Georgic
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/p-vergilius-maro-virgil" aria-label="More works by Vergilius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
1.1
Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram
1.2
vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis
1.3
conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo
1.4
sit pecori, apibus quanta experientia parcis,
1.5
hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi
1.6
lumina, labentem caelo quae ducitis annum,
1.7
Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus
1.8
Chaoniam pingui glandem mutavit arista,
1.9
poculaque inventis Acheloia miscuit uvis;
1.10
et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,
1.11
ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae:
1.12
Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem
1.13
fudit equum magno tellus percussa tridenti,
1.14
Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae
1.15
ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;
1.16
ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei,
1.17
Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,
1.18
adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva
1.19
inventrix, uncique puer monstrator aratri,
1.20
et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum,
1.21
dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,
1.22
quique novas alitis non ullo semine fruges,
1.23
quique satis largum caelo demittitis imbrem;
1.24
tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum
1.25
concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar,
1.26
terrarumque velis curam et te maximus orbis
1.27
auctorem frugum tempestatumque potentem
1.28
accipiat, cingens materna tempora myrto,
1.29
an deus inmensi venias maris ac tua nautae
1.30
numina sola colant, tibi serviat ultima Thule
1.31
teque sibi generum Tethys emat omnibus undis,
1.32
anne novum tardis sidus te mensibus addas,
1.33
qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis
1.34
panditur— ipse tibi iam bracchia contrahit ardens
1.35
Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit—
1.36
quidquid eris,— nam te nec sperant Tartara regem
1.37
nec tibi regnandi veniat tam dira cupido,
1.38
quamvis Elysios miretur Graecia campos
1.39
nec repetita sequi curet Proserpina matrem—
1.40
da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis
1.41
ignarosque viae mecum miseratus agrestis
1.42
ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.
1.43
Vere novo, gelidus canis cum montibus humor
1.44
liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,
1.45
depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro
1.46
ingemere et sulco attritus splendescere vomer.
1.47
Illa seges demum votis respondet avari
1.48
agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;
1.49
illius inmensae ruperunt horrea messes.
1.50
At prius ignotum ferro quam scindimus aequor,
1.51
ventos et varium caeli praediscere morem
1.52
cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum
1.53
et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset.
1.54
Hic segetes, illic veniunt felicius uvae,
1.55
arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt
1.56
gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores,
1.57
India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,
1.58
at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus
1.59
castorea, Eliadum palmas Epiros equarum.
1.60
Continuo has leges aeternaque foedera certis
1.61
inposuit natura locis, quo tempore primum
1.62
Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,
1.63
unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae
1.64
pingue solum primis extemplo a mensibus anni
1.65
fortes invertant tauri glaebasque iacentis
1.66
pulverulenta coquat maturis solibus aestas;
1.67
at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum
1.68
Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:
1.69
illic, officiant laetis ne frugibus herbae,
1.70
hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam.
1.71
Alternis idem tonsas cessare novalis
1.72
et segnem patiere situ durescere campum;
1.73
aut ibi flava seres mutato sidere farra,
1.74
unde prius laetum siliqua quassante legumen
1.75
aut tenuis fetus viciae tristisque lupini
1.76
sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem.
1.77
Urit enim lini campum seges, urit avenae,
1.78
urunt Lethaeo perfusa papavera somno:
1.79
sed tamen alternis facilis labor, arida tantum
1.80
ne saturare fimo pingui pudeat sola neve
1.81
effetos cinerem inmundum iactare per agros.
1.82
Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva;
1.83
nec nulla interea est inaratae gratia terrae.
1.84
Saepe etiam sterilis incendere profuit agros
1.85
atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:
1.86
sive inde occultas viris et pabula terrae
1.87
pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem
1.88
excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor,
1.89
seu pluris calor ille vias et caeca relaxat
1.90
spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas,
1.91
seu durat magis et venas adstringit hiantis,
1.92
ne tenues pluviae rapidive potentia solis
1.93
acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat.
1.94
Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis
1.95
vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum
1.96
flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo;
1.97
et qui, proscisso quae suscitat aequore terga,
1.98
rursus in obliquum verso perrumpit aratro,
1.99
exercetque frequens tellurem atque imperat arvis.
1.100
Humida solstitia atque hiemes orate serenas,
1.101
agricolae; hiberno laetissima pulvere farra,
1.102
laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu
1.103
iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis.
1.104
Quid dicam, iacto qui semine comminus arva
1.105
insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae
1.106
deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis
1.107
et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis,
1.108
ecce supercilio clivosi tramitis undam
1.109
elicit. illa cadens raucum per levia murmur
1.110
saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva.
1.111
Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis,
1.112
luxuriem segetum tenera depascit in herba,
1.113
cum primum sulcos aequant sata. quique paludis
1.114
collectum humorem bibula deducit harena.
1.115
Praesertim incertis si mensibus amnis abundans
1.116
exit et obducto late tenet omnia limo,
1.117
unde cavae tepido sudant humore lacunae.
1.118
Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores
1.119
versando terram experti, nihil inprobus anser
1.120
Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris
1.121
officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi
1.122
haud facilem esse viam voluit, primusque per artem
1.123
movit agros curis acuens mortalia corda
1.124
nec torpere gravi passus sua regna veterno.
1.125
Ante Iovem nulli subigebant arva coloni;
1.126
ne signare quidem aut partiri limite campum
1.127
fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus
1.128
omnia liberius nullo poscente ferebat.
1.129
Ille malum virus serpentibus addidit atris
1.130
praedarique lupos iussit pontumque moveri,
1.131
mellaque decussit foliis ignemque removit
1.132
et passim rivis currentia vina repressit,
1.133
ut varias usus meditando extunderet artis
1.134
paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam.
1.136
Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas;
1.137
navita tum stellis numeros et nomina fecit,
1.138
Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton;
1.139
tum laqueis captare feras et fallere visco
1.140
inventum et magnos canibus circumdare saltus;
1.141
atque alius latum funda iam verberat amnem
1.142
alta petens, pelagoque alius trahit humida lina;
1.143
tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,—
1.144
nam primi cuneis scindebant fissile lignum
1.145
tum variae venere artes. Labor omnia vicit
1.146
inprobus et duris urgens in rebus egestas.
1.147
Prima Ceres ferro mortalis vertere terram
1.148
instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae
1.149
deficerent silvae et victum Dodona negaret.
1.150
Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos
1.151
esset robigo segnisque horreret in arvis
1.152
carduus; intereunt segetes, subit aspera silva,
1.153
lappaeque tribolique, interque nitentia culta
1.154
infelix lolium et steriles dominantur avenae.
1.155
Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris,
1.156
et sonitu terrebis aves, et ruris opaci
1.157
falce premes umbras votisque vocaveris imbrem,
1.158
heu magnum alterius frustra spectabis acervum,
1.159
concussaque famem in silvis solabere quercu.
1.160
Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma,
1.161
quis sine nec potuere seri nec surgere messes:
1.162
vomis et inflexi primum grave robur aratri
1.163
tardaque Eleusinae matris volventia plaustra
1.164
tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri;
1.165
virgea praeterea Celei vilisque supellex,
1.166
arbuteae crates et mystica vannus Iacchi.
1.167
Omnia quae multo ante memor provisa repones,
1.168
si te digna manet divini gloria ruris.
1.169
Continuo in silvis magna vi flexa domatur
1.170
in burim et curvi formam accipit ulmus aratri.
1.171
Huic a stirpe pedes temo protentus in octo,
1.172
binae aures, duplici aptantur dentalia dorso
1.173
caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus,
1.174
stivaque, quae currus a tergo torqueat imos,
1.175
et suspensa focis explorat robora fumus.
1.176
Possum multa tibi veterum praecepta referre,
1.177
ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.
1.178
Area cum primis ingenti aequanda cylindro
1.179
et vertenda manu et creta solidanda tenaci,
1.180
ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat,
1.181
tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus
1.182
sub terris posuitque domos atque horrea fecit,
1.183
aut oculis capti fodere cubilia talpae,
1.184
inventusque cavis bufo et quae plurima terrae
1.185
monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum
1.186
curculio atque inopi metuens formica senectae.
1.187
Contemplator item, cum se nux plurima silvis
1.188
induet in florem et ramos curvabit olentis.
1.189
Si superant fetus, pariter frumenta sequentur
1.190
magnaque cum magno veniet tritura calore;
1.191
at si luxuria foliorum exuberat umbra,
1.192
nequiquam pinguis palea teret area culmos.
1.193
Semina vidi equidem multos medicare serentis
1.194
et nitro prius et nigra perfundere amurca,
1.195
grandior ut fetus siliquis fallacibus esset,
1.196
et, quamvis igni exiguo, properata maderent.
1.197
Vidi lecta diu et multo spectata labore
1.198
degenerare tamen, ni vis humana quot annis
1.199
maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis
1.200
in peius ruere ac retro sublapsa referri,
1.201
non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum
1.202
remigiis subigit, si bracchia forte remisit,
1.203
atque illum in praeceps prono rapit alveus amni.
1.204
Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis
1.205
Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis,
1.206
quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis
1.207
pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi.
1.208
Libra die somnique pares ubi fecerit horas
1.209
et medium luci atque umbris iam dividit orbem,
1.210
exercete, viri, tauros, serite hordea campis
1.211
usque sub extremum brumae intractabilis imbrem;
1.212
nec non et lini segetem et Cereale papaver
1.213
tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris,
1.214
dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.
1.215
Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres
1.216
accipiunt sulci et milio venit annua cura,
1.217
candidus auratis aperit cum cornibus annum
1.218
Taurus et averso cedens Canis occidit astro.
1.219
At si triticeam in messem robustaque farra
1.220
exercebis humum solisque instabis aristis,
1.221
ante tibi Eoae Atlantides abscondantur
1.222
Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,
1.223
debita quam sulcis committas semina quamque
1.224
invitae properes anni spem credere terrae.
1.225
Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos
1.226
exspectata seges vanis elusit avenis.
1.227
Si vero viciamque seres vilemque phaselum
1.228
nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,
1.229
haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:
1.230
incipe et ad medias sementem extende pruinas.
1.231
Idcirco certis dimensum partibus orbem
1.232
per duodena regit mundi Sol aureus astra.
1.233
Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco
1.234
semper sole rubens et torrida semper ab igni;
1.235
quam circum extremae dextra laevaque trahuntur
1.236
caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris;
1.237
has inter mediamque duae mortalibus aegris
1.238
munere concessae divom, et via secta per ambas,
1.239
obliquus qua se signorum verteret ordo.
1.240
Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces
1.241
consurgit, premitur Libyae devexus in austros.
1.242
Hic vertex nobis semper sublimis; at illum
1.243
sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.
1.244
Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis
1.245
circum perque duas in morem fluminis Arctos,
1.246
Arctos Oceani metuentis aequore tingui.
1.247
Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox,
1.248
semper et obtenta densentur nocte tenebrae,
1.249
aut redit a nobis Aurora diemque reducit;
1.250
nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis,
1.251
illic, sera rubens accendit lumina Vesper.
1.252
Hinc tempestates dubio praediscere caelo
1.253
possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,
1.254
et quando infidum remis inpellere marmor
1.255
conveniat, quando armatas deducere classis,
1.256
aut tempestivam silvis evertere pinum.
1.257
Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus,
1.258
temporibusque parem diversis quattuor annum.
1.259
Frigidus agricolam si quando continet imber,
1.260
multa, forent quae mox caelo properanda sereno,
1.261
maturare datur: durum procudit arator
1.262
vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,
1.263
aut pecori signum aut numeros inpressit acervis.
1.264
Exacuunt alii vallos furcasque bicornis
1.265
atque Amerina parant lentae retinacula viti.
1.266
Nunc facilis rubea texatur fiscina virga,
1.267
nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.
1.268
Quippe etiam festis quaedam exercere diebus
1.269
fas et iura sinunt; rivos deducere nulla
1.270
religio vetuit, segeti praetendere saepem,
1.271
insidias avibus moliri, incendere vepres,
1.272
balantumque gregem fluvio mersare salubri.
1.273
Saepe oleo tardi costas agitator aselli
1.274
vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens
1.275
incusum aut atrae massam picis urbe reportat.
1.276
Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna
1.277
felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus
1.278
Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando
1.279
Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea
1.280
et coniuratos caelum rescindere fratres.
1.281
Ter sunt conati inponere Pelio Ossam
1.282
scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;
1.283
ter pater exstructos disiecit fulmine montis.
1.284
Septima post decimam felix et ponere vitem
1.285
et prensos domitare boves et licia telae
1.286
addere: nona fugae melior, contraria furtis.
1.287
Multa adeo gelida melius se nocte dedere,
1.288
aut cum sole novo terras inrorat Eous.
1.289
Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata
1.290
tondentur, noctes lentus non deficit humor.
1.291
Et quidam seros hiberni ad luminis ignis
1.292
pervigilat ferroque faces inspicat acuto;
1.293
interea longum cantu solata laborem
1.294
arguto coniunx percurrit pectine telas,
1.295
aut dulcis musti Volcano decoquit humorem
1.296
et foliis undam trepidi despumat aeni.
1.297
At rubicunda Ceres medio succiditur aestu
1.298
et medio tostas aestu terit area fruges.
1.299
Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono.
1.300
Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur
1.301
mutuaque inter se laeti convivia curant.
1.302
Invitat genialis hiems curasque resolvit,
1.303
ceu pressae cum iam portum tetigere carinae,
1.304
puppibus et laeti nautae inposuere coronas.
1.305
Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus
1.306
et lauri bacas oleamque cruentaque myrta,
1.307
tum gruibus pedicas et retia ponere cervis
1.308
auritosque sequi lepores, tum figere dammas,
1.309
stuppea torquentem Balearis verbera fundae,
1.310
cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt.
1.311
Quid tempestates autumni et sidera dicam,
1.312
atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,
1.313
quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver,
1.314
spicea iam campis cum messis inhorruit et cum
1.315
frumenta in viridi stipula lactentia turgent.
1.316
Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis
1.317
agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,
1.318
omnia ventorum concurrere proelia vidi,
1.319
quae gravidam late segetem ab radicibus imis
1.320
sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro
1.321
ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis.
1.322
Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum
1.323
et foedam glomerant tempestatem imbribus atris
1.324
collectae ex alto nubes; ruit arduus aether
1.325
et pluvia ingenti sata laeta boumque labores
1.326
diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt
1.327
cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor.
1.328
Ipse pater media nimborum in nocte corusca
1.329
fulmina molitur dextra; quo maxuma motu
1.330
terra tremit; fugere ferae et mortalia corda
1.331
per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti
1.332
aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo
1.333
deicit; ingeminant austri et densissimus imber;
1.334
nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt.
1.335
Hoc metuens caeli menses et sidera serva,
1.336
frigida Saturni sese quo stella receptet,
1.337
quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis.
1.338
In primis venerare deos atque annua magnae
1.339
sacra refer Cereri laetis operatus in herbis
1.340
extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.
1.341
Tum pingues agni et tum mollissima vina,
1.342
tum somni dulces densaeque in montibus umbrae.
1.343
Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret;
1.344
cui tu lacte favos et miti dilue Baccho,
1.345
terque novas circum felix eat hostia fruges,
1.346
omnis quam chorus et socii comitentur ovantes,
1.347
et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante
1.348
falcem maturis quisquam supponat aristis,
1.349
quam Cereri torta redimitus tempora quercu
1.350
det motus incompositos et carmina dicat.
1.351
Atque haec ut certis possemus discere signis,
1.352
aestusque pluviasque et agentis frigora ventos,
1.353
ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret,
1.354
quo signo caderent austri, quid saepe videntes
1.355
agricolae propius stabulis armenta tenerent.
1.356
Continuo ventis surgentibus aut freta ponti
1.357
incipiunt agitata tumescere et aridus altis
1.358
montibus audiri fragor aut resonantia longe
1.359
litora misceri et nemorum increbrescere murmur.
1.360
Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis,
1.361
cum medio celeres revolant ex aequore mergi
1.362
clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae
1.363
in sicco ludunt fulicae notasque paludes
1.364
deserit atque altam supra volat ardea nubem.
1.365
Saepe etiam stellas vento inpendente videbis
1.366
praecipitis caelo labi noctisque per umbram
1.367
flammarum longos a tergo albescere tractus;
1.368
saepe levem paleam et frondes volitare caducas
1.369
aut summa nantis in aqua colludere plumas.
1.370
At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum
1.371
Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis
1.372
rura natant fossis atque omnis navita ponto
1.373
humida vela legit. Numquam inprudentibus imber
1.374
obfuit: aut illum surgentem vallibus imis
1.375
aëriae fugere grues, aut bucula caelum
1.375
suspiciens patulis captavit naribus auras,
1.376
aut arguta lacus circumvolitavit hirundo
1.377
et veterem in limo ranae cecinere querelam.
1.378
Saepius et tectis penetralibus extulit ova
1.380
angustum formica terens iter et bibit ingens
1.381
arcus et e pastu decedens agmine magno
1.382
corvorum increpuit densis exercitus alis.
1.383
Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum
1.384
dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri,
1.385
certatim largos umeris infundere rores:
1.386
nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas
1.387
et studio incassum videas gestire lavandi.
1.388
Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce
1.389
et sola in sicca secum spatiatur harena.
1.390
Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae
1.391
nescivere hiemem, testa cum ardente viderent
1.392
scintillare oleum et putris concrescere fungos.
1.393
Nec minus ex imbri soles et aperta serena
1.394
prospicere et certis poteris cognoscere signis:
1.395
nam neque tum stellis acies obtunsa videtur,
1.396
nec fratris radiis obnoxia surgere Luna,
1.397
tenuia nec lanae per caelum vellera ferri;
1.398
non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt
1.399
dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos
1.400
inmundi meminere sues iactare maniplos.
1.401
At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt,
1.402
solis et occasum servans de culmine summo
1.403
nequiquam seros exercet noctua cantus.
1.404
Adparet liquido sublimis in aëre Nisus
1.405
et pro purpureo poenas dat Scylla capillo:
1.406
quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis,
1.407
ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras
1.408
insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras,
1.409
illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis
1.410
Tum liquidas corvi presso ter gutture voces
1.411
aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis
1.412
nescio qua praeter solitum dulcedine laeti
1.413
inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis
1.414
progeniem parvam dulcisque revisere nidos;
1.415
haud equidem credo, quia sit divinitus illis
1.416
ingenium aut rerum fato prudentia maior;
1.417
verum ubi tempestas et caeli mobilis humor
1.418
mutavere vias et Iuppiter uvidus austris
1.419
denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat,
1.420
vertuntur species animorum et pectora motus
1.421
nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat,
1.422
concipiunt: hinc ille avium concentus in agris
1.423
et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.
1.424
Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis
1.425
ordine respicies, numquam te crastina fallet
1.426
hora neque insidiis noctis capiere serenae.
1.427
Luna, revertentis cum primum colligit ignis,
1.428
si nigrum obscuro conprenderit aera cornu,
1.429
maxumus agricolis pelagoque parabitur imber;
1.430
at si virgineum suffuderit ore ruborem,
1.431
ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe.
1.432
Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor,
1.433
pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit,
1.434
totus et ille dies et qui nascentur ab illo
1.435
exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt,
1.436
votaque servati solvent in litore nautae
1.437
Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.
1.438
Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas
1.439
signa dabit; solem certissima signa sequuntur,
1.440
et quae mane refert et quae surgentibus astris.
1.441
Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum
1.442
conditus in nubem medioque refugerit orbe,
1.443
suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto
1.444
arboribusque satisque Notus pecorique sinister.
1.445
Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese
1.446
diversi rumpent radii aut ubi pallida surget
1.447
Tithoni croceum linquens Aurora cubile,
1.448
heu male tum mitis defendet pampinus uvas:
1.449
tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.
1.450
Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,
1.451
profuerit meminisse magis; nam saepe videmus
1.452
ipsius in voltu varios errare colores:
1.453
caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros;
1.454
sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni,
1.455
omnia tum pariter vento nimbisque videbis
1.456
fervere. Non illa quisquam me nocte per altum
1.457
ire, neque a terra moneat convellere funem.
1.458
At si, cum referetque diem condetque relatum,
1.459
lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis
1.460
et claro silvas cernes Aquilone moveri.
1.461
Denique quid vesper serus vehat, unde serenas
1.462
ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster,
1.463
sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum
1.464
audeat. Ille etiam caecos instare tumultus
1.465
saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.
1.466
Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,
1.467
cum caput obscura nitidum ferrugine texit
1.468
inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.
1.469
Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti
1.470
obscenaeque canes inportunaeque volucres
1.471
signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros
1.472
vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam
1.473
flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!
1.474
Armorum sonitum toto Germania caelo
1.475
audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.
1.476
Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis
1.477
ingens et simulacra modis pallentia miris
1.478
visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,
1.479
infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt
1.480
et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.
1.481
Proluit insano contorquens vertice silvas
1.482
fluviorum rex Eridanus camposque per omnis
1.483
cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem
1.484
tristibus aut extis fibrae adparere minaces
1.485
aut puteis manare cruor cessavit et altae
1.486
per noctem resonare lupis ululantibus urbes.
1.487
Non alias caelo ceciderunt plura sereno
1.488
fulgura nec diri totiens arsere cometae.
1.489
ergo inter sese paribus concurrere telis
1.490
Romanas acies iterum videre Philippi;
1.491
nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro
1.492
Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.
1.493
Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis
1.494
agricola incurvo terram molitus aratro
1.495
exesa inveniet scabra robigine pila
1.496
aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis
1.497
grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.
1.498
Di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater,
1.499
quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,
1.500
hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo
1.501
ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro
1.502
Laomedonteae luimus periuria Troiae;
1.503
iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,
1.504
invidet atque hominum queritur curare triumphos;
1.505
quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem,
1.506
tam multae scelerum facies; non ullus aratro
1.507
dignus honos, squalent abductis arva colonis
1.508
et curvae rigidum falces conflantur in ensem.
1.509
Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;
1.510
vicinae ruptis inter se legibus urbes
1.511
arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe;
1.512
ut cum carceribus sese effudere quadrigae,
1.513
addunt in spatia et frustra retinacula tendens
1.514
fertur equis auriga neque audit currus habenas.