibus mortua est.» Ideo diximus fideles instruendos esse, et ad recte credendum, et ad bene vivendum. Bene vivit qui mandata Dei custodit. Mandata Dei sunt, diligere Deum ut Patrem, timere ut Dominum, non facere alicui quod non vult fieri sibi, servare castitatem mentis et corporis, vel in virginitate, vel in conjugio, vel in viduitate. Ut possit castitas servari, adhibenda est mediocritas cibi et potus. Nam venter vino aestuans facile libidinem generat, propter quod dicit Scriptura:« Attendite ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate.» Quae vero per mediocritatem non expenduntur in cibo et potu, non sunt avide reservanda, sed[ inde] largiendae sunt eleemosynae, colligendi hospites, nudi vestiendi, visitandi infirmi, in quibus haec omnia suscipit Christus. Unde dicitur:« Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur.» Judicium enim sine misericordia fiet illi qui non facit misericordiam. Quod si illi judicantur et damnantur, qui sua pro Christo non tribuunt, quid fiet illis qui aliena diripiunt? Ideo, fratres, fugite avaritiam, ne superflua congregetis, ne injuste etiam necessaria acquiratis, scilicet per fraudem, per furtum, per usuram, per mendacium, per rapinam.« Radix[ enim] omnium malorum cupiditas est.» Per cupiditatem geruntur bella, perpetrantur homicidia, exercentur latrocinia, fiunt fraudes atque perjuria, appetuntur rapinae, violatur pax. Pax autem placet Deo, ita ut amatores pacis filii Dei reputentur. Unde dictum est:« Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur.» Unde et Apostolus:« Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes.» Nam de rapinis dicit propheta:« Qui offert Deo de rapinis pauperis, quasi qui mactat filium in conspectu patris.» Diligite ergo pacem et mansuetudinem; nam si perfecti essetis, nec contra inimicos vindicaretis, cum Dominus dicat:« Diligite inimicos vestros. Benefacite iis qui oderunt vos( Matth. V, 44).» Et Apostolus:« Nolite locum dare diabolo,»--« sed date locum irae.» Locum diabolo in se dat, qui commotus ad iracundiam, vindicat. Ideo debemus dare locum irae, id est iratos adversus nos tolerare. Unde Apostolus:« Noli vinci a malo, sed vince in bono malum.» A malo vincitur, qui laesus, ad nocendum alii commovetur; vincit in bono malum, qui per patientiam sustinens, non sequitur diabolum provocantem se ad iram. Si autem praedictas virtutes habueritis, oportet ut superbiam devitetis, ne pro aliqua virtute extollatur animus, ne vos aliis praeferatis, 853 ne bona vestra vobis, sed Domino referatis. Superbia enim est primum vitium recedentibus a Deo, ultimum vero redeuntibus ad Dominum. Si de bonis operibus superbiatis, quidquid acquisitum erat amittitis. Unde Apostolus:« Modicum fermentum totam massam corrumpit.» Et propheta:« Qui congregavit mercedes, misit eas in saccum pertusum.» De pertuso quippe sacco aliunde exit quod aliunde infunditur, quia indiscretae mentes mercedem quae ex bono opere acquiritur, non aspiciunt, quomodo ex malo opere perdatur. Hoc retinete, fratres, et versate in cordibus vestris. Haec est enim via, quae ducit ad vitam aeternam, ipso praestante virtutem, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

CXXXI [ De diversis XLIV]. SYNODICUS AD PASTORES.

« Fecit Deus duo luminaria magna: luminare majus, ut praeesset diei; et luminare minus, ut praeesset nocti; et stellas; et posuit eas in firmamento coeli, ut lucerent super terram, et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem et tenebras..... Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram, sub firmamento coeli.»

Sic voluit Deus, fratres charissimi, facere creaturas mundi, ut in modo creationis aliquid nobis significaret mysterii. Videamus quid in luminaribus, quid in die ac nocte, quid in firmamento, quid in terra nobis praefiguratum est, et imitemur si quid in eis imitandum est. Ad nos enim, fratres, pertinet haec figura, quia nos sumus illa firmamenti luminaria. Quid firmamentum, nisi Scriptura, super quam firmata est Ecclesia? Quid luminaria firmamenti, nisi pastores Ecclesiae, qui eam illuminant, exponendo eam aliis? Cum Evangelium Dei exponitis, quid aliud facitis, nisi firmamentum coeli, id est Scripturam dilucidatis? Et duo sunt luminaria, id est majus et minus, videlicet sapientes figurat[ f. supp. dies], et nox insipientes. Potest majus lumen dici, quia sapientes doctores magis[ f. minus] capaces instruunt. Quid Augustinus, nisi sol in Ecclesia? Et quibus loquitur, nisi sapientibus? Vos autem sacerdotes minus scientes, minus lumen estis; vos praeestis nocti, id est laicis, qui nesciunt Scripturas; sed qualecunque lumen sitis, lumen tamen estis; vobis dicitur:« Vos estis lux mundi;» vos in medio nationis pravae lucetis quasi luminaria. Caeteri clerici, qui praelationem super populum 854 Dei non habent, stellae dicuntur, quia quamvis non praesint, cum doctrina et opere lucent super terram, id est Ecclesiam; ut luminaria dividunt[ supp. diem et noctem], quia capacitatem singulorum discernunt, ut carnalibus humilia, spiritualibus profunda praedicent. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram. Cum pastores Ecclesiae praefigurasset, sequenti die officium eorum demonstravit. Creavit enim pisces et aves de aquis. Per aquas baptismum intelligit. Per pisces et aves, duo genera fidelium baptismate regeneratorum designavit. Alii enim sunt amantes saecularia, et lata itinera hujus mundi sectantes, qui pisces dicuntur, de quibus David:« Volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris.» Mare est mundus; semitae maris sunt lata itinera hujus mundi. Alii sunt volucres, id est ad coelestia volantes pennis virtutum. De utroque genere hominum inveniuntur baptismate regenerati; unde vobis regenerationis officium commissum est. Vos filios Dei generatis. In hac generatione Spiritus sanctus est pater, et aqua mater. Unde ait Nicodemo Dominus:« Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire regnum Dei.» Prima generatio ex patre carnali carnales facit; secunda ex spiritu spirituales reddit. Unde ait Nicodemo:« Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est.» Sicut carnaliter nascuntur homines in mundo, sic nascuntur spiritualiter, ut intrent in coelum; vos autem estis ministri hujus introitus; vos facitis filios diaboli filios Dei. Ecce porta coeli vobis credita est; sed cavete ne sitis similes aquae baptismatis. Aqua abluit peccata, et postea descendit in loca foetida. Pravus similiter sacerdos per officium homines solvit, et per pravitatem meretur ut ad inferna corruat. Vobis dicitur quod apostolis dicitur:« Quaecunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelis.» Duae sunt claves, altera claudendi, altera aperiendi. Una poenitentibus aperit, altera non poenitentes repellit. Non est officium ex merito, nec meritum ex officio. Multi intrant qui non habent claves, et multi habent claves qui non intrant. Oves intrant, et pastores ejiciuntur. Dominus autem cum vendentes et ementes ejecisset de templo, accesserunt ad eum caeci et claudi, et sanavit eos, quia indignos sacerdotes de domo sua ejecit, et caecos in scientia, et claudos in operatione, id est peccatores, plerosque legis ignaros accedentes per poenitentiam in templo recipit, dum populum laicum inspiravit, et sapientes litteratos excaecavit. Pastores columbis comparantur, 855 quia simpliciter et innocenter aliis providere debent; volare debent ad coelestia, ut viam ostendant exemplo. Fenestrae sunt Scripturae, per quas vident Deum, aliisque provident.« Luceat lux vestra coram hominibus.» Sal ut condiatis praedicatione vestra, ut vermes, id est peccatores exstinguatis. Haec tria vobis necessaria sunt: Lux bonae operationis, oculus discretionis, sal praedicationis. Qui bene praedicant et male vivunt, sunt quidem sal, sed non sunt lux. Dominus per Ezechielem ait:« Sacerdotes contempserunt legem meam, et polluerunt sanctuaria mea; inter sanctum et profanum non habuerunt distantiam, et inter pollutum et immundum non intellexerunt.» Sunt alii qui nesciunt praedicare, quibus dicitur:« Canes muti, non valentes latrare.» Si oculum discretionis non habet, indigne solvit et ligat. Si non est sal, canis est circa gregem Domini, sed lupum latratu praedicationis non fugat. Si non est lux, alios introducit, sed non intrat. Haec ergo tria vobis necessaria sunt, si unum eorum deest, populum Domini periculose servatis. Considerate ergo onus vestrum. Clamat vobis propheta Osee:« Audite hoc, sacerdotes, et attendite, domus Israel, quia vobis judicium est;» et unde judicium exspectent, supponit:« Quoniam laqueus facti estis Sion,» et rete expansum, quod dicitur: Vos qui alios expedire debetis, malo exemplo vestro alios illaqueatis. Pensate ergo quid estis. Vobis tradidit Deus pécuniam suam, dicens:« Negotiamini dum venio.» Dominus autem qui dixit:« Ego sum pastor bonus,» pastores suos et greges conservet eos, ut in coelestem Jerusalem, ubi est pax, et gaudium, et vita, perducat. Qui vivit et regnat, etc.

CXXXII [ De diversis XLV]. IN ORDINATIONE CLERICORUM.

« Designavit Dominus Jesus, et alios septuaginta duos, et misit illos ante faciem suam in omnem civitatem, et locum quo erat ipse venturus. Et dicebat illis: Messis quidem multa, operarii autem pauci.»

Elegit, fratres charissimi, in primitiva Ecclesia duodecim apostolos, qui alios converterent, et alios gubernarent. Sed 856 cum Ecclesia coepisset multiplicari, voluit et pastores augeri, et alios septuaginta duos addidit. Locum duodecim apostolorum tenent in Ecclesia hodie episcopi et archiepiscopi. Locum autem septuaginta duorum alii sacerdotes funguntur. Similiter in antiqua lege fuit diversus gradus sacerdotum; alii superiores, alii inferiores et ordo presbyterorum exordium sumpsit a filiis Aaron; qui enim sacerdotes in Veteri Testamento vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri; et qui tunc princeps sacerdotum, nunc episcopus vocatur. Presbyter enim Graece senior appellatur, non pro aetate, sed propter honorem, et dignitatem, et doctrinam sapientiae, quam qui accipiunt, presbyteri nominantur. Sacerdotes autem vocantur, quia sacrum dant in confectione divini corporis, et in baptismate, et in officio praedicandi. Summum locum sacerdotii tenuit Aaron in veteri[ lege.] Filii autem ipsius in inferiori gradum sacerdotii tenebant. Eodem modo superiores sunt episcopi sacerdotibus, et quamvis omnes in sacerdotio conveniant, tamen majora sacramenta episcopi habent quam presbyteri. Episcopi frontem chrismate signant, dedicant, ordinant, vasa ecclesiastica et altaria consecrant. Alii tantum corpus et sanguinem[ Christi] consecrant, baptizant, et absolvunt, et conjugium benedicunt. Sed nunc de dignitate vestri ordinis aliquid dicemus, ut sciatis quid potestatis recipiatis, et quomodo intrare debeatis. Sancitum est in sanctis canonibus, ut presbyter ante tricesimum aetatis suae annum non ordinetur, licet valde sit dignus. Nam Dominus noster tricesimo aetatis suae baptizatus est, et sic coepit praedicare. Nullus ex laicis, nullus bigamus, nullus qui sit viduae maritus ordinetur, sed irreprehensibilis, sicut ait Apostolus:« Oportet episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, sobrium, prudentem, ornatum, pudicum, hospitalem, doctorem, non vinolentum, non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non cupidum, suae domui bene praepositum. Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab iis qui foris sunt.» Consuetudo est Apostoli vocare presbyterum episcopum, sicut in Epistola Philippensium Paulus scribit episcopis, qui sunt Philippis, et diaconibus. Per episcopos voluit intelligere presbyteros, 857 cum in una civitate non possent plures episcopi esse. Bigamos prohibuit esse, cum dicit,« unius uxoris virum.» Maritus viduae ab hoc ordine removetur, quia praeceptum erat in lege« quod virginem accipiat sacerdos» uxorem. Rursus prospiciendum est, ut litteras noscat, aut non careat aliqua parte, vel etiam ex poenitentibus publice pro vilitate ministerium[ f. pro dignitate ministrantium]; et nihil vitiosum prorsus offerre Deo legalia praecepta sanxerunt. In antiquo vero sacerdotio licitum erat sacerdoti habere uxorem virginem, et unam propter sobolis successionem, quia non de alia tribu assumebatur sacerdos. In novo sacerdotio non sic, sed genus[ f. purum].... sed munda electio requiritur, et conjugium abhegatur. Etenim antiqui sacerdotes cessabant a conjuge anno vicis suae, et a templo non discedebant, sicut de Zacharia legimus. Si ergo veteres cessabant ab uxoribus suis quando sacerdotio vacabant, quanto magis hi sacerdotes et levitae pudicitiam ex debito ordinationis suae servare debent? Nam si Paulus ad Corinthios scribit, dicens:« Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi;» et hoc ad laicos, multo magis sacerdotes, quibus orandi et sacrificandi juge officium est. Ideo tanta diligentia et tanta munditia huic ministerio congruit. Praecepit Dominus, dicens:« Hoc facite in meam commemorationem.» Datur ergo sacerdoti corpus facere Christi. Baptismus prius pura aqua; sed per benedictionem vertitur in sacramentum; et cum prius aqua tantum corpus potest mundare, modo per benedictionem sacerdotis potest et animam lavare. Benedictio etiam sacerdotis unit in conjugio duas personas nubentium. Datur et postea a Domino sacerdotibus quoddam divinum dominium, quod soli Deo erat proprium. Dixit enim:« Accipite Spiritum sanctum: Quorum remiseritis peccata, remittentur eis.» Quantum meritum! Quantum donum! Homo homines potest absolvere. Homo hominum peccata potest remittere; et quia quamdam praerogativam potestatem super alios recipit, is consecrationem digniorem prae aliis habet. Unctio enim sancta in manibus eorum infunditur, ut sanctus Spiritus, qui per oleum designatur, in operibus consecrationis eorum descendit. Alba eorum, qua induti sunt, quae de lino est, munditiam continentiae designat, quae cincta debet esse, quia propositum suum firmum debet retinere. Unde Dominus:« Sint lumbi vestri praecincti.» Mappulam defert, quia unus de conviviis dominicis, ut superius dictum est, et principalis conviva ostenditur. Orarium defert, id est stolam, quia jugum orandi et praedicandi recipit. Orarium collum et 858 pectus tangit, quia jugum orationis et praedicationis ex ratione[ f. ex intimo] pectoris exerceri debet, ut quod ore profert, mente obtineat, ut ait Apostolus:« Orabo spiritu, orabo et mente; psallam spiritu, psallam et mente.» Casula vero charitatem designat, quia sicut casula aliis vestimentis supereminet, et[ illa] continet, eodem modo omnes virtutes in charitate continentur. Magnum est, fratres, ministerium vestrum, magnum donum, magna gratia. Oportet ergo ut vasa sint munda, ubi talia reponuntur. Oportet ergo ut quasi candelabra luceatis in domo Domini. Vobis enim dicitur:« Vos estis lux mundi.» Lucere ergo in mundo debetis, et errores fugare. Iterum vobis dicitur:« Vos estis sal terrae.» Condire debetis sale doctrinae. Et vobis dicit Dominus:« Negotiamini dum venio.»

CXXXIII [ De diversis XLVI]. AD PASTORES.

« Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos.»

Timor Domini, testante Propheta, est initium et primus gradus quo venitur ad sapientiam. Timor autem et spes ad invicem sese comitantur, nec debet esse in aliquo timor sine spe, nec spes sine timore. Hae enim sunt duae molae, inter quas in praesenti molitur Christianus, ut panis Christi efficiatur. In quo Christi sacerdotes et caeteros praelatos, quibus animarum causa committitur, valde sibi providere oportet, ne alterum sine altero doceant. De hoc enim in lege scriptum est:« Ne accipias pro pignore superiorem, vel inferiorem molam ab aliquo.» Qui sic Deum praedicat districtum judicem, ut faciat eum[ sc. peccatorem] desperare de venia. Ille vero accipit inferiorem molam, qui sic Deum praedicat misericordem, ut justi judicis auferat timorem. De talibus dicitur:« Mortificant animas quae non moriuntur, et vivificant animas quae non vivunt;» cum ipsi potius imitari deberent Elisaeum, coaptantes se super mortuum, id est super peccatorem, ad resuscitandum. Oportet enim unumquemque praelatum gregi sibi commisso se coaptare, ut scilicet os super os, et oculos super oculos, aures super aures, et caetera membra super membra gregis sibi commissi imponat, quatenus sua praedicatione, et bonorum operum attestatione, gregem sibi commissum possit custodire. Paulus apostolus, praedicator egregius, os super os gregis sibi commissi posuit, cum dixit:« Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est.» Oculos super oculos gregis 859 sui imposuit Propheta, cum dixit:« Oculi nostri semper ad Dominum.» Manus super manus imposuit, cum sua praedicatione, et suo exemplo manus subditorum coarctavit, ne ad sanguinis effusionem diffluerent. Ut igitur, fratres, mortuo puero, id est alicui in peccatis irretito, vos coaptare possitis, audite Prophetam dicentem:« Buccinate in Neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestrae;» hoc est, non solum vobis, sed etiam aliis nuntiate multa et sonora praedicatione; et hoc in Neomenia tuba, id est in nova luna, per quam nova vita designatur, in qua et ad quam Deo est buccinandum. Sed quomodo buccinabunt illi sacerdotes, qui Evangelia et Epistolas, Symbolum et Dominicam orationem exponere nesciunt. Unde, sicut Apostolus praecepit Timotheo, dicens:« Attende lectioni, exhortationi, doctrinae;» sic et nos vestram dilectionem rogamus, ut divinae Scripturae operam detis, ut in vobis abundet sermo divinus, unde alios aedificetis. Scimus enim, fratres, quia docendo, monendo, increpando aliquando leniter, aliquando severe, bonus Pastor et studiosus sacerdos teneros nutrit et lactat, aversos revocat, pigros exspectat[ f. excitat], praecipitatos ut redeant castigat, ne diabolus extra castra aliquem errantem inveniat. Scitis praeterea, fratres, praeceptum esse sacerdoti in lege, ut munda habeat vestimenta, et in ejusdem vestibus habeat tintinnabula cum malis punicis, et sic aptatus, inferat sanguinem in Sancta sanctorum. Aliter praesumens, morietur. Per tintinnabula debemus intelligere sonum et vocem orationis, quam Deus exposcit ab anima sacerdotis, dicens:« Fac me audire vocem tuam.» Et:« Vox tua dulcis sonet in auribus meis.» Nam, ut Apostolus dicit, sacerdos qui circumdatus est infirmitate, necesse habet primum pro se orare, deinde pro populo. Hoc enim praecipuum est, et pro quo sacerdos constituitur. Sed quia inutilis est vox, quam bona devotio non comitatur, merito tintinnabulis mala punica interseruntur, quia vox illa libentius a Deo exauditur, quam pietas, fraternus amor, et crucis Christi compassio comitatur. Illis qui sic orant dicit Dominus per Isaiam:« Adhuc te loquente dicam: Ecce adsum.» Ascendamus itaque, fratres, ad domum sapientiae, quae subnixa est septem columnis a timore incipientes, qui est initium sapientiae, ut per spiritum timoris simus pauperes spiritu, per spiritum pietatis simus mites, per spiritum scientiae simus lugentes nostra peccata, per spiritum fortitudinis esuriamus justitiam, per spiritum consilii simus misericordes, per spiritum intellectus mundi, per spiritum sapientiae 860 pacifici; et ita sapientia vincet malitiam,« et pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiet corda vestra et intelligentias vestras in Christo Jesu,» Domino nostro, qui vivit, etc.

CXXXIV [ De diversis XLVII]. AD PASTORES. CONTRA SIMONIACOS.

« Audite hoc, sacerdotes; attendite, domus Israel; auscultate, domus regis, quia judicium Domini est; quoniam laqueus facti estis speculationi, et rete expansum super Thabor, et declinastis victimas in profundum.»

His verbis Osee propheta, cum redarguat omnes male viventes, maxime increpat domum regis, id est familiam Christi, scilicet clericos, sacerdotes et monachos, qui sunt specialis familia Christi, qui debent Christo regi specialius in sancta Ecclesia militare, quia sunt ecclesiasticis officiis deputati. His praecipue propheta judicium Domini comminatur, supponens causam judicii et damnationis eorum, dum dicit: Quoniam laqueus facti estis speculationi, et rete expansum super Thabor, et declinastis victimas in profundum. Sacerdotes male viventes, et splendorem sacerdotalis ordinis offuscantes, imo gloriam et dignitatem suam in ignominiam et opprobrium convertentes, facti sunt laqueus speculationi, quia cum sint dati speculatores domui Israel, et provisores sanctae Ecclesiae, subditos suos quibus debent ad salutem providere, quos debent verbo et exemplo a peccatis retrahere; ipsi invitant eos, et illaqueant ad peccandum; dando exempla peccandi; et dum in conspectu eorum male vivunt, faciunt eos in immunditiam flagitiorum, et crudelitatem facinorum corruere, et sic in laqueos diaboli devenire. Nam quomodo quilibet laicus, vel quilibet illitteratus mandata Dei revereatur, quem viderit a sacerdote contemni? Quomodo peccata horrescet, quae agnoverit a sacerdotibus et clericis irreverenter perpetrari? Quomodo laici abhorreant immunditiam carnis, cum audiant quosdam clericos, vel quosdam sacerdotes infamia fornicationis respersos? Quomodo laici servent humilitatem mentis, vel praetendant in habitu suo signa humilitatis, cum in clericis et sacerdotibus notaverint signa elationis et superbiae in indumentis, in calceamentis, in tonsura, in juramentis, in jocis alearum, in scurrilitatibus, in superfluitatibus, 861 in lascivis et jocosis sermonibus, in vultu, in gestu, in incessu, in habitu, et inanis gloriae appetitu? Quomodo laici declinent avaritiam, vel terrena contemnant, cum videant clericos, sacerdotes, et monachos, et abbates terrenis commodis inhiantes, temporalia lucra sectantes, et quasi neglectis coelestibus, quibus debent intendere, cupiditati terrenarum rerum modis omnibus incumbentes? His et aliis similibus male viventes quidam clerici, quidam monachi, quidam sacerdotes facti sunt laqueus speculationi, id est laicis, qui vitam illorum speculantes corrumpuntur exemplo, et illaqueantur illecebris vitiorum, et quasi exhortationem et doctrinam male vivendi accipiunt ab illis a quibus oportuerat eos ad bene vivendum verbis et operibus informari, et eos qui januas regni coelestis deberent suis precibus aperire, claudunt eas et sibi et aliis, dum nec ipsi intrant, nec alios sinunt introire, sicut dicit Dom. in Evang.:« Vae vobis, Scribae et Pharisaei, qui neque intratis, neque alios intrare permittitis.»

Alteram causam judicii et damnationis subdit propheta, cum dicit: Et rete expansum super Thabor. Thabor est mons Galilaeae, in quo venationes frequenter exercentur, et ad capiendas aves retia expanduntur. Thabor interpretatur veniens lumen. Per Thabor intelligitur Ecclesia, quae illuminatur a sole justitiae, et hujus saeculi noctem illuminat. Unde in Psalmo;« Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt, tuum brachium cum potentia.» Super Thabor, id est sanctam Ecclesiam rete expanditur, dum hi qui in sancta Ecclesia praesident, ad decipiendos simplices, ad opprimendos pauperes machinantur, dolosa verba componunt, fallacias excogitant, fraudes innectunt, quibus aliorum jura subripiant; vel etiam simulant sanctitatem, ut ad ecclesiasticas dignitates ascendant. Haec omnia, fratres, in sancta Ecclesia( unde maxime dolendum est) videtis abundare. Jam fere omnes quasi venatores et aucupes, alii aliis laqueos deceptionis intendunt. Tertia causa est quam adjecit propheta, dicens: Et declinastis victimas in profundum. Victimae sunt sacra missarum solemnia, vel sacrae orationes, vel quaelibet ecclesiastica officia, vel etiam eleemosynae, jejunia, vigiliae, et quaecunque in sancta Ecclesia Domino offeruntur. Haec omnia declinant in profundum, qui exercent ea non pro coelestibus, quae sursum sunt, sed pro his quae habentur in imo, scilicet in terra, quae est infima elementorum; victimas in profundum declinant, qui de spiritualibus officiis temporalia commoda appetunt, vel laudes hominum, vel favores, 862 vel qui de gratia divinitus sibi collata, non Deo, sed hominibus placere desiderant; quorum ossa dissipantur, id est virtutes, quae debent esse ossa animae, destruuntur, quia vitiorum impugnationibus resistere non valent, et quidquid boni videntur habere amittunt; et dum quaerunt placere hominibus, Deo contemptibiles fiunt, sicut in Psalmo dicitur:« Dissipavit Dominus ossa eorum qui hominibus placent; confusi sunt quoniam Deus sprevit eos.» Pura enim intentione colendus est Deus. Serviendum est Deo propter ipsum. Ipse Deus magnum et incomparabile praemium est servitus sui[ f. servitutis suae]. Ideoque, fratres, servite ipsi propter ipsum, non propter temporale lucrum, vel gloriam saeculi. Haec fuit intentio Simonis Magi, qui voluit emere donum Spiritus sancti, ut inde consequeretur lucrum et gloriam saeculi. Bonum esset si desideraret Spiritum sanctum, ut sanctificaretur per eum, sed ab apostolis quaerebat Spiritum sanctum, non propter amorem Spiritus sancti, non propter studium sanctificationis, sed ut imponens manus aegrotis, majorem pecuniam lucraretur, et sic consequeretur lucrum et gloriam. Itaque videtis, fratres, ut hi qui sacros ordines accipiunt, vel qui ecclesiastica officia faciunt, ut lucrum et gloriam consequantur, accedunt ad imitationem Simonis, nec omnino liberi sunt a radicibus Simoniacae pravitatis. Hae enim sunt radices Simoniae velle temporalia lucra, et velle ab hominibus glorificari. Haec duo Simon Magus per dona spiritualia intendebat acquirere, et ideo non fuit dignus gratiam spiritualem quam credebat venalem, percipere. Sed cum muneribus suis quae offerebat reprobatus est, et aeternaliter damnatus, dicente Petro:« Pecunia tua tecum sit in perditione.» Vos autem perpendite quam detestabilis est Simonia, quam turpe et quam abominabile est Simoniacum esse, et inter haereticos deputari. Mementote quia vendentes et ementes ejecit Dominus de templo, illos scilicet qui domum orationis faciebant domum negotiationis. Hodie, fratres, domum Dei faciunt domum negotiationis, non solum qui pro sacris ordinibus largiuntur dona, vel accipiunt, sed et omnis qui commissa sibi ecclesiastica officia pro temporalibus exercet, et quicunque in Ecclesia Dei« quaerunt quae sua sunt, non quae Jesu Christi.» Omnes hi damnantur a Domino, et ejiciuntur de templo. Non dicimus[ tamen] quod debeatis recusare temporalia beneficia, si offerantur; sed dicimus quod non debetis celebrare divina officia, ea intentione ut temporalia expetantur, quia serviendum est Deo propter 863 ipsum Deum. Exercenda sunt divina servitia, non propter temporalium commodorum, sed propter exspectationem coelestium praemiorum, sicut dicit Dominus in Evangelio:« Primum quaerite regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis.» Itaque, fratres, terrena contemnite; mentes vestras ad coelestia sublevate, a scurrilitatibus et vanitatibus, a lasciviis et fallaciis, ab immunditia et inani gloria abstinete. Bona gerenda coram Deo et hominibus providete. Subditis vestris lucis exempla monstrate; praebete exemplum continentiae et castitatis, patientiae et humilitatis, misericordiae et mansuetudinis, ne efficiamini laqueus speculationi, mala exempla praebendo, ne expandatis rete super Thabor, minus cautos circumveniendo; ne declinetis victimas in profundum, de spiritualibus temporalia appetendo, ne judicium quod propheta minatus est, incurratis; sed potius bene viventes, et recte docentes subditos vestros pro vestris, et pro ipsorum meritis in summo judicio remunerationem aeternam, ut immarcessibilem coronam percipiatis; quam ipse praestare dignetur qui vivit et regnat trinus et unus Deus in saecula saeculorum. Amen.

CXXXV [ De diversis XLVIII]. AD PASTORES. CONTRA SIMONIACOS.

Heri, fratres, aliquantulum diximus de radicibus Simoniacae haereseos, ad quam exstirpandam, et ab agro, cui benedixit Dominus, evellendam sancti Patres multo studio laboraverunt, pullulantes ramos asperis increpationibus, gehennae comminationibus, ac reorum depositionibus, quasi quibusdam falcibus et sarculis succidentes, ipsasque radices subtilitate doctrinae, et auctoritate sacrarum Scripturarum, quasi vivacibus ignibus persequentes. Sed cum in exordio primitivae Ecclesiae pestis haec exorta fuisset, et inchoata in Simone Mago, ac statim damnata et exsecrata a Simone Petro, quamvis tempore apostolorum vel martyrum non multum creverit, nec et tempore confessorum Augustini, Hieronymi, Ambrosii, Gregorii, Eusebii, Hilarii et aliorum sapientum, qui in sancta Ecclesia doctores egregii floruerunt, qui contra haereticorum importunitates pro defensione veritatis Catholicae studiose et viriliter decertarunt, quamvis eorum tempore non multum potuerit Simonia ramos suos extendere, 864 tamen semper remanserunt radices, ex quibus jam in istis temporibus multi rami procedunt, et longe lateque diffunduntur propagines, quae totam fere vineam Domini occupant, et bonorum palmitum opprimunt fructus. Videtis quod fere in omnibus est terreni lucri gloriaeque saecularis intentio; fere omnes delectantur in favore hominum, et veneratione sibi impensa. Propterea qui divites sunt clerici vel potentes, ecclesiasticos honores vel per pecuniam appetunt, vel per violentiam invadunt. Qui vero sunt in paupertate, sacris ordinibus desiderant ampliari, non ex desiderio ut Deo serviant, sed ea intentione ut per sacra officia divites fiant, et per acquisitas divitias ad potentiam et bonorum sublimitatem ascendant. Quidam sentientes se ordinatione indignos, vel non habentes honestatem generis, vel non adornati moribus vel scientia, vel etiam respersi infamia, tamen impudenter se ingerunt, et per pecuniam, vel privatam amicitiam, vel per aliquod temporale servitium, vel per favorem indebitum recipiuntur ad clerum, vel etiam sacris ordinibus provehuntur. Quidam ordinatione suscepta canonice divina officia pactione pecuniae exercent. Quidam presbyteros canonice ordinatos, honeste viventes, ab ecclesiis, quibus assignati sunt et attitulati, per pecuniam et invasionem expellunt. Quidam dedignantes ordinari, beneficia capellarum, quae nonnisi sacerdotibus competunt, sibi usurpant. Alii de sepultura vel de aliis ecclesiasticis officiis pretium impudenter requirunt, et violenter extorquent. Alii contemptis minoribus ecclesiis, in quibus ordinati sunt, ad majores et ditiores ecclesias, non per canonicam vocationem, sed per Simoniacam ambitionem transiliunt. Alii praebendas ecclesiarum, quae canonicae vocantur, vel praeposituras facta pactione mercantur, et dicunt se non spiritualia beneficia, sed temporalia sola mercari, cum in praesenti Ecclesia conjuncta sint temporalia et spiritualia beneficia, sicut in homine conjunguntur corpus et anima, et qui unum emit, alterum inemptum non relinquit, sicut in canonicis Decretis plane demonstratur his verbis:« Si quis objecerit non ipsas consecrationes emi, sed res quae ex consecratione proveniunt, plane desipere probatur.» Nam corporalis Ecclesia, aut episcopus, aut abbas, aut tale aliquid sine rebus corporalibus et exterioribus in nullo proficiet, sicut nec anima sine corpore corporaliter vivit; qui unum vendit, sine quo nec alterum provenit, neutrum vendere derelinquit. Sed et terribile valde est quod post 865 pauca subjicitur:« Quis non videat quod hujusmodi sacerdotum, vel clericorum missae, vel orationes Deum ad iracundiam provocent, quem placari talibus credunt?» Cogitate igitur, fratres, quam pessimum est Simoniae flagellum, quam horribile scelus, quam detestabile malum, quod fidem corrumpit, et inter haereses computatur. Cavete a supra dictis ramis, qui ab illa iniquitate procedunt. Evellite ipsas radices, contemnendo lucrum et gloriam saeculi. Custodite vosmetipsos, ne hoc veneno inficiamini. Custodite commissas vobis ecclesias, no corrumpantur hac peste. Exstirpate et alia vitia, ut per sinceritatem et munditiam digna Deo reddantur obsequia. Constituti estis cultores vineae Domini; videte ne inculta remaneat. Videte ne per incuriam vestram, producat labruscas pro uvis, ne proferat amaritudinem pro dulcedine, ne reddatur asperitas tormentorum pro jucunditate coelestium praemiorum. Insistite praedicationi, correctioni, admonitioni. Corrigite mala quae superabundant. Ubique fraudes et perjuria; ubique rapinae et furta; ubique usura et cupiditates; ubique luxuriae et ebrietates; ubique homicidia et adulteria; ubique fornicationes; ubique invidia et detractiones. Dicite subditis vestris cum Osee propheta:« Quia judicium Domino cum habitatoribus terrae; non est enim veritas, non est scientia Dei in terra, non est misericordia; maledictum, mendacium, furtum, adulterium, homicidium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit.» Annuntiate populo scelera eorum, ne requirat Deus de manibus vestris, pro taciturnitate vestra, peccata eorum. Admonete ut bona bono animo faciant, ut justa juste exsequantur, scilicet non pro humana laude, non pro terrena mercede, sed pro coelesti retributione, quam ipse vobis praestare dignetur, qui vivit et regnat trinus et unus Deus in saecula saeculorum. Amen.

CXXXVI [ De diversis XLIX]. IN DOMINICA PRIMA QUADRAGESIMAE.

Studete, fratres charissimi, qui vestras animas a peccato mundare cupitis, ne ab hac via jejuniorum et emendationis, 866 quam tenendam suscepistis, aliquo turpitudinis diverticulo recedatis. Est enim quibusdam vestrum, ex deceptione antiqui hostis, in hac die quaedam invecta consuetudo, non tantum sequenda, quantum despicienda, quod pro solo carnis cibo, qui vobis hodie non tollitur, putatis vos omnem corporis delectationem, et quaeque turpia posse licentius operari. Hac inventa occasione, ut quia licitum est vobis carnibus vesci, licitum sit etiam carnis voluptatibus uti. Haec enim opera Christianorum non sunt, sed paganorum. Pagani enim, qui et gentiles vocantur, deorum suorum, id est Jovis, Saturni, Minervae et Veneris, festivitatem colentes, post immensam cibi et potus voracitatem, turpesque commessationes, ad theatrum, quod et lupanar vocatur, foras civitatem conveniebant, ibique primum jocis universi generis, ad ultimum cum meretricibus, quae in cavernis ejusdem theatri latebant, luxuriando corpora fatigabant. Ad hanc igitur turpitudinis immunditiam, ut Paulus Orosius narrat, ideo diabolus quem colebant, illos provocabat, ut cui solvebant sacrificium de victimis animalium, solverent etiam sacrificium de viribus propriorum corporum. Diabolus enim pollutus et immundus, pollutum et immundum sibi requirit sacrificium: unde pollens, id est pellis gloria, interpretatur, quia multum luxuria delectatur, quae pellis pulchritudine excitatur. Sed quantum distat inter servitutem Dei et diaboli, tantum distat inter vitam illorum qui a Christo Christiani dicuntur, et eorum qui diabolo subditi, ei in omnibus famulantur. Propter hoc cessandum est, fratres, ab hac et ab omni mala consuetudine praesenti die, quoniam haec dies non solum caput est jejuniorum, sed etiam saeculorum. Est itaque magno cultu et religione veneranda, et non libidinosis voluptatibus polluenda, quia et nomine, et mysterio prae caeteris videtur esse sacrata. Vocatur autem specialiter dies Dominica, quod eam in ordine dierum primam posuit, et quod superata morte, quam pro nobis indignus suscepit, victoque inimico, de cujus potestate nos rapuit, in ea potenter a mortuis resurrexit, et in honorem suae resurrectionis, nobis illam colendam constituit. Quomodo igitur cupimus a morte animae 867 resurgere, si diem resurrectionis nolumus honorare? Et qua ratione putamus mentes nostras per jejunia purgare, si per portam jejunii polluti volumus intrare? Fortasse mortalia castiganti, et mea peccata cum aliorum iniquitatibus reprehendenti, respondebit aliquis effrenatus, plus voluptatibus corporis, quam legi Dei obediens: Tu, qui naturalem masculi et feminae conjunctionem, et amoris vinculum a principio constitutum praedicas diligendum, quomodo impossibilia et inutilia rogas? ut aliquo jejunio a muliere, quae mea caro est, tanquam a cibis, abstineam. Cui ego, quamvis peccator, facili dictu respondebo: Quia Deus bona saeculi non dedit, ut iis abutantur, sed ut juste illis utantur. Conjugium etenim, sicut et caeterae divitiae mundi, dum recte tenetur, bonum est; si vero injuste, vertitur in peccatum. Unde Gregorius:« Quidquid ad usum vitae accipimus, ad usum vitiorum reflectimus.» Nec ego praedico tam sacrae societatis separationem, sed ad breve tempus triginta sex dierum indico abstinentiam. Nam quid prodest abstinere a carnibus, et carnalia opera non deponere? Qui enim toto anno in his et aliis deliciis vixisti, saltem in hoc parvo spatio pro Deo cessare debes. Cur enim vir, a virtute corporis, vocaris, si hanc virtutem in animo non habueris, ut pro Deo qui tibi cuncta dedit, et a quo quotidie majora petis, decima parte annumerare non possis[ f. decimam partem, seu decima parte carere non possis]? Nam quisquis subtiliter intuetur, non amplius quam triginta sex dies, qui sunt decimae anni, in eadem abstinentia reperientur. Cum enim annus integer trecentis sexaginta sex diebus constet, si subtrahantur de trecentis triginta, 868 et de sexaginta sex, totidem quot dixi dies jejunio consecrantur. Horum ergo sex dierum, qui etiam cum suis noctibus centum quinquaginta horis constant, decima pars quindecim horae sunt. Sed, quia ex ipsis integram diem cum sequenti nocte colligere non valemus, quam praefato numero addentes, jejunio mancipemus; usus ecclesiasticus statuit, ut quod in illa non redditur, in diebus Dominicis ejusdem temporis, a carne et a carnalibus voluptatibus jejunando, adimpleatur. In his enim, quia ipso Dei nomini sacrati sunt, refrigerium cibi impenditur, et licentia peccandi subtrahitur. Datur nobis quod vitam affert, et melius est; subtrahitur nobis quod mortem affert, et pejus est. Quod si de vitiis et carnalibus inquinamentis nos non pollueremus, profecto ex his integri anni plenas decimas restauramus. Sed, quoniam nobis sacro fonte regeneratis, et non jam figurarum, sed veri agni carnes degustantibus, dictum est ab ipso Domino:« Nisi abundaverit justitia vestra plusquam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum;» statuit Christiana religio, ut non solum triginta sex dies, propter anni decimas, sed etiam cum his quatuor, qui a capite jejunii inchoant, propter tanti mysterii perfectionem, quadraginta dies in jejunium mutaret. Hoc etenim quadragesimale jejunium magnam auctoritatem habet, et a lege, et a prophetis, et ab Evangelio. Nam legislator Moyses, ut legem acciperet, quadraginta diebus jejunavit. Elias, maximus prophetarum, qui curru igneo rapi meruit in coelum, quem persequebatur Jezabel, angelico primum pastus cibo, 869 postea totidem ab omni esca abstinuit....

CXXXVII [ De diversis L]. IN NATIVITATE SANCTI JOANNIS BAPTISTAE

« Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret.»

Magna dispensatione, fratres charissimi, voluit Deus hominem redimere et mirabili exemplo humilitatis Filium proprium ad nostram liberationem mittere. Providerat diligenti consilio idoneum tempus missionis, per quod homines essent convicti, nihil salutis ex se habere posse, neque per legem naturalem, neque per legem scriptam. Permisit enim duo tempora transire, scilicet, ante legem et sub lege, ut veniret in tempore gratiae. Ante legem scriptam lex naturalis erat, id est ducatus rationis, quae non fuit saluti. Lex vero scripta postea data, ipsa potius coepit nocere, quam juvare. Non prohibendo peccata:« Non occides; non moechaberis,» magis animos hominum ad eadem peccata inflammabat. Ubi vero venit plenitudo temporis quod Deus providerat, misit Filium suum, ut quod neutra lex facere poterat, gratia Christi suppleret. Et cum multis temporibus exspectatus et praenuntiatus esset, tandem venturo praemissus est Joannes praecursor, tanti imperatoris adventum nuntiaturus. Audite ordinem: Filius veniebat contra diabolum; praemisit fortem militem, qui mundum invaderet, et inimicos regis deterreret, et quoscunque posset Domino suo alliceret. Fortis princeps, fortis miles, et[ supp. per] fortem militem uterque praenuntiatus est. Angelus enim Gabriel, qui fortitudo Dei interpretatur, adventum utriusque praenuntiavit. Fortes erant, et fortia facere veniebant. Natus est miles, et multi in nativitate ejus gavisi sunt. O quantum gaudium futurum erat in nativitate imperatoris, cum tantum praemittebatur in nativitate praecursoris! Audistis gaudium nascentis; audite officium praecurrentis. Venit Joannes in desertum, praedicans, et dicens:« Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum.» Ideo in desertum venire dicitur, quia deserti erant a Deo quos hortabatur. Nam poenitentiam agere praecipiebat. Non deterret eos, sed Domino suo allicit, fructum promittendo, cum dicit: Appropinquavit enim regnum coelorum. Ita quosdam alliciebat. Audite quomodo inimicos deterrebat. Videns Pharisaeos dicit eis:« Progenies viperarum, quis ostendit vobis fugere 870 a ventura ira?» Ecce quomodo viam Domini praeparabat, alios attrahendo, alios deterrendo. De his dictum est per prophetam:« Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri.» Via est lata, semita stricta. Via significat latiora praecepta, sicut et uti conjugio, et mundanis rebus licite. Semita strictiorem vitam, id est monachorum et eremitarum. Utraque videtur parari Domino. Ideo hortabatur praedicatione homines, et praedicationem suam decorabat operibus vitae. Ecce opera. Habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos suos. Esca vero ejus erant locustae et mel silvestre. Asperis induebatur, et asperis correptionibus impios refrangebat. Lumbes stringebat, quia luxuriam constringebat. Locustae sunt minuta animalia per agros salientia, quorum alacer volatus, sed cito deciduus. Mel comedabat, quia praedicatio ejus auditoribus sapiebat dulce. Locustas edebat, quia dum praedicabat Christus putabatur. Quaerebant enim:« Es tu Christus?» Ecce volando exaltabatur sicut locusta, sed respondens:« Non sum ego Christus,» ab illa exaltatione decidebat cito sicut locusta, quae volando cito decidit. Itaque in tanto praedicatore exemplum vitae nostrae possumus reperire. Cum asperis induitur, ad domandam carnem laboribus nos informat. Cum lumbos zona cingit, ad castitatem invitat. Cum se Christum non recognoscit, sed inferiorem se praedicat, dicens:« Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus,» humiliare nos insinuat. Cum aliis praedicando laborat, ad salutem fratrum acquirendam nos invitat. Cum fugit in desertum, his nos exuere suadet mundum. Et quis perfectior Joanne? Testante Domino,« inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista.» Christus enim non fuit natus mulieris, sed virginis; non enim asseritur Christo minor, ut par fuisse[ supp. credatur], sed ut major[ supp. angelis]. Unde dicitur in Evangelio:« Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo.» Christus enim fuit in praesenti Ecclesia, quae est regnum coelorum, quia in ea regnat Deus minor per humanitatem, quia« non venit ministrari, sed ministrare.» Major vero fuit Joanne potentia et virtutis dignitate. Gaudeamus ergo in nativitate tanti praecursoris, de quo dictum est:« In nativitate ejus multi gaudebunt,» ut Joannes, qui gratia Dei interpretatur, gratiam Dei suis meritis nobis conferat, morbos repellat, tempestates removeat, frugum copiam tribuat, auxiliante Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

CXXXVIII [ De diversis LI]. DE PERFECTA ANIMAE CONVERSIONE.

871« Dominus eduxit filios Israel de Aegypto, et transierunt illi per mare Rubrum, et peragrantes desertum, comederunt manna. Post longos autem labores, tandem pervenerunt ad Jordanem; et cum transissent fluvium, secundo se circumciderunt, et dictum est illis: Hodie abstulit a vobis Dominus opprobrium Aegypti. Manserunt autem in castris, donec sanarentur; et vocatum est nomen loci illius Galgala. Egressi tandem de castris, comederunt de fructibus terrae, et defecit eis manna.»

Res haec gesta, fratres charissimi, magnum nostri profectus insinuat sacramentum. Aegyptus enim, de quo Dominus populum suum educit, peccatum est, quod bene interpretatur tenebrae. Nam peccata tenebrae sunt interiores, quae ducunt ad exteriores, infernum videlicet. Nec legitur Dominus duxisse filios Israel in Aegyptum, sed eduxisse. Vestrum enim est in peccatum induci, Dei liberare. Populus Dei egressus de Aegypto transit mare. In mari duo sunt, aqua scilicet et amaritudo. Per aquam lacrymas poenitentiae, per amaritudinem, cordis contritionem intelligimus, quia non sufficit peccatum dimittere, nisi cor contritum habeamus, et dignos fructus poenitentiae agamus. Sed nec in mari remanere debemus, sed transire, et in desertum venire. Non enim semper lugendum est pro peccatis, sed peracta poenitentia veniendum est ad sanctam et religiosam, quae est Christianorum, vitam. Quae bene per desertum significatur. Illa enim a multis deseritur. Unde dictum est a Domino:« Arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci ingrediuntur per eam.» Via illa arcta est et solitaria; arida, quia aridis, et vere solitaria, quia in Aegypto habet magnos comitatus, in deserto vero paucos habebit socios, aut nullos. Unde Psalmista:« Singulariter sum ego, donec transeam,» quia ex quo transierit, multos habebit socios, angelicos videlicet coetus, et universos sanctos. Est etiam Aegyptus terra plana, pulchra aspectu, sed plena paludibus. Ita et illa quae ducit ad mortem, non est ardua, sed delectabilis, et plena paludibus, id est immunditiis. In deserto pasti sunt filii Israel manna, quae pluit illis de coelo; et populus Christianus, dum tendit ad sibi promissam haereditatem, sustentatur verbo Dei. Et hic est panis qui de coelo descendit, de quo ait Dominus:« Non in solo pane vivit 872 homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei.» Tribus autem mo is reficit hic panis populum Dei. Deterret a vitiis minitando poenas inferni; blanditur promissis, quae dum differuntur, reserat quaedam arcana, ne deficiant in via. Sed, quia verbum Dei, sacra scilicet Scriptura, Tulliano non quaerit fulciri ornatu, sua satis firma veritate, sunt qui fastidio hujus panis affecti dicunt:« Revertamur in Aegyptum ad ollas carnium,» id est ad saeculares scripturas nostrum applicemus studium. Qui autem non deficiunt, proficiscuntur, et tandem ad Jordanem perveniunt, qui est prope terram promissam.

Audistis, fratres charissimi, quia egredientes de Aegypto mare transierunt filii Israel. Iidem appropinquantes terrae promissae veniunt ad Jordanem, quem et transeunt. Desertum enim illud, per quod transeunt illi qui tendunt ad terram promissam, ager est quem filia Caleb petiit a patre suo habentem irriguum superius, et irriguum inferius. Qui enim tendit ad promissa sibi vitae aeternae gaudia, in principio itineris sui compungitur, et flet de peccatis suis ab his rebus inferioribus contractis. Post peractam autem poenitentiam, juste et pie conversatur in hoc saeculo, quod est transire desertum cum multo labore, sed multis vexatus laboribus, considerans etiam res hujus mundi caducas et transitorias, his carere cupit, et habere aeterna. Unde Apostolus:« Cupio dissolvi, et esse cum Christo; sed, quia differuntur, prorumpit in fletum. Situs etiam loci huic mysterio congruit, quia mare Rubrum secundum situm Aegypti inferius est, Jordanis vero per situm terrae pro superiore est. Jordane transito, secundo se circumciderunt. Circumcisio, quae octavo die petrino cultello fiebat, significabat sordium depositionem per Christum fieri, pro aeterna beatitudine quam consecuturi sumus in octavo die resurrectionis. Sed sordium depositio ordinem quemdam requirit. Nemo enim repente fit pulcherrimus. Primo igitur, id est in egressu de Aegypto, turpes actus deponimus. Motus enim illiciti adhuc vigent in carne nostra fragili. Visu enim mulierum, dulcedine ciborum, gloria mundi, etsi ab his[ se] contineant, solent moveri sancti, donec tantum profecerint, ut coelestium dulcedine capti, nihil terrenum curent, nec moveantur ad aspectum vel contactum rerum mundanarum, sed morantur in castris donec sanentur. Dum enim motus illos sentiunt sancti, continent se ab aspectu mulierum, et comestione delectabilium ciborum, a mollitie vestium, a quibus tandem per diuturnam abstinentiam desueti egrediuntur ad visum 873 mulierum, dulces cibos comedunt, vestibus quibuslibet induuntur, nec delectatione eorum capiuntur. Quod cum fecissent, abstulit Dominus ab eis opprobrium Aegypti. In Aegypto enim opprobrium susceptum est, quod comitatur sanctos per hujus vitae desertum, scilicet, concupiscentia, quae est mater omnium malorum. Qui vero superatis carnis illecebris coelestia tantum desiderat, visitatur a Deo, et intellectum ab eo accipit, arcana coeli revelantur ei, secundum illud Psalmistae:« Psallam et intelligam in via immaculata, quando venies ad me.» Unde et locus secundae circumcisionis Galgala dictus est, id est revelatio. Deinde comeditur de fructibus terrae. Qui enim tantam adeptus est perfectionem, ut pro amore coelestium nihil pendat terrena, quantum ad praesentis vitae statum de fructu terrae, id est Ecclesiae potest comedere, quia corpori et sanguini Christi secure potest communicare. Nec comederunt solummodo de fructu palmarum, sed de aliarum fructibus arborum. Quod innuit nos non solum accepturos a Domino quod meremur, sed multo plus.« Non» enim« condignae sunt passiones hujus temporis ad futuram gloriam; quae revelabitur in nobis.» Quod autem manna defecit postquam comederunt de fructibus terrae, significat Scripturas, quae sunt nostra refectio, in via cessaturas, postquam erimus in patria. Unde alibi:« Plicabitur coelum sicut liber.» Hoc coelum, id est divina Scriptura fit de pellibus mortuorum animalium, quae modo extenduntur, et postea plicabuntur. Animalia ista mortua sunt Patres Veteris Testamenti et Novi, quorum fides et justitia proposita est nobis in Scripturis, ut sint nobis quasi exemplaria credendi et bene operandi. Unde dictum est:« In medio duorum animalium cognosceris.»

CXXXIX [ De diversis LII]. DE VERA ANIMAE CHRISTIANAE LIBERTATE.

« Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis.»

Triplex invenitur libertas in sacra Scriptura. Una est naturae, altera gratiae, tertia gloriae; prima liberat a necessitate, secunda a peccato, tertia ab omni poenalitate et miseria. Primam contulit creatio, qua conditi 874 sumus immunes ab omni necessitate, nobilis in Deo creatura. In secunda regeneramur per gratiam et baptisma, nova in Christo creatura; in tertia coronabimur ad salutem gloriosa in spiritu creatura. A prima incoepimus, per secundam procedimus, in tertia consummabimur. Per primam subjecti sumus Deo, lege creationis; per secundam subjecimus nobis carnem lege recreationis; per tertiam superabimus mortem virtute glorificationis. Post primam necessaria fuit secunda ad justitiam, quoniam jam prima erat obsoleta per culpam; nec ad tertiam nisi per secundam possemus pertingere, quia nemo venit ad Patrem nisi per Filium. De hac secunda et tertia liberatione Veritas ait:« Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis.» Quomodo autem facta est haec liberatio per Filium?« Exinanivit se Filius, formam servi accipiens,» et fecit primum gradum humilitatis in carnem, secundum in crucem, tertium in mortem. Ejus tota vita doctrina nostra est, et omnis actio est nostra lectio. Nec solum ejus dicta vel facta, sed singula membra illius viam salutis et liberationis nostrae nobis loquuntur et ostendunt, veluti pedes, manus, pectus, caput. Pedes vero sunt misericordia et judicium, quia unum non valet sine altero. Nam misericordia per se faceret negligentes, judicium per se desperantes. Si quis enim solam misericordiam attendit, quia suavis est et multum misericors, et misericordia Domini plena est terra, et non justitiam, qua debita vicissitudine, praemia meritis respondent, secure deinceps peccavit, promittendo sibi impunitatem omnium peccatorum suorum. Si vero justitiam solam pensaret, dicens:« Terribilis apud omnes reges terrae, qui aufert spiritum principum, qui tangit montes, et fumigant,» facile in periculum desperationis labetur. Nunc autem haec duo junguntur, ut misericordia spem consolidet, et judicium timorem incutiat. Ad hos pedes, poenitentes per humilitatem cum Maria peceatrice procumbunt, qui lacrymis poenitentiae peccata sua abstergunt, et debita satisfactione veniam exposcunt; deinde, morbo peccatorum curato, decet naturam cibo et potu confortari; nec habet languidus quo se reficiat, qui nihil sibi praeter peccata corrogaverat. Esurit ergo virtutes, quibus possit et de caetero sibi melius cavere, et bonis 875 operibus liberius insistere.« Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur.» Necesse est ut esurienti populo, quem Dominus pavit in deserto, ad manus Domini mendicus, tanquam eleemosynam accepturus, accedat, dicens:« Manus tuae, Domine, fecerunt me, et plasmaverunt me;» opera manuum tuarum ne despicias.

Hae manus duae sunt munificentia et benevolentia. quarum altera sine altera non sufficeret. Est aliquis munificus, sed non benevolus, et e converso. Sed Deus, qui habet omne quod est, et vult omne quod bonum est, manu munifica et benigna nos reficit, dum proprium corpus et sanguinem suum nobis communicat. Christus dedit pro nobis sanguinem suum, in cruce pretium, in altari poculum, in peregrinatione viaticum, in exitu de Aegypto conductum, in patria advocatum. Hic sanguis cum aqua ex latere Domini profluxit, ex quibus sacramentis confectum est collyrium, quod oculos caeci nati abstergeret; paratum est lixorium, quod maculam peccaminum emundaret; extortum est illud sacratissimum oleum, per quod jugum diabolicae potestatis penitus computresceret. Haec manus captivam Esther, ingredientem ad regem, aurea virga protexit, ingressam in amplexus recepit, et in solio regni reginam constituit. Esther anima justa est, quae peregrinatur a patria; captiva est, circumquaque habet hostes vitiorum. His armis vitia debellamus, virtutes corrogamus. Sic muniti, apti efficimur ut cum Joanne super pectus Domini recumbamus, ut nobis effundatur quod aliis effundamus; hoc est sacrarium coelestis armarii, in quo omnes thesauri sapientiae et scientiae sunt absconditi. Penitus nihil habet, qui de hac plenitudine aliquid non habet. Inde ad caput Domini cum Maria justificata per contemplationem ascendimus, dum mens virtutibus pennata, erigit se super se, et terrenam habitationem exosa, vel penitus oblita, dicit cum Moyse:« Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ostende mihi te ipsum.» Ascendit et haec anima in montem contemplationis cum Abraham et puero, relictis in valle servis cum asino. Abraham est ratio, puer intellectus, vel innocentia, quae cum ratione montem contemplationis ascendit; famulis, id est curis et desideriis carnis in valle hac miseriae et mortalitatis, cum asino, id est carne tarda, relictis, Hic est mons, in quo beneplacitum est Deo habitare in eo, in quo Dominus habuit consilium cum Moyse et Elia. Tunc dicemus cum Petro:« Bonum est nos hic esse;» tunc audiemus cum Paulo arcana verba, et dicemus cum Isaia:« Secretum 876 meum mihi, secretum meum mihi.» Tunc accipiemus benedictionem cum Jacob, superiores effecti in certamine, nec erit amplius nomen nostrum Jacob, sed appellabimur Israel, postquam in femore percussi, ubi notatur lasciviae carnalis excessus, uno pede tantum incedemus, id est uno affectu postponentes carnalia, uno pede sequentes coelestia, ubi ingens desiderium nostrum, pia devotio, praedulcis affectus terrena respuit, et dicit:« Mihi adhaerere Deo bonum est.» Adhaeretur autem Deo tribus modis; per imitationem, per contemplationem, per fruitionem. Prima adhaesio laboriosa est, secunda affectuosa, tertia deliciosa. Prima et secunda in hac vita; hic enim labor actionis, et affectus contemplationis: tertia erit in futuro. Ibi videbimus facie ad faciem, quod nunc in speculo et in aenigmate. Quod ipse nobis praestare dignetur, etc.

CXL [ De diversis LIII]. IN DOMINICA PASSIONIS.

Recedente jam Quadragesimae tempore, et appropinquantibus sacratissimae resurrectionis gaudiis, mentio Dominicae passionis nobis, dilectissimi fratres, annuatim occurrit, quae universalem Ecclesiam hodie lacrymoso relatu percellit. Et quamvis plurimi dies supersint ab hac usque ad illam, quae auctorem suum crucifixum specialiter videre meruit, tamen a sanctis Patribus per hos dies qui sequuntur recitanda nobis eadem Passio committitur; maxime autem a beato Gregorio, qui in omnibus ecclesiasticis officiis, diurnis scilicet et nocturnis, hinc usque ad Paschale festum verba et luctum passionis inducit, insinuans nos pro illo debere flere, sine quo nullam perfecte laetitiam possumus habere. Quicunque ergo membra Redemptoris nostri fore confidimus, dolorem et injuriam tanti capitis sentiamus. Unde Propheta:« Omne caput languidum, et omne cor moerens: A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas.» Et Apostolus:« Si patitur unum membrum, compatiantur et caetera membra.» Quia vero altius et honorabilius membrum, Christum videlicet, qui caput et vertex noster est, passum fuisse agnoscimus, nos membra inferiora cum eo patiamur. Maxime cum non qualibet commissi sui culpa, sed etiam pro nostra redemptione pati voluerit, ut nos ab antiqua diaboli servitute redimeret, et patriae coelestis, a qua captivi excludebamur, perpetuos incolas faceret. Ipse namque ineffabiliter misericors, non 877 auro, seu cujuslibet metalli genere, vel pulchrae varietatis spoliis, nec etiam caesorum animalium victimis, sed proprio corpore in ara crucis immolato, et pretiosissimo sanguine fuso, peccata nostra atque iniquitates nostras purgare voluit.« Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit;» et ipse mediator noster ad Patrem dixit:« Holocaustum et pro peccato non postulasti; tunc dixi: Ecce venio.» Et est sensus: O Deus Pater! quia pro humani generis redemptione non vidi te holocaustum animalium captare[ f. cupere], statim dixi: Ecce venio, ut immoler pro populi mei salute. Ecce, fratres charissimi, Christum pro nobis immolatum audivimus. Unde admodum gaudere et tristari debemus. Gaudere, quia felix culpa quae talem habere meruit Redemptorem; tristari, quia nullum videmus tantae passionis imitatorem. Ipse namque corporaliter mortuus, non solum de corporis nostri morte, si necesse est, sed de vitae emendatione et spiritus humiliatione sacrificium requirit, scilicet, ut spiritus noster ex tam magna et ineffabili Conditoris sui humilitate admirans contremiscat, et carnis illecebras superans cum ipso passo quamdam compassionem habeat. Unde:« Sacrificium Deo, spiritus contribulatus;» et licet impossibile sit nostram corporalem fragilitatem sequi immensam illius deitatem, bene tamen pro modulo humanitatis sequimur, si vitia corporis per jejunium et vigilias mactemus, si mundi et nitidi coram ejus oculos manere gaudemus. Unde propheta:« Lavamini, mundi estote, etc..»

Sed quomodo, imminente rabie persecutionis, vitam pro eo posituri sumus, qui pro ejus passione, saltem parvo tempore, a vitiis, et quibuslibet cibis jejunare non possumus? In quo ergo passionem ejus imitamur, qui a nullis spurcitiis corpora prohibemus? Insuper etiam, quod pejus est, praeceptis illius fortiter repugnantes, quasi inimico contrarii sumus. Nam, clamante eo in Veteri Testamento:« Non occides; non furtum facies,» et caetera legis praecepta, veluti iram illius contra nos provocantes, insani et amentes moechamur, et occidimus, et furtum facimus; insuper et omnia vitia, quo magis nobis prohibita sunt, eo amplius sequi et amare curamus. Similiter, minitante eo in Novo Evangelii Testamento:« Omnis qui dixerit fratri suo: Racha; et qui dixerit: Fatue, reus erit gehennae ignis,» nos econtra zelo invidiae tacti, omnia improperiorum convicia, fratribus nostris superbe et contumaciter ingerimus. Unde a talibus, et ab his similibus mentem cohibere debemus, si redemptionis illius participes esse speramus. Ipse enim verus sacerdos, 878 et pontifex futurorum bonorum, qui Deo Patri suo, non sanguinem hircorum et taurorum, sed semetipsum, agnum videlicet immaculatum obtulit, mundans conscientiam nostram ab operibus mortuis, id est peccatis, et per hoc introivit semel in sancta, ut appareat vultui Dei pro nobis. Alii namque sacerdotes, mactatis animalium carnibus, juxta morem veteris legis, singulis annis semel introibant in Sancta; iste sacerdos in aeternum, qui non venit legem solvere, sed adimplere, non singulis, sed ultimo vitae suae anno, mactato se ipso, in ara crucis semel introivit in Sancta, id est in coelum, ut famulis sequentibus se per fidem, arcana Patris reseraret, quae post finem ipsis possidenda conferat. Alii sacerdotes, expleto sacrificii tempore, ad templum sequenti anno reversuri, ad propria reverti curabant; isto, peracto passionis et resurrectionis suae mysterio, ad propria coeli palatia ascendens, reversurus est, non sequenti anno, sed in fine saeculi, ut bonorum et malorum merita recto examine discutiat, et bonis praemia, et malis supplicia reddat. Quid in illa die acturi sumus, fratres, in qua non solum de operibus malis, sed insuper etiam de otiosis sermonibus, rationem reddituri sumus? Etsi omnes linguae culpas, quae pro nihilo ducuntur, senserimus, quid de caeteris membris timendum est? manibus scilicet et pedibus, aliisque, quae sine dubio multa illicita fecisse cognoscimus. Nam, si de omnibus culpis, quas fecimus, poenas solverimus, aeternaliter damnati et perditi sumus. Ergo modo unusquisque nostrum, quanto animam suam diligit, tanto peccata praeterita per poenitentiam deleat, et curet ne ipsa reiteret, et quod semel per gratiam Dei exstinxit, amplius non accendat. Qui enim quod jam ingemuit, reiterat, Deum sibi ad iram provocat, ut eum vocatus non audiat. Unde per Salomonem dicit:« Vocavi, et renuistis, despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis; ego autem in interitu vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis quod timebatis evenerit.»

Quam formidanda vox, fratres dilectissimi, qua Redemptor noster de interitu nostro se risurum minatur. Quamobrem aures mentis nostrae praeceptis illius assidue pandamus, ut eum non terribilem, sed blandum videamus. Et quomodo illum terribilem et iratum contra nos ferre poterimus, qui in praesenti vita coruscationem, aut tonitruum illius vix prae pavore tolerare possumus? Et, si motu creaturae unius ad tempus terremur, qua fertitudine Creatorem cum igne ad judicandum venientem, et non solum terras, sed et 879 coelos concutientem, exspectare poterimus? Nam, ut Psalmista dicit:« Ignis in conspectu ejus exardescet, et in circuitu ejus tempestas valida,» Et ipse judex per prophetam dicit: Adhuc semel et ego movebo non solum terram, sed et coelum. Pertimescite, fratres, illius adventum Judicis, in cujus determinato 880 judicio non erit spatium redemptionis. Cessate a pravis moribus, et mala consuetudine praesentis vitae, et compati Redemptori vestro studete, ut cum illo de tumulis vitiorum possitis ad coelestia regna post judicium feliciter ascendere. Amen.

CXLI. 880 * SERMO IN DOMINICA PALMARUM. De infirmitate legis Moysi ad hominis reparationem, et virtute legis Christi ad eam perficiendam.

David in spiritu praevidens: Liberavit,» inquit, Dominus pauperem a potente, et pauperem, cui non erat adjutor.»

Non omnium est scientia; ignorant aliqui pauperem istum, ignorant pauperem illum. Scientes hortamur, ignorantes instruimus. Pauper ille, primus parens noster, et ejus successio est; potens iste, diabolus est: primus parens in paradiso dives, extra paradisum pauper; primus parens, liber ante culpam, servus post culpam. Magnae hujus divitiae, quia abundavit omnibus quae voluit, quandiu voluit quae Deus jussit; vera hujus libertas, quia sub solo Dei fuit dominio, quandiu bene libero usus est arbitrio: ubi autem voluit quod Deus noluit, dives eguit, liber servivit; eguit medico, servivit peccato. Ex tunc pro gloria sortitus est ignominiam, pro tranquillitate sollicitudinem, pro colloquio angelorum murmur et tumultum vitiorum. Ex tunc fecit illum princeps hujus mundi regnum suum, et fortis armatus atrium suum, pater tenebrarum obcaecatum suum. Adversus hujusmodi potentem, nullum pauperi nostro adjutorium ex se, nullum ex ratione, nullum ex lege. Quia enim natus est de corrupto corruptus, de subacto subactus, de debitore debitor, de peccatore peccator, ad liberandum se non potuit sufficere per se. Potuit quidem ratio conferre filius Adae ut non peccarent ad mortem; sanare autem non potuit quam ex parte contraxerant mortem. Fuit enim illis de futuro cautela, non de praeterito medicina. Saturata est lex, non quae sanaret plagam, sed quae factores legis praepararet ad gratiam. Nec« lex adducit ad perfectum imperfectum» nostrum, nec ad paradisum reducit ejectum nostrum, nec ad vitam reducit mortuum nostrum. Ad suscitandum filium Sunamitis, Giezi praecedens Elizaeum portavit baculum, domum intravit, superpositus est puero baculus; sed non erat puero nec vox, nec sensus. Merito itaque mater pueri pedes Elizaei tenuit, merito ab Elizaeo non discessit, merito in Elizaeo speravit, dicens:« Vivit Dominus, et vivit anima tua, non dimittam te.» Audivit et exaudivit Elizaeus deprecantem, descendit et intravit, totum se super puerum mortuum expandit, et mortuum suscitavit. Attendite historiae figuram, nescientes; increpentur negligentes. Primus parens a Dei gratia derelictus, hinc animae defectus est, hinc animae mors est. Moritur caro, cum ab anima destituitur; moritur anima, cum a Deo separatur. Haec mors homini promissa est ante peccatum, illata propter peccatum, ablata per eum qui non habuit peccatum. Sic enim homini dictum legisti:« Quadie comederis, morte morieris.» Pro humano igitur genere tali morte mortuo, supplicavit mater pia, mater sancta, mater, de qua sic Apostolus ait:« Illa autem quae sursum est, libera est, quae est mater nostra;» mater profecto non carnis opere, sed dilectionis exhibitione: mater, quia tempore nos praecedit, oratione propter nos intercedit: mater, inquam, quia maternus est ei erga nos affectus, quoniam gratissimus ei inde est profectus. Noverat hoc qui dicebat:« Gaudium est in coelo coram angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente.» Postulavit illa manumissionem nostram, postulavit vitam nostram; postulavit, inquam, non labiorum motu, sed charitatis affectu. Exaudita est illa mater nostra, et curatum est de vita nostra. Ut enim homo erudiretur ad promerendum divitias gloriae Dei, ut praepararetur ad susceptionem medicinalis gratiae Dei, Giezi prophetam praecessit cum baculo, quia Moyses praecurrit cum legali testamento. Baculus importabilis, onus legis. Lex illa, lex peccare docens, non justificans; lex puniens, non coronans; lex plus habens censurae, quam misericordiae. Occidis? occidi juberis. Abscindis? abscindi juberis. Sabbato lignum colligis? lapidari juberis. Huic baculo suppositus est infirmus noster, gravatus est mortuus noster. Non est evacuata mors nostra, neque sanata plaga nostra. Oportuit ut ad suscitandum mortuum ipse accederet Elizaeus, quia necesse fuit ut antidotum vitae praepararet homini Homo Deus. Expansus est ille in lectulo super mortuum, extensus est hic in patibulo propter mortuum. Spiritus vitae redditus est inspirante Elizaeo, quia gratia reddita est homini moriente homine Deo. Vivificatus puer rediit ad gremium matris; homo justificatus ad consortium supernae civitatis ascendit. Recolat igitur et veneretur purus homo quod memoratur hodie egisse pro homine Deus homo. Hodie quippe noster Elizaeus domum in qua repositus erat mortuo baculus, intravit, quia missa salus Dei nostri hodie civitatem Jerusalem, in qua oves quae perierant domus Israel, legis pondere gravabantur, humilis ascendit. Attendat, inquam, homo qua humilitate verus propheta redemptionis nostrae officium intraverit, quanta patientia tulerit, quam mirabili charitate nos ad se traxerit. Si humilitatem ignoras, servili forma Dominus universitatis indutus est, de paupercula virgine natus est, in praesepio collocatus est. Idem, cum liber esset a lege, circumcisus ex lege, sine querela conversatus est in lege; denique, cum peccatoribus et publicanis cibum sumpsit; ad locum passionis accedens, asino insedit; discipulorum, quos elegerat ex plebe, pedes lavit; hoc ab ortu usque ad finem vitae satagens, ut sicut in matre specialis et sine exemplo fuit integritas, sic et in filio singularis et unica esset humilitas. Quod si de patientia quaeritur,« sicut ovis ad occisionem ductus est,» spectaculo crucis addictus est, propter iniquitates nostras vulneratus est, et cum iniquis deputatus est. Quae scilicet praejudicia, ne potius impotentiae resistendi ascribas, quam patientiae, suppetebant ei« plus quam duodecim legiones angelorum,» quibus posset etiam sacrilegorum manus evadere ministrorum. Ideo autem patienter praefatas tulit injurias, quia( sicut Leo papa testatur) neminem salvaret illaesus, qui pro omnium salute venerat moriturus. Nam de charitate quid loquar, cum hoc solum sufficiat ad testimonium, quod cum crucifigeret eum Judaeus, orabat ut indulgeret illi Deus? Charitas ista, charitas admiranda; dum clavi manibus, lancea lateri, fel ori admoveretur ab inimicis, manus, et latus, et os agebant pro inimicis. Sanguine quippe lavabatur delictum quod crucifigens aliunde contraxerat, et oratione quod crucifigens committebat. Ostensa non sunt arma fortia, arma victricia, arma quibus pugnatur« adversus principatus et potestates, adversus mundi rectores, tenebrarum harum contra spiritalia nequitiae in coelestibus.» His armis accinctus advocatus tuus, hodie campum pugnaturus intravit. Sexta feria fortiter dimicavit, prima Sabbati triumphavit. Sub his armis actum est pro causa tua, pugnatum pro libertate tua, triumphatum pro gloria tua. Quid itaque reddes huic advocato tuo pro tam magno negotio tuo? Magnum quidem est pretium quod impendit pro te; sed parabile est, et ad manum habes quod postulat a te. Postulat enim ne auferas ei jus suum; postulat ne alieno domino assignes servum suum. Jus ipsius anima tua est; servus illius corpus tuum est. Jus suum fecit animam tuam, quando pro ea posuit animam suam; servum suum fecit corpus tuum, quando pro eo in mortem tradidit corpus suum. Toto se comparavit totum te. Attende igitur quid exigit a spiritu tuo, quid a corpore tuo, utroque servo suo.« Dilige eum ex toto corde tuo.» Exsolutum est quod exigit a spiritu tuo. Impende totum te membris suis, et solutum est quod exigit a membris tuis. Caligaverunt in mortem oculi sui, ut averterentur ne viderent vanitatem oculi vagi, oculi tui. Conviciis et blasphemiis patuerunt aures suae, ut non obturarentur ad clamorem pauperis aures suae, aures tuae: felle et aceto potatum est os suum, ut loqueretur veritatem et judicium os mendax, os tuum. Extensae sunt in cruce manus suae, ut extenderentur inopi manus contractae, manus tuae: crucifixi sunt clavis pedes sui, ut dirigerentur in semitas rectas pedes distorti, pedes tui: angustias mortis pertulit corpus suum, ut ejus corporis membrum fieret putridum corpus, corpus tuum. Ecce quae Domino Deo placent in te, pro quibus emit te, quae postulat a te. In arbitrio tuo posuit Dominus tuus, ut ab eo merearis supplicium, aut praemium. Nescit ille parcere, si nequam servus es; nescit parce remunerare, si bonus servus es. Si nequam te servum invenerit, cum malignis spiritibus invenies indignationem suam; si fidelem, cum angelis et electis intrabis coelestem Hierusalem civitatem suam. Porro beatus ille introitus designatur per pueros Hebraeorum; designatur per eos resurrectio dormientium beatorum. Ingrediente siquidem Domino in sanctam civitatem Hebraeorum, pueri resurrectionem vitae denuntiantes, cum ramis palmarum clamabant:« Hosanna in excelsis.» Quid, fratres charissimi, quid aliud praesenti responsorio decantatur, quam futurae resurrectionis qualitas, quam capacitas, et membrorum beatitudo sempiterna? Quid praenuntiant egressi de domibus pueri, nisi fideles de sepulcris egressuros? Quid occursu eo declaratur, nisi quod ait Apostolus:« Nos qui vivimus, qui relinquimur, rapiemur cum Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus.» Erimus quidem cum Domino; sed, si nos Dominus, non spiritu, sed malitia pueros invenerit, si palmas in manibus, si flores inspexerit. Rami palmarum signa victoriae sunt; in floribus virtutum jucunditas ostenditur. Hanc patriarcha Jacob de longe odorabatur, cum dicebat:« Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus.» Venienti ergo Salvatori pueri cum palmarum ramis occurrisse memorantur, quia venturo ad judicium Christo egressi fideles de sepulcris vitiorum, apparere praemonentur. Sed quia necesse est sic illis deesse quod Judex judicet, ut inveniat quod coronet, iidem pueri flores gerunt in manibus, quia fideles nonnisi in virtutum decore placituri describuntur. Unde etiam dictum est:« Desine a malo, et fac bonum.» Vos igitur, fratres charissimi, humilitatem nostri Salvatoris attendentes, imitantes patientiam, amplectentes charitatem, contra vitiorum potentiam constantes insurgite; cum odore virtutum in judicio occurrere satagite, ut eum laudare, et cum eo regnare valeatis; qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

CXLII. 880 * SERMO IN ADVENTU DOMINI.

Sentio, fratres charissimi, sentio cum sapiente illo, qui dicit: Gratior est fructus, quem spes productior edit. Unde et fructus divini cum hominibus colloquii tanto vobis debet esse jucundior, quanto fuit exspectatio ipsius diuturnior, exhibitio mirabilior, experientia dulcior, usus major Praemissi sunt autem nuntii, qui sacrosanctum edicerent colloquium, homines ad illud invitarent, venturis quidem praemia, nolentibus autem poenam pollicerentur aeternam. Hi prophetae fuerunt, qui colloquium illud non solum verbis praedocuisse, sed actibus etiam figurasse noscuntur. Sic enim Moyses ait:« Prophetam suscitabit vobis Dominus de medio vestri; tanquam me ipsum audite.» Et Isaias:« Ecce, inquit, virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel.» Fuerunt etiam, quorum actus praefati colloquii prophetiam fuisse Scriptura commemorat. Hinc est quod Jeremias, cum nudatur, prophetat; David, cum se ipsum propriis manibus gerit; Daniel, cum in lacum leonum mittitur; Osee, cum fornicariam duxit uxorem; Jonas, cum tribus diebus et noctibus in ventre ceti tenetur. Has Apostolus prophetias et praecessisse perstringens, et ostendens completum in Christo colloquium, sic ad Hebraeos scribens ait:« Multifariam, multisque modis olim Deus loquens patribus et prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio.» Locutus est, inquit, nobis in Filio, quod locutus est nobis in Christo. Quomodo Deus locutus est nobis invisibilis et incognitus nobis? Ut videri posset et cognosci a nobis.

Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Verbum Dei, Filius nobis in carne visus est, in carne nobiscum de nobis locutus est. Locutus est autem de pacificando homine cum angelis, de collocando inter angelos, de provehendo super angelos. Locutus est, inquam, de commutanda dissimilitudine nostra in similitudinem suam, de morte nostra in vitam suam, de confusione nostra in gloriam suam. De his omnibus omnium Creator ante omnia tempora habuit secum consilium, colloquium cum homine in tempore. Ut autem secretum illud consilium aperiretur, missi sunt duo angeli in mundum, unus qui consilium detegeret, alter, qui detectum adimpleret. Unus, qui Mariae virgini nuntiaret nasciturum de Maria virgine sequestrem nostrum, alter qui in carne sumpta de virgine profiteretur advocatum nostrum. Porro sequester ille et advocatus noster hodie natus est nobis. Quare sic Isaias promisit nobis:« Puer natus est nobis, et filius datus est nobis.» Puer, inquit, natus est; puer autem iste Deus et homo est. Deus et homo praefati consilii negotium exsecutus est. Nulli fides desit, cum denuntiatur in matre virginitas, nulli spes, cum praedicatur in prole divinitas. Gestum quidem utrumque contra naturam; utrumque etenim opus gratiae, sed officium naturae; utrumque novum, sed oraculis repromissum; utrumque beneficium, sed usu diversum. Siquidem pudor matris gloria est personae, divinitas Filii profectus naturae. Pudor in matre servatus est, testificatur Filium ejus hominem Deum. Divinitas homini unita est, unitura Deo credentes in Deo homines.

Erubescat Judaeus infelix, confundatur infelicior Helvidius. Derogat Judaeus divinitati Christi, uterque perpetuae virginitati matris Christi. Debacchatur Judaeus; et uritur, cum dicitur:« Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Idem quoque aurem avertit et Isaiam pervertit, cum scriptum advertit:« Ecce virgo concipiet et pariet filium;» et in Ezechiele:« Porta haec, quam vides, non aperietur, et homo non transiet per eam, sed clausa erit in aeternum.» Haec ideo porta, quod per eam Christus ingressus est in mundum, sed per clausam in aeternum. Bene clausam in aeternum, quoniam clausam ante partum, clausam in partu et clausam post partum. Facescat perfidia Judaei fabulantis ex Joseph conceptum Christum. Facescat Helvidii spurcitia garrientis filios Virgini natos post Christum natum. Sed adhuc, o Judaee, sermo nobis ad te est, adhuc enim apud te facies Moysi velata est; nondum tibi tuae legis splendor illuxit, nondum mysteria prophetarum. Densiores tenebrae operiunt te, quam Aegyptios propter te. Opes tibi exuberant, et egestate torqueris. Appositus est esculentior apparatus, et fame deficis. In spica frumentum portas, et quam suave sit nondum gustasti, nondum sensisti. Pueri David per sata transeuntes spicas fricabant et manducabant. Frica et tu spicam legis, frange hordeum legis, et invenies siliginem legis. Invenies enim sub pal a praefocante medullam satiantem, sub occidente littera spiritum vivificantem. Aperi cisternas prophetarum, puteos erudera, et occurret tibi fons David, fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed tu, miser, venas aquae limpidioris obturas, tu cum allophylis puteos imples, quos foderunt pueri Isaac. Opponis enim firmum, cum tibi fulgor legis exprimitur; insultas gratiae Dei, cum Maria virgo concepisse, virgo peperisse perhibetur. In patriarchis et in filiis eorum opera gratiae audis et credis, veneraris et extollis; in Creatore autem prophetarum cur ita naturam amplecteris, ut gratiam persequaris? Abrahae Sara filium peperit, cum eis sterilitas et senium spem prolis abstulissent. Inficiari, Judaee, non potes, Saram in Isaac plus debuisse permissioni quam nuptiis, gratiae quam naturae. Ante Moysen visus ardere rubus nullum patiebatur ex igne dispendium. Inficiari, Judaee, non potes, opus hoc signi potius fuisse quam rubi, gratiae quam naturae. Sitiebat in deserto Israel, et sitis angustias impatienter sustinebat. Accessit Moyses ad petram, et ea bis percussa, egressae sunt aquae largissimae, ita ut populus biberet, et jumenta. Judaee, inficiari non potes opus hoc signi potius fuisse quam lapidis, gratiae quam naturae. Rem loquar manifestam; paucos esse credo qui lapidem crystallum ignorent. Lapis iste lapis splendidissimi coloris et candidi; hunc aqua perfusum, ac deinde ferventi suppositum soli scintillulas emittere celebre est. Nulla tamen ex his scissura lapidis, nulla sui exitus vestigia scintillae derelinquunt. In crystallo eadem integritas, idem splendor perseverat. Egreditur inde quod humanis usibus prosit, non quod lapidis interpolet claritatem. Idem tamen si ei aut sol, aut aqua defuerit, non invenitur emittendo igni idoneus. Ubi autem ambo concurrunt, ex utroque simul in crystallo conficitur, quod competenter et conceptum Virginis imaginetur, et partum. Cui enim sacratissima Virgo rectius quam crystallo comparatur, in qua, velut ad cumulandam caeterarum plenitudinem virtutum, perpetuae virginitatis splendor effulsit? Ea divinis praeparanda mysteriis velut aqua perfunditur ampliorem susceptura gratiam, qua mirabiliter quidem admitteret Filium Dei Deum, mirabilius autem emitteret eumdem hominem Deum. A natura siquidem minus alienum videtur coelesti virtute Virginem impleri, quam de Virgine veram hominis exire substantiam. Fortassis autem, Judaee, moveris, quanam aqua Virginem perscripsi perfusam. Aquae nomine sanctum intellige Spiritum. De hujusmodi aqua Dominus per Joelem loquens sic ait:« Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae( Joel II, 28).» Et per Ezechielem:« Effundam, inquit, super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.» Hac profecto aqua dum Virgo perfunditur, ad admittendum solem justitiae invisibiliter praeparatur. Praeparatur, inquam, quod eam Spiritus sanctus ab omni aestu concupiscentiae carnalis obumbrando protexit. Unde ad incrementum et plenitudinem gratiae Virgini nostrae accessit, ut ingressurus eam Dei Filius, et purgatam inveniret a reatu alieno, et immunem a proprio. In malivolam enim animam non poterat intrare sapientia, nec habitare in corpore subdito peccatis.

CXLIII. 880 ** SERMO IN CARNOTENSI CONCILIO

Sermonem quem in Carnotensi scriptum concilio terminari superveniens prohibuit causa, ut ad minorem eruditionem exarare non gravarer, nonnullos praesidentium postulasse recordor. Quod et vos, fratres charissimi, flagitantes, adjecistis plurima, quibus styli nostri somnolentiam excitari posse credidistis. Scilicet sic oportet episcopum vivere, ut etiam sepultus exemplo vivat omnibus aut verbo; esse apud Deum inferiorem populo sacerdotem, cujus nec doctrina in benedictione est, nec vita. Ex abundanti, fratres, hoc addidistis, scientes quod pepegerim mecum vos honorare, vos diligere in Christo, vobis in his omnibus morigerari, quae vel amicum postulare conveniat, vel facere possim postulatus. Unde et votis vestris adfuturum me promisi, quod utinam minime promisissem, siquidem mendacii arguar, nisi solvam quod spopondi; si stylo indulgeam, ridiculus scriptor inveniar. In silentio itaque delictum est, in pagina confusio. Malui tamen ingenium defectu, quam sacerdotem mendacio accusari. Hinc est, quod operi manum apposui, rogans ipsum fieri procul ab oculis hominum, si senseritis ipsum linguas hominum formidare. In quo, si forte reperiar addidisse aliquid, aut dempsisse, si non eumdem tenuisse ordinem: scitote, quod scribere decreverim, non praedicare, et corrigere scripto, si quid fuit in sermone peccatum.

Nisi fallor, praesens capitulum sermonis initium fuit:« Oculi sapientes in capite ejus, stultus autem in tenebris ambulat.» In superficie hujus litterae nihil, quod ad fidem erudiat, nihil quod moribus prosit, invenitur, sive enim sapiens homo sit, sive insipiens, oculi ejus nusquam nisi in capite ejus. Necesse ergo est intellectum quaeri altiorem. Latet fructus in foliis, os putei clausum est. Tollite folia, et invenietis fructum pretiosiorem cunctis operibus, et omnia, quae desiderantur, huic non valent comparari. Eruderate puteum, et occurret vobis fons aquae salientis in vitam aeternam. Apostolus dicit:« Caput mulieris vir, caput autem viri Christus.» Caput istud, caput, de quo descendit unguentum in barbam, barbam Aaron. Ex isto capite totum corpus Ecclesiae subsistit, totum sentit, totum vegetatur, totum regitur. Caput ergo Ecclesiae Christus. In hujusmodi capite Scriptura sapientis oculos esse commemorat. Verum non sapientis sapientia hujus mundi, quae stultitia est apud Deum; quia sapientes sunt homines ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. Alia vere et longe alia est sapientia, ea scilicet, qua thesaurizamus thesauros in coelo, qua miserentes pauperi Deum feneramus, qua facimus nobis amicos de mammona iniquitatis, cum defecerimus, in aeterna nos tabernacula recepturos. Hujusmodi sapientiam sapiens in Christo capite suo intentis oculis figat, is in ipso legat, quod a nullo salus absque ipso. Is ipsum sequitur propter ipsum, si arduam, et arctam metitur viam, cum Psalmista dicens:« Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras.» Vobis etiam, quorum professio est sacerdotium; vobis, inquam, prae caeteris id ipsum incumbit, nam et vestrum caput ipse Christus est. A Christo autem mentis lumina avertere, in tenebris ambulare est. Ne ergo vos tenebrae comprehendant, in eo sint lumina cordis vestri. Lux enim de luce Christus. Christus liber vitae est, sed liber scriptus foris, et intus; si dirigantur in hanc lucem lumina vestra, bonae fient viae vestrae, et studia vestra. Si libro huic inhaeserint oculi vestri, foris in eo temporalia videbitis, intus autem spiritualia. Foris enim cum Maria cernetis Christum in muneribus a magis adoratum, cum Anna susceptum in templo, cum discipulis a discipulo traditum Judaeis, cum Joanne clavis, et lancea perforatum. Foris, inquam, aspicietis obsequio Joseph eumdem exhibitum sepulcro, custoditum a militibus in sepulcro, testibus angelis suscitatum de sepulcro. Intus autem adorabitis unigenitum Dei Filium, quotidie audientem a Patre:« Filius meus es tu, ego hodie genui te.» Intus contemplabimini sapientiam, qua erupere abyssi, et nubes rore concrescunt. Intus amplectemini reformationem vestram. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Praeterea, cum his omnibus docebimini, sacerdotem debere gloriam Deo, sibi censuram, vitiis odium, confoederationem moribus, doctrinam populo, reverentiam sacramentis, quorum scilicet sacramentorum contemptus judicium* de his ergo rogatus scribere, quia sacerdotibus obsequor, oratione sacerdotum inde precor subveniri. Pulsantibus ad ostium misericordiae fortassis aperietur, et ex eorum potero suffragiis, quod me nec ingenio, nec meritis posse confido.

Tria itaque sunt in civitate Dei nostri sacramenta, quae et tempore caetera praecesserunt, et in reparatione filiorum Dei principatum obtinere noscuntur. Eorum primum est conjugium, secundum baptismus, tertium Dominicae mensae sacra libatio. His in juventute mundi forma est divinitus impressa, certi fines assignati, quos excedere, quia non expedit, auctoritas non permittit. Quippe Christiani formam conjugii primae parentis nuptiae praetenderunt. Baptismum diluvii ablutio expressit. In sacrificio Melchisedech praefixum est altaris Christi sacramentum. De quibus nos amplius aliquid auxiliante Domino locuturi singula necesse est percurramus. In illo igitur primorum parentum conjugio masculum et feminam communis assensus astrinxit. Aetas amborum suscitandae proli conveniens. Conjux una sub uno marito. Secretiore tori licentia vir uxorem cognovit. Indivisum usque ad mortem matrimonium. Ecce formam, ecce primi terminos conjugii. Nos tamen excedere, atque uti carne carnalius necessitas, et proles, et duritia docuerunt. Constat enim necessitate factum, ut ad negotium nuptiale frater sorori cohaereret, et propinquitatum nomina nominibus matrimonii jungerentur. Dehinc amore prolis vir unus ad plures intravit uxores. Divortium autem contractum est duritia maritorum. Quid de Jacob Dominus dixerit audiamus:« Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Ille tamen ante partum electus, dilectus ante meritum, patriarcha ex patriarchis, ex Jacob Israel, ex pecundum custode coelestis militiae contemplator, inter Liam et Rachelem discurrit, utique conjugium debitum persolvens. Helcana cum ei Phenenna filios generaret, Samuelem ex Anna suscepit. Fuerunt et alii viri sancti, qui non ad liberas tantum, sed simul ad ancillas etiam ingressi, benedictionem filiorum ex carne praeter carnem quaesierunt. Quorum tales cum talibus commistiones si divinam traherent indignationem, Augustinus nuptias Abrahae non his commendaret verbis:« Sicut non est impar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Joanne, qui passus non est, sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui duos filios generavit. Illius enim coelibatus et hujus conjugium Domino pro tempore militaverunt.» Porro quod virorum duritia repudii libellum dictaverit, Salvator sic ad Judaeos loquens ostendit:« Moyses ad duritiam cordis vestri uxores vestras dimittere permisit. Ab initio autem non fuit sic.» Intra terminos itaque primi conjugii necessitate suscepta est consanguinitas, prolis affectu multiplex uxor, virorum duritia dissidium.« At ubi venit plenitudo temporis, misit Filium suum in mundum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus;» adventus ejus sub priore forma sacramentum restrinxit nuptiarum. Ex tunc a matrimonio exclusa est cum affinitate consanguinitas, remotus uxorum numerus, Evangelii inhibitum lege divortium. Etenim, quia« novus homo venit in mundum, nova praecepta dedit mundo, Mandatum,» inquit,« novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos.» Et illud:« In hoc cognoscent omnes, quia discipuli mei eritis. si dilectionem habueritis ad invicem.» Sancta et sine exemplo hujus novi hominis, et vita simul, et doctrina. Qui enim charitate venit ad homines, doctrina simul, et vita dilatavit inter homines charitatem. Si quidem sub eo discitur inimicos etiam diligendos, ut charitas dilatetur. Discitur bonum pro malo reddendum, ut charitas dilatetur. Discitur inter extraneos tantum contrahendas esse nuptias, ut charitas dilatetur. Magnum in hoc etiam, et celebre conjugii bonum: amici fiunt inde, qui nascuntur inimici. Inde est, ut carne quidem maritus et uxor uniantur, animo autem universa corum parentela. A Christianis autem nuptiis ideo multa uxor exclusa est sub gratia, quia Salvatore nato, quaerendi potius erant spirituales filii, quam carnales. Nec tam Jacob imitandus generans, qui generarent Christum, quam Joannes generare renuens propter Christum. Unde et sic Apostolus ait:« Volo omnes homines esse, sicut et ego sum.» Ne igitur homo fieret« sicut equus, et mulus, quibus non est intellectus.» licentia contendi conjugibus obliterata est. Ne fornicationis uretur incendio, una uni indulta est. De quo etiam Apostolus his loquitur verbis:« Unusquisque suam habeat propter fornicationem, et unaquaeque suum. Hoc autem dico non secundum imperium, sed secundum indulgentiam.» Praeterea quidem Deus erat, qui ad procreandum genus humanum, mulieri uni conjugavit unam carnem; Lamec autem homo, et peccator; qui primus in duas uxores divisit unam carnem. In quo jam tunc evacuatum est quoddam conjugii bonum, scilicet fides qua sicut uxor ad alterum vivente viro, sic et vir ad alteram, dum superstes est conjux, ingredi prohibetur. Ne igitur vel hujusmodi boni Christianum defraudaretur matrimonium, unitati pluralitas cessit. Cessit etiam stabilitati divortium, in qua sacramentum esse conjugii sic Augustinus ostendit:« Omne nuptiarum bonum impletum est in parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. Plene cognoscimus ipsum Dominum; fidem, quia nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium.» Porro nullum divortium esse nihil aliud est, quam usque ad alterius mortem conjugium stabile, et firmum perdurare, sane quod aliis omnibus omissis, quae in legitimo exiguuntur matrimonio, ipsius stabilitati sacramentum Augustinus ascribit, praerogative potius, quam singulariter dictum, quidam non imprudens, sicut opinor, dixerit; sacramentum enim sacrae rei signum esse, non contemnenda tradidit auctoritas. Quod autem sub nubilibus annis celebrandae sunt nuptiae, sacrae rei signum est. Quod assensu viri simul et mulieris, sacrae rei signum est. Quod unus uni tantum conjungatur, sacrae rei signum est. Quod indulgetur invicem genitivo usui, et honesto, sacrae rei signum est. Quod separari non possint in Domino conjuncti, sacrae rei signum est. Idcirco, cum Apostolus de conjugio loqueretur:« Magnum, inquit, hoc sacramentum; dico autem in Christo, et in Ecclesia.» Nimirum sponsus Ecclesiae Christus, sponsa Christi Ecclesia.

Hora, qua fons super fontem sedit, tempus fuit nuptiarum, hora autem illa hora quasi sexta. Ostendit hoc evangelista, cum dicit:« Jesus fatigatus ex itinere sedebat super fontem, hora erat quasi sexta.» Si fides praestatur auctoritati, sexta hora sexta aetas. In hac aetate celebrari nuptias oportuit, aetas enim illa plenitudo temporis est, in qua nubilis facta est Ecclesia, et viro paratior. Ante hoc tempus parvula fuit, et ubera nondum habebat. Ubi ad hoc temporis ventum est, in uberibus inventa est, et viro paratior. Quod Augustinus in lib. De tempore Christianae religionis his ostendit verbis:« Dicimus tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri. His enim temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes, sed tamen multi in ejus praesentia corporali fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis voluerunt credere. Quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae credere auctoritati, quandiu parvus et infirmus est intellectus hominis divinae credere veritati. Quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus in prioribus saeculis noverat, ut eis apparere, vel praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat?» His itaque praemissis, consultum est infirmitati mortalium, et medicamine congruo, et tempore opportuno. Hora ideo sexta sedit supra puteum Jesus, sciens hora sexta venturam ad fontem Samaritanam; unde et ipsa ad fontem venit, et vivum fontem invenit. Sitiebat fons, et sibi dari libere postulavit; acquievit Samaritana, dedit de fonte fonti, ipsa susceptura fontem aquae salientis in vitam aeternam. Sexta igitur hora Christus potum petit, sexta hora sitienti Samaritana ministravit. Tempus hoc tempus opportunum; in quo nuptias filio suo paterfamilias faceret, in quo Christus Ecclesiam oscularetur osculo oris sui, in quo inter ubera Virginis sponsae sponsus Virgo commorari, et quiescere laetaretur. Tempus, inquam, opportunum, in quo generaret filios adoptionis, in quo lacte quidem parvulos aleret, robustos autem pane confirmaret doctrinae. Hanc itaque temporis plenitudinem, quae ad celebrandas spirituales nuptias desuper ordinata est, et exspectata diutius ille concurrens annorum mystice signat, qui in contractu carnalium expetitur nuptiarum. Unde et ipse sacramentum est, quia sacrae rei signum est.

CXLIV. DE COMMUNI CONSENSU.

880*** Quod animum ipsum, et Ecclesiam spontaneus, et communis consensus astruxerit, operae pretium est non tacere. Ecclesiam Christus elegit, electam dilexit usque in finem, cum dilecta permansurus etiam post finem. De hac electione sic ipse discipulis loquens ait:« Ego vos elegi de mundo, ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat.»« Elegit, inquit, Dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi.» Eisdem quoque discipulis dilectionem suam ipse insinuans dicit:« Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat Dominus ejus. Vos autem dixi amicos, quia omnia, quaecunque a Patre meo audivi, nota feci vobis.» Hujus dilectionis magnitudinem evangelista perstringens:« Cum dilexisset, inquit, suos, qui erant in mundo, in finem dilexit eos.» Scilicet in tantum dilexit eos, ut temporalem vitam finiret propter eos. O vere beatam atque imitandam dilectionem! coepit haec ante crucem, deduxit ad crucem; permansura est post crucem. Mittens enim discipulos Dominus ad praedicandum, sicut agnos inter lupos, dicit:« Nolite timere; ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi.» Qui sic ergo Ecclesiam elegit, qui electam dilexit usque ad mortem, dubium non est ipsum nuptiis ejus dedisse assensum. Quod autem sponsa haec eligenti, ac diligenti sponso consenserit, sapientibus testimoniis declaratur.« Ambulans Jesus juxta mare Galileae vidit duos fratres, Simonem, qui dicitur Petrus, et Andream fratrem ejus mittentes retia in mare; erant enim piscatores.» Quare« ait illis: Venite post me; faciam vos piscatores hominum. Qui, statim relictis retibus et navi, secuti sunt eum. Et progressus inde vidit alios duos fratres Jacobum Zebedaei, et Joannem fratrem ejus cum Zebedaeo patre eorum, reficientes retia sua, et ait illis: Venite post me. Qui, statim relictis retibus et patre, secuti sunt eum.» Vidit et Matthaeum sedentem in telonio, cui et dixit:« Sequere me; qui statim secutus est eum.» Secuti sunt et alii, quos etiam Scriptura dixisse commemorat.« Domine, ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis?.» Vocantur isti, et in modica supellectile totum mundum pro Christo derelinquunt; ad nuptias veniunt, de convivis in sponsam transituri. Deponunt retia, fructuosius homines piscaturi quam pisces. Fastidiunt carnalis illecebras conjugii, felicius coelo generaturi, quam sepulcro. Forensibus negotiis abrenuntiant, veras divitias fallacibus praeponentes. Dubitari non potest has Ecclesiae primitias assensum praestitisse vocanti, quae statim vocantem secutae sunt. Vocatur etiam quotidie diaboli concubina, cujus menstrua dum lavantur fonte Christi, fit et ipsa sponsa Christi. Quotidie filia Chananeae fide matris a daemonio liberatur. Quotidie regina austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Quotidie noster Osee meretricem ducit uxorem. Quanto autem amore sponsa hujusmodi ferveat, audiamus. Flagellantur in Actibus apostolorum discipuli, caesisque denuntiatur, ne loquantur in nomine Jesu. Ipsi tamen gratias agunt, et gaudent,« quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati.» Idem faciunt extra Synagogam, dum confitentur Christum. Ponuntur in custodia publica, dicentes,« quia non est in alio aliquo salus.» Ipsi tamen gratias agunt, et gaudent,« quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati.» Ducitur extra civitatem lapidandus a Judaeis Stephanus. Mittit Herodes qui quosdam de Ecclesia affligerent, tradit et Petrum carceri, volens post Pascha producere eum populo. Ipsi tamen gratias agunt, et gaudent,« quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati.»

Ter virgis caeditur pro Christo Paulus, semel lapidatur pro Christo, ter pro Christo naufragium facit. Ipse tamen in laboribus plurimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum clamat:« Quis nos separabit a charitate Christi?» Alii ludibria experiuntur et verbera, nullam suscipiunt redemptionem, a communibus excluduntur beneficiis, circumeunt in melotis, in pellibus caprinis, hominibus spectaculum, et quasi peripsema fiunt. Ipsi tamen inter flammas, et furentium dentes bestiarum cum Paulo dicunt:« Quis nos separabit a charitate Christi?» Denique propter Christum mortificatur tota die Ecclesia, propter Christum aestimatur quasi ovis occisionis, id experta, quod suis Dominus dicit:« Venit hora, ut omnis, qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo.» Ipsa tamen inter mille mortes cum Paulo exsultat, cum Paulo clamat:« Quis nos separabit a charitate Christi?» Hujus amore calebat, quae per Salomonem dicebat:« Filiae Hierusalem, nuntiate dilecto, quia amore langueo.»

Ecce sacer et plenus gratiae consensus. Hoc inter Christum et Ecclesiam contractae sunt nuptiae, quibus parit, non perit virginitas. Generantur filii, quibus sepulcrum non pollicetur haereditaria mortalitas. Hoc itaque mysticus ille signat consensus, qui in contactu carnalium expetitur nuptiarum; unde et ipse sacramentum est, quia sacrae rei signum est. Sed nec illud a mysterio vacat, quod diximus unam uni conjungendam; una enim est Sponsa Christi, quoniam una est Ecclesia Jesu Christi. De differentibus membris unum corpus est sub capite Christo. De duobus gregibus unum ovile sub pastore Christo. Unde per Salomonem Dominus ipse sic loquitur:« Una columba mea, perfecta mea, una est matri suae, una genitrici suae.»

De eodem Cyprianus adversus Novatianum:« Ecclesia, inquit, una est, quae in multitudinem latius incremento fecunditatis extenditur, quomodo solis multi radii sunt, lumen unum, et rami arboris multi sunt, robur unum tenaci radice fundatum.» Idem:« Hoc unitatis sacramentum, hoc vinculum concordiae inseparabiliter cohaerentis ostenditur, quando in Evangelio tunica Domini non dividitur omnino, nec scinditur, sed sortientibus de veste Christi, qui Christum potius indueret, integra vestis accipitur.» Ideo loquitur ad Moysen Deus dicens:« In domo una comedetur, non ejicietis de domo carnem foras.» Caro Christi, et semen Domini ejici foras non potest, nec alia ulla credentibus praeter unam Ecclesiam domus est. Descivit ad hac unitate Synagoga, quae praeventa sponsalibus Christi degeneravit in adulteram Antichristi. Jam tunc ea legitimum sponsum adversata est, quando in excelsis cum lapide, et cum ligno fornicata est. Misit ad eam vir suus, qui dicerent:« Revertere, et non est reversa.» Novissime venit et ipse, venit, inquam, venit ad eam, et in menstruis invenit eam. Obtulit annulum in manu ejus, murenulas aureas, et vermiculatas argento faciens auribus ejus. Denique gratiam suam revertenti promittens ait:« Revertere, et non est reversa.» Proh dolor! ea tunc in suis sordibus derelicta est, quia dereliquit fontem David patentem in ablutionem ignominiae suae. Tunc in lecto prostitutionis dimissa est, quia non cognovit tempus visitationis suae. Tunc repudii libellum promeruit, quia verum abdicavit sponsum, maledicens caeco nato, et dicens:« Ex discipulis illius es, nos autem Moysi discipuli sumus.» Tunc accepit, quia rejecit suave jugum ejus, et onus ejus leve, quando clamavit:« Non habemus regem, nisi Caesarem.» Erit tamen, erit, inquam, tempus, in quo illa de contemptu in gratiam redeat, in dilectam de repudiata convertatur, de meretrice proficiat in virginem. Tunc et ipsa fiet sponsa Christi, non quidem altera, sed una et ipsa, et columba Jesus Christi. Sicut autem sponsa Christi sponsa una, sic et sponsus Ecclesiae sponsus unus. Unum habet ea sponsum, unum diligit, unum cognoscit, uni generat, uni lactat, unus ille Sanctus sanctorum est. Idem Deus et homo est. Sanctum hunc sanctorum multi praecesserunt electi, multi etiam secuti sunt. Sicut sacra refert historia, praemissa est manus et brachium, cum Jacob ex Rebecca nasceretur. Deinde edito capite coetera membra in lucem novissime prodierunt. Tenebat autem manus praemissa plantam pedis Esau praeegressi, sic ea caput antecessit nasciturum, sed ipsa membrum capitis nascituri: reliquae partes natum caput secutae sunt, sed partes ipsae membra capitis jam nati. Sicut autem illa, et ista membra corpus unum, ita caput corporis hujus caput unum. Sic et Christum prophetae praecesserunt, sic Elias, et Elisaeus, sic plerique Veteris aemulatores Testamenti. Qui scilicet, ne populus durae cervicis, et incircumcisus corde post deos alienos ambularet, aut sequeretur viam latam et spatiosam, quae ducit ad mortem, Pentateucho Moysi tanquam vinculis quinque digitorum pedes ejus ligasse, ac tenuisse noscuntur. Ubi autem veritas de terra orta est, secuti sunt apostoli veritatem, secuti sunt martyres, secuti sunt ii, quos undecima hora in vineam patrisfamilias venisse Matthaeus commemorat. Illi quidem sub lege Christum in tempore praecessere, sed fide facti sunt membra nati Christi. Sicut autem illa, et ista membra corpus unum, et Ecclesia una, sic unius corporis caput unum Christus, et unius Ecclesiae sponsus unus Christus. Attende Moysen; praeco sponsi non sponsus fuit. Considera plusquam prophetam, indignum se esse confitetur, qui solvat corrigiam calceamentorum sponsi. Paulum respice. Dictum est a sponso, quia oportet eum pati multa pro nomine sponsi. Intuere Petrum et Andream, percurre discipulos; domestici quidem sponsi fuerunt, nullus autem sponsus. Vides igitur sponsam Christi unam esse Ecclesiam, et sponsum Ecclesiae unum esse Christum. Utriusque autem unitatis signum est earum unitas personarum, quae in contactu carnalis conjugii singulae requiruntur: unde et ipsa sacramentum est, quia sacrae rei signum est.

Nuptialis autem, et contemplatione prolis indulta commistio cum sit necessaria suscitando semini, magnum etiam in ea est sacramentum. Esse namque duas generationes Veritas his declarat verbis:« Quod natum est ex carne, caro est,» quare quod natum est ex spiritu, spiritus est. Porro carnalis generatio tota carnaliter agitur; spiritualis autem tota spiritualiter impletur. Aquam vides, vides catechumenum, vides ministrum; id autem quod in aqua fit, non vides, quod apud catechumenum, quod per ministrum.* Purum vides elementum, sed signo crucis, atque virtute verborum vim secretam acquirit. Obligatus diabolo puer in fontem descendit; sed suus, et Christi liber egreditur. Profert verba minister, sed Agnus baptizat, qui tollit peccata mundi. Generatio haec ex veteri materia novam progeniem creat, non mutuans substantiam, sed tollens culpam. Purgat enim ab antiquo personam contagio, inserens eam corpori Christi, et coelestem de terrena efficiens. Generatur illa generatione prima primus Adam, secundus in ista renascitur. Generatur ex illa diabolus, quod per istam dispendium redintegrat angelorum. Unde et ea, quae in carne generat, sacramentum est, quia istius, quae generat in spiritu, sacrum signum est.

Legimus autem Dominum super his, quibus invicem de conjugio complacuit sic dicentem:« Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Hinc est, quod nisi in morte alterius dirimi non potest copula conjugalis. De quo sic Apostolus ad Corinthios scribens ait:« Mulier alligata est, quanto tempore vir ejus vivit. Quod si dormierit vir ejus, liberata est a lege viri. Cui vult nubat, tantum in Domino.» Utroque igitur superstite, superstes et inconvulsa matrimonii lex existit. Sic et spirituale conjugium Christi, et Ecclesiae nunquam dirimitur, nunquam solvitur, quia nunquam Christus, nunquam Sponsa Christi moritur.« Christus enim resurgens ex mortuis jam non moritur; mors illi ultra non dominabitur.» Et Apostolus:« Si terrestris, inquit, domus nostra dissolvitur, habemus domum non manufactam, sed aeternam in coelis.» In coelis igitur uterque vivit, in coelis alter alteri congaudet. Vivit sponsus in coelis, anima simul et corpore consummatus. Vivit sponsa in coelis, nequaquam felicior de glorificato spiritu, quia de glorificanda carne securior. Congaudet sponsus sponsae, quia abstersit Deus omnem lacrymam ab oculis ejus, et introduxit eam in cubiculum suum. Congaudet sponsa sponso, quoniam sedet ad dexteram majestatis in excelsis, et regnum ejus regnum omnium saeculorum. Hanc profecto congaudendi vicissitudinem charitas docuit, charitas movit, charitas, ea charitas inexstinguibilis, et transire nesciens cum tempore.

De charitate ista sic Isaias ait:« Dixit Dominus, cujus ignis est in Sion, et caminus in Hierusalem.» Nostis, fratres charissimi, Sion speculam, Hierusalem vero visionem pacis interpretari. Quare quidem sanctorum animae, dum mortalitatis hujus circumferunt corpus, in Sion esse dicuntur, scilicet a longe speculantes, qui sperant, et praestolantur mercedem. Erunt autem eaedem in Hierusalem, quando, duplici stola suscepta, facie ad faciem Deum videbunt, mutantes imperfectum plenitudine, spem munere, imaginem veritate. In illa Sion erat Apostolus, cum dicebat:« Videmus nunc per speculum in aenigmate.» Hanc sibi Hierusalem promittebat, cum submittebat:« Tunc autem facie ad faciem.» Item idem:« Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum.» Est igitur ignis in Sion, et caminus in Hierusalem, quia charitatis fervor modicus est in hac vita, plurimus in futura. In hac igniculus, in futura caminus. Hic portio, ibi plenitudo.« Veniet enim quod perfectum est, et evacuabitur quod ex parte est.» Porro sicut nunquam Christus, nunquam Ecclesia moritur, ita nunquam tam beata inter eos exstinguitur, aut exstinguetur charitas; nunquam solvitur, aut solvetur eorum beatissimum, et spirituale conjugium. Hujus tamen sacratae perennitatem copulae ea stabilitas carnalis conjugii designat, quam viventi viro, et uxori, non homo, sed Deus, non fori lex assignavit, sed poli. Unde et stabilitas haec sacramentum est, quia sacrae rei signum est.