Georgic
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/p-vergilius-maro-virgil" aria-label="More works by Vergilius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
2.1
Hactenus arvorum cultus et sidera caeli,
2.2
nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum
2.3
virgulta et prolem tarde crescentis olivae.
2.4
Huc, pater o Lenaee— tuis hic omnia plena
2.5
muneribus, tibi pampineo gravidus autumno
2.6
floret ager, spumat plenis vindemia labris—
2.7
huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto
2.8
tingue novo mecum direptis crura cothurnis.
2.9
Principio arboribus varia est natura creandis.
2.10
namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae
2.11
sponte sua veniunt camposque et flumina late
2.12
curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae,
2.13
populus et glauca canentia fronde salicta;
2.14
pars autem posito surgunt de semine, ut altae
2.15
castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet
2.16
aesculus atque habitae Grais oracula quercus.
2.17
Pullulat ab radice aliis densissima silva,
2.18
ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus
2.19
parva sub ingenti matris se subicit umbra.
2.20
Hos natura modos primum dedit, his genus omne
2.21
silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum.
2.22
Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus.
2.23
Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum
2.24
deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo
2.25
quadrifidasque sudes et acuto robore vallos;
2.26
silvarumque aliae pressos propaginis arcus
2.27
exspectant et viva sua plantaria terra;
2.28
nil radicis egent aliae summumque putator
2.29
haud dubitat terrae referens mandare cacumen.
2.30
Quin et caudicibus sectis— mirabile dictu—
2.31
truditur e sicco radix oleagina ligno.
2.32
Et saepe alterius ramos inpune videmus
2.33
vertere in alterius mutatamque insita mala
2.34
ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna.
2.35
Quare agite o proprios generatim discite cultus,
2.36
agricolae, fructusque feros mollite colendo,
2.37
neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho
2.38
conserere atque olea magnum vestire Taburnum.
2.39
Tuque ades inceptumque una decurre laborem,
2.40
O decus, o famae merito pars maxima nostrae,
2.41
Maecenas, pelagoque volans da vela patenti;
2.42
non ego cuncta meis amplecti versibus opto,
2.43
non, mihi si linguae centum sint oraque centum,
2.44
ferrea vox; ades et primi lege litoris oram.
2.45
In manibus terrae; non hic te carmine ficto
2.46
atque per ambages et longa exorsa tenebo.
2.47
Sponte sua quae se tollunt in luminis oras,
2.48
infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt;
2.49
quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis
2.50
inserat aut scrobibus mandet mutata subactis,
2.51
exuerint silvestrem animum cultuque frequenti
2.52
in quascumque voles artis haud tarda sequentur.
2.53
Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis,
2.54
hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros;
2.55
nunc altae frondes et rami matris opacant
2.56
crescentique adimunt fetus uruntque ferentem.
2.57
Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos
2.58
tarda venit seris factura nepotibus umbram,
2.59
pomaque degenerant sucos oblita priores
2.60
et turpis avibus praedam fert uva racemos.
2.61
Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes
2.62
cogendae in sulcum ac multa mercede domandae.
2.63
Sed truncis oleae melius, propagine vites
2.64
respondent, solido Paphiae de robore myrtus;
2.65
plantis et durae coryli nascuntur et ingens
2.66
fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae
2.67
Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma
2.68
nascitur et casus abies visura marinos.
2.69
Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida,
2.70
et steriles platani malos gessere valentis;
2.71
castaneae fagus, ornusque incanuit albo
2.72
flore piri glandemque sues fregere sub ulmis.
2.73
Nec modus inserere atque oculos inponere simplex.
2.74
Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae
2.75
et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso
2.76
fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen
2.77
includunt udoque docent inolescere libro.
2.78
Aut rursum enodes trunci resecantur et alte
2.79
finditur in solidum cuneis via, deinde feraces
2.80
plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens
2.81
exsilit ad caelum ramis felicibus arbos
2.82
miraturque novas frondes et non sua poma.
2.83
Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis
2.84
nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis,
2.85
nec pingues unam in faciem nascuntur olivae,
2.86
orchades et radii et amara pausia baca
2.87
pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem
2.88
Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis.
2.89
Non eadem arboribus pendet vindemia nostris,
2.90
quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos;
2.91
sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae,
2.92
pinguibus hae terris habiles, levioribus illae,
2.93
et passo Psithia utilior tenuisque Lageos
2.94
temptatura pedes olim vincturaque linguam,
2.95
purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam,
2.96
Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis.
2.97
Sunt et Amineae vites, firmissima vina,
2.98
Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus;
2.99
Argitisque minor, cui non certaverit ulla
2.100
aut tantum fluere aut totidem durare per annos.
2.101
Non ego te, Dis et mensis accepta secundis,
2.102
transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis.
2.103
Sed neque quam multae species nec nomina quae sint,
2.104
est numerus; neque enim numero conprendere refert;
2.105
quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem
2.106
discere quam multae Zephyro turbentur harenae,
2.107
aut ubi navigiis violentior incidit Eurus,
2.108
nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus.
2.109
Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt.
2.110
fluminibus salices crassisque paludibus alni
2.111
nascuntur, steriles saxosis montibus orni;
2.112
litora myrtetis laetissima; denique apertos
2.113
Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi.
2.114
Aspice et extremis domitum cultoribus orbem
2.115
Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos:
2.116
divisae arboribus patriae. Sola India nigrum
2.117
fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis.
2.118
Quid tibi odorato referam sudantia ligno
2.119
balsamaque et bacas semper frondentis acanthi?
2.120
Quid nemora Aethiopum molli canentia lana,
2.121
velleraque ut foliis depectant tenuia Seres;
2.122
aut quos Oceano propior gerit India lucos,
2.123
extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum
2.124
arboris haud ullae iactu potuere sagittae?
2.125
Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.
2.126
Media fert tristis sucos tardumque saporem
2.127
felicis mali, quo non praesentius ullum,
2.128
pocula si quando saevae infecere novercae,
2.129
miscueruntque herbas et non innoxia verba,
2.130
auxilium venit ac membris agit atra venena.
2.131
Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro;
2.132
et, si non alium late iactaret odorem,
2.133
laurus erat; folia haud ullis labentia ventis;
2.134
flos ad prima tenax; animas et olentia Medi
2.135
ora fovent illo et senibus medicantur anhelis.
2.136
sed neque Medorum, silvae ditissima, terra,
2.137
nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus
2.138
laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi
2.139
totaque turiferis Panchaia pinguis harenis.
2.140
Haec loca non tauri spirantes naribus ignem
2.141
invertere satis inmanis dentibus hydri
2.142
nec galeis densisque virum seges horruit hastis;
2.143
sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor
2.144
inplevere; tenent oleae armentaque laeta.
2.145
Hinc bellator equus campo sese arduus infert;
2.146
hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus
2.147
victima, saepe tuo perfusi flumine sacro,
2.148
Romanos ad templa deum duxere triumphos.
2.149
Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas
2.150
bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos.
2.151
At rabidae tigres absunt et saeva leonum
2.152
semina nec miseros fallunt aconita legentis
2.153
nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto
2.154
squameus in spiram tractu se colligit anguis.
2.155
Adde tot egregias urbes operumque laborem,
2.156
tot congesta manu praeruptis oppida saxis
2.157
fluminaque antiquos subter labentia muros.
2.158
An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra
2.159
anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque,
2.160
fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino
2.161
an memorem portus Lucrinoque addita claustra
2.162
atque indignatum magnis stridoribus aequor
2.163
Iulia qua ponto longe sonat unda refuso
2.164
Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis?
2.165
Haec eadem argenti rivos aerisque metalla
2.166
ostendit venis atque auro plurima fluxit.
2.167
Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam
2.168
adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos
2.169
extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos,
2.170
Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar,
2.171
qui nunc extremis Asiae iam victor in oris
2.172
inbellem avertis Romanis arcibus Indum.
2.173
Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus,
2.174
magna virum; tibi res antiquae laudis et artem
2.175
ingredior, sanctos ausus recludere fontis,
2.176
Ascraeumque cano Romana per oppida carmen.
2.177
Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique,
2.178
quis color et quae sit rebus natura ferendis.
2.179
Difficiles primum terrae collesque maligni,
2.180
tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis,
2.181
Palladia gaudent silva vivacis olivae.
2.182
Indicio est tractu surgens oleaster eodem
2.183
plurimus et strati bacis silvestribus agri.
2.184
At quae pinguis humus dulcique uligine laeta,
2.185
quique frequens herbis et fertilis ubere campus—
2.186
qualem saepe cava montis convalle solemus
2.187
despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes
2.188
felicemque trahunt limum— quique editus austro
2.189
et filicem curvis invisam pascit aratris:
2.190
hic tibi praevalidas olim multoque fluentis
2.191
sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae,
2.192
hic laticis, qualem pateris libamus et auro,
2.193
inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras,
2.194
lancibus et pandis fumantia reddimus exta.
2.195
Sin armenta magis studium vitulosque tueri
2.196
aut ovium fetum aut urentis culta capellas,
2.197
saltus et saturi petito longinqua Tarenti
2.198
et qualem infelix amisit Mantua campum,
2.199
pascentem niveos herboso flumine cycnos;
2.200
non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;
2.201
et, quantum longis carpent armenta diebus,
2.202
exigua tantum gelidus ros nocte reponet.
2.203
Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra
2.204
et cui putre solum,— namque hoc imitamur arando—
2.205
optima frumentis; non ullo ex aequore cernes
2.206
plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;
2.207
aut unde iratus silvam devexit arator
2.208
et nemora evertit multos ignava per annos
2.209
antiquasque domos avium cum stirpibus imis
2.210
eruit; illae altum nidis petiere relictis,
2.211
at rudis enituit inpulso vomere campus.
2.212
Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris
2.213
vix humilis apibus casias roremque ministrat;
2.214
et tophus scaber et nigris exesa chelydris
2.215
creta negant alios aeque serpentibus agros
2.216
dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.
2.217
Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris
2.218
et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit
2.219
quaeque suo semper viridi se gramine vestit
2.220
nec scabie et salsa laedit robigine ferrum:
2.221
illa tibi laetis intexet vitibus ulmos,
2.222
illa ferax oleo est, illam experiere colendo
2.223
et facilem pecori et patientem vomeris unci.
2.224
Talem dives arat Capua et vicina Vesevo
2.225
ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.
2.226
Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam.
2.227
Rara sit an supra morem si densa requires—
2.228
altera frumentis quoniam favet, altera Baccho,
2.229
densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo—
2.230
ante locum capies oculis alteque iubebis
2.231
in solido puteum demitti omnemque repones
2.232
rursus humum et pedibus summas aequabis harenas.
2.233
Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis
2.234
aptius uber erit; sin in sua posse negabunt
2.235
ire loca et scrobibus superabit terra repletis,
2.236
spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga
2.237
exspecta et validis terram proscinde iuvencis.
2.238
Salsa autem tellus et quae perhibetur amara,
2.239
frugibus infelix— ea nec mansuescit arando
2.240
nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat—
2.241
tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos
2.242
colaque prelorum fumosis deripe tectis;
2.243
huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae
2.244
ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis
2.245
scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae;
2.246
at sapor indicium faciet manifestus et ora
2.247
tristia temptantum sensu torquebit amaro.
2.248
Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto
2.249
discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit,
2.250
sed picis in morem ad digitos lentescit habendo.
2.251
Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto
2.252
laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa
2.253
nec se praevalidam primis ostendat aristis!
2.254
Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit,
2.255
quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram,
2.256
et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus
2.257
difficile est: piceae tantum taxique nocentes
2.258
interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae.
2.259
his animadversis terram multo ante memento
2.260
excoquere et magnos scrobibus concidere montis,
2.261
ante supinatas aquiloni ostendere glaebas,
2.262
quam laetum infodias vitis genus. Optima putri
2.263
arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae
2.264
et labefacta movens robustus iugera fossor.
2.265
Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit,
2.266
ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur
2.267
arboribus seges et quo mox digesta feratur,
2.268
mutatam ignorent subito ne semina matrem.
2.269
Quin etiam caeli regionem in cortice signant,
2.270
ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores
2.271
Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,
2.272
restituant: adeo in teneris consuescere multum est.
2.273
Collibus an plano melius sit ponere vitem,
2.274
quaere prius. Si pinguis agros metabere campi,
2.275
densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus;
2.276
sin tumulis adclive solum collisque supinos,
2.277
indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem
2.278
arboribus positis secto via limite quadret.
2.279
Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis
2.280
explicuit legio et campo stetit agmen aperto,
2.281
directaeque acies, ac late fluctuat omnis
2.282
aere renidenti tellus, necdum horrida miscent
2.283
proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis:
2.284
omnia sint paribus numeris dimensa viarum;
2.285
non animum modo uti pascat prospectus inanem,
2.286
sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas
2.287
terra neque in vacuum poterunt se extendere rami.
2.288
Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras.
2.289
ausim vel tenui vitem committere sulco.
2.290
Altior ac penitus terrae defigitur arbos,
2.291
aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras
2.292
aetherias, tantum radice in Tartara tendit.
2.293
Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres
2.294
convellunt; inmota manet, multosque nepotes,
2.295
multa virum volvens durando saecula vincit.
2.296
Tum fortis late ramos et bracchia pandens
2.297
huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram.
2.298
Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem,
2.299
Neve inter vitis corylum sere, neve flagella
2.300
summa pete aut summa defringe ex arbore plantas
2.301
tantus amor terrae— neu ferro laede retunso
2.302
semina, neve oleae silvestris insere truncos:
2.303
nam saepe incautis pastoribus excidit ignis,
2.304
qui furtim pingui primum sub cortice tectus
2.305
robora conprendit frondesque elapsus in altas
2.306
ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus
2.307
per ramos victor perque alta cacumina regnat
2.308
et totum involvit flammis nemus et ruit atram
2.309
ad caelum picea crassus caligine nubem,
2.310
praesertim si tempestas a vertice silvis
2.311
incubuit glomeratque ferens incendia ventus.
2.312
Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti
2.313
possunt atque ima similes revirescere terra;
2.314
infelix superat foliis oleaster amaris.
2.315
Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor
2.316
tellurem Borea rigidam spirante movere.
2.317
Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto
2.318
concretam patitur radicem adfigere terrae.
2.319
Optima vinetis satio, cum vere rubenti
2.320
candida venit avis longis invisa colubris,
2.321
prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol
2.322
nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.
2.323
Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis;
2.324
vere tument terrae et genitalia semina poscunt.
2.325
Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether
2.326
coniugis in gremium laetae descendit et omnis
2.327
magnus alit magno commixtus corpore fetus.
2.328
Avia tum resonant avibus virgulta canoris
2.329
et Venerem certis repetunt armenta diebus;
2.330
parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris
2.331
laxant arva sinus; superat tener omnibus humor;
2.332
inque novos soles audent se germina tuto
2.333
credere, nec metuit surgentis pampinus austros
2.334
aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem,
2.335
sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.
2.336
Non alios prima crescentis origine mundi
2.337
inluxisse dies aliumve habuisse tenorem
2.338
crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat
2.339
orbis et hibernis parcebant flatibus Euri,
2.340
cum primae lucem pecudes hausere virumque
2.341
terrea progenies duris caput extulit arvis,
2.342
inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.
2.343
Nec res hunc tenerae possent perferre laborem,
2.344
si non tanta quies iret frigusque caloremque
2.345
inter, et exciperet caeli indulgentia terras.
2.346
Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros,
2.347
sparge fimo pingui et multa memor occule terra,
2.348
aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas;
2.349
inter enim labentur aquae tenuisque subibit
2.350
halitus atque animos tollent sata; iamque reperti,
2.351
qui saxo super atque ingentis pondere testae
2.352
urgerent; hoc effusos munimen ad imbris,
2.353
hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.
2.354
Seminibus positis superest diducere terram
2.355
saepius ad capita et duros iactare bidentis,
2.356
aut presso exercere solum sub vomere et ipsa
2.357
flectere luctantis inter vineta iuvencos;
2.358
tum levis calamos et rasae hastilia virgae
2.359
fraxineasque aptare sudes furcasque valentis,
2.360
viribus eniti quarum et contemnere ventos
2.361
adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.
2.362
Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas,
2.363
parcendum teneris, et dum se laetus ad auras
2.364
palmes agit laxis per purum inmissus habenis,
2.365
ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis
2.366
carpendae manibus frondes interque legendae.
2.367
Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos
2.368
exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde—
2.369
ante reformidant ferrum— tum denique dura
2.370
exerce imperia et ramos conpesce fluentis.
2.371
Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum,
2.372
praecipue dum frons tenera inprudensque laborum;
2.373
cui super indignas hiemes solemque potentem
2.374
silvestres uri adsidue capreaeque sequaces
2.375
inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.
2.376
Frigora nec tantum cana concreta pruina
2.377
aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas,
2.378
quantum illi nocuere greges durique venenum
2.379
dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.
2.380
Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris
2.381
caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi
2.382
praemiaque ingeniis pagos et compita circum
2.383
thesidae posuere atque inter pocula laeti
2.384
mollibus in pratis unctos saluere per utres.
2.385
Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni
2.386
versibus incomptis ludunt risuque soluto
2.387
oraque corticibus sumunt horrenda cavatis
2.388
et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique
2.389
oscilla ex alta suspendunt mollia pinu.
2.390
Hinc omnis largo pubescit vinea fetu,
2.391
conplentur vallesque cavae saltusque profundi,
2.392
et quocumque deus circum caput egit honestum.
2.393
Ergo rite suum Baccho dicemus honorem
2.394
carminibus patriis lancesque et liba feremus
2.395
et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram
2.396
pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis.
2.397
Est etiam ille labor curandis vitibus alter,
2.398
cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis
2.399
terque quaterque solum scindendum glebaque versis
2.400
aeternum frangenda bidentibus, omne levandum
2.401
fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem
2.402
atque in se sua per vestigia volvitur annus.
2.403
Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes,
2.404
frigidus et silvis aquilo decussit honorem,
2.405
iam tum acer curas venientem extendit in annum
2.406
rusticus et curvo Saturni dente relictam
2.407
persequitur vitem attondens fingitque putando.
2.408
Primus humum fodito, primus devecta cremato
2.409
sarmenta et vallos primus sub tecta referto;
2.410
postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra,
2.411
bis segetem densis obducunt sentibus herbae;
2.412
durus uterque labor: laudato ingentia rura,
2.413
exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci
2.414
vimina per silvam et ripis fluvialis arundo
2.415
caeditur, incultique exercet cura salicti.
2.416
Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt,
2.417
iam canit effectos extremus vinitor antes:
2.418
sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus
2.419
et iam maturis metuendus Iuppiter uvis.
2.420
Contra non ulla est oleis cultura; neque illae
2.421
procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis,
2.422
cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt;
2.423
ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco,
2.424
sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges.
2.425
Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam.
2.426
Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis
2.427
et viris habuere suas, ad sidera raptim
2.428
vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae.
2.429
Nec minus interea fetu nemus omne gravescit
2.430
sanguineisque inculta rubent aviaria bacis.
2.431
Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat,
2.432
pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt.
2.433
Et dubitant homines serere atque inpendere curam
2.434
quid maiora sequar?— salices humilesque genestae
2.435
aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram
2.436
Sufficiunt saepemque satis et pabula melli—
2.437
et iuvat undantem buxo spectare Cytorum
2.438
naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre
2.439
non rastris, hominum non ulli obnoxia curae.
2.440
Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae,
2.441
quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque,
2.442
dant alios aliae fetus, dant utile lignum
2.443
navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque.
2.444
Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris
2.445
agricolae et pandas ratibus posuere carinas,
2.446
viminibus salices fecundae, frondibus ulmi,
2.447
at myrtus validis hastilibus et bona bello
2.448
cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus.
2.449
Nec tiliae leves aut torno rasile buxum
2.450
non formam accipiunt ferroque cavantur acuto.
2.451
Nec non et torrentem undam levis innatat alnus,
2.452
missa Pado; nec non et apes examina condunt
2.453
corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo.
2.454
Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt
2.455
Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis
2.456
centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque
2.457
et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem.
2.458
O fortunatos nimium, sua si bona norint,
2.459
agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis
2.460
fundit humo facilem victum iustissima tellus.
2.461
Si non ingentem foribus domus alta superbis
2.462
mane salutantum totis vomit aedibus undam,
2.463
nec varios inhiant pulchra testudine postis
2.464
inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera,
2.465
alba neque Assyrio fucatur lana veneno
2.466
nec casia liquidi corrumpitur usus olivi:
2.467
at secura quies et nescia fallere vita,
2.468
dives opum variarum, at latis otia fundis—
2.469
speluncae vivique lacus et frigida Tempe
2.470
mugitusque boum mollesque sub arbore somni—
2.471
non absunt; illic saltus ac lustra ferarum
2.472
et patiens operum exiguoque adsueta iuventus,
2.473
sacra deum sanctique patres; extrema per illos
2.474
iustitia excedens terris vestigia fecit.
2.475
Me vero primum dulces ante omnia Musae,
2.476
quarum sacra fero ingenti percussus amore,
2.477
accipiant caelique vias et sidera monstrent,
2.478
defectus solis varios lunaeque labores;
2.479
unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant
2.480
obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant,
2.481
quid tantum Oceano properent se tinguere soles
2.482
hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.
2.483
Sin, has ne possim naturae accedere partis,
2.484
frigidus obstiterit circum praecordia sanguis:
2.485
rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes,
2.486
flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi
2.487
Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis
2.488
Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi
2.489
sistat et ingenti ramorum protegat umbra!
2.490
Felix, qui potuit rerum cognoscere causas,
2.491
atque metus omnis et inexorabile fatum
2.492
subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari.
2.493
Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis,
2.494
panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores:
2.495
illum non populi fasces, non purpura regum
2.496
flexit et infidos agitans discordia fratres
2.497
aut coniurato descendens Dacus ab Histro,
2.498
non res Romanae perituraque regna; neque ille
2.499
aut doluit miserans inopem aut invidit habenti
2.500
quos rami fructus, quos ipsa volentia rura
2.501
sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura
2.502
insanumque forum aut populi tabularia vidit.
2.503
sollicitant alii remis freta caeca ruuntque
2.504
in ferrum, penetrant aulas et limina regum;
2.505
hic petit excidiis urbem miserosque Penatis,
2.506
ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro;
2.507
condit opes alius defossoque incubat auro;
2.508
hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem
2.509
per cuneos— geminatus enim plebisque patrumque—
2.510
corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum,
2.511
exsilioque domos et dulcia limina mutant
2.512
atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem.
2.513
Agricola incurvo terram dimovit aratro:
2.514
hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes
2.515
sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos.
2.516
Nec requies, quin aut pomis exuberet annus
2.517
aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi,
2.518
proventuque oneret sulcos atque horrea vincat.
2.519
Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis,
2.520
glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae;
2.521
et varios ponit fetus autumnus et alte
2.522
mitis in apricis coquitur vindemia saxis.
2.523
Interea dulces pendent circum oscula nati,
2.524
casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae
2.525
lactea demittunt pinguesque in gramine laeto
2.526
inter se adversis luctantur cornibus haedi.
2.527
Ipse dies agitat festos fususque per herbam,
2.528
ignis ubi in medio et socii cratera coronant,
2.529
te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris
2.530
velocis iaculi certamina ponit in ulmo,
2.531
corporaque agresti nudant praedura palaestrae.
2.532
Hanc olim veteres vitam coluere Sabini,
2.533
hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit
2.534
scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma,
2.535
septemque una sibi muro circumdedit arces.
2.536
Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante
2.537
inpia quam caesis gens est epulata iuvencis,
2.538
aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat;
2.539
necdum etiam audierant inflari classica, necdum
2.540
inpositos duris crepitare incudibus enses.
2.541
Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor,
2.542
et iam tempus equum fumantia solvere colla.