Georgic
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/p-vergilius-maro-virgil" aria-label="More works by Vergilius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
4.1
Protinus aerii mellis caelestia dona
4.2
exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem.
4.3
Admiranda tibi levium spectacula rerum
4.4
magnanimosque duces totiusque ordine gentis
4.5
mores et studia et populos et proelia dicam.
4.6
In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem
4.7
numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo.
4.8
Principio sedes apibus statioque petenda,
4.9
quo neque sit ventis aditus— nam pabula venti
4.10
ferre domum prohibent— neque oves haedique petulci
4.11
floribus insultent aut errans bucula campo
4.12
decutiat rorem et surgentes atterat herbas.
4.13
Absint et picti squalentia terga lacerti
4.14
pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres
4.15
et manibus Procne pectus signata cruentis;
4.16
omnia nam late vastant ipsasque volantes
4.17
ore ferunt dulcem nidis immitibus escam.
4.18
At liquidi fontes et stagna virentia musco
4.19
adsint et tenuis fugiens per gramina rivus,
4.20
palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret,
4.21
ut, cum prima novi ducent examina reges
4.22
vere suo ludetque favis emissa iuventus,
4.23
vicina invitet decedere ripa calori,
4.24
obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.
4.25
In medium, seu stabit iners seu profluet umor,
4.26
transversas salices et grandia conice saxa,
4.27
pontibus ut crebris possint consistere et alas
4.28
pandere ad aestivum solem, si forte morantes
4.29
sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus.
4.30
Haec circum casiae virides et olentia late
4.31
serpylla et graviter spirantis copia thymbrae
4.32
floreat inriguumque bibant violaria fontem.
4.33
Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis,
4.34
seu lento fuerint alvaria vimine texta,
4.35
angustos habeant aditus: nam frigore mella
4.36
cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit.
4.37
Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae
4.38
nequiquam in tectis certatim tenuia cera
4.39
spiramenta linunt fucoque et floribus oras
4.40
explent collectumque haec ipsa ad munera gluten
4.41
et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae.
4.42
Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris
4.43
sub terra fovere larem, penitusque repertae
4.44
pumicibusque cavis exesaeque arboris antro.
4.45
Tu tamen et levi rimosa cubilia limo
4.46
ungue fovens circum et raras superinice frondes.
4.47
Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes
4.48
ure foco cancros, altae neu crede paludi,
4.49
aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu
4.50
saxa sonant vocisque offensa resultat imago.
4.51
Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit
4.52
sub terras caelumque aestiva luce reclusit,
4.53
illae continuo saltus silvasque peragrant
4.54
purpureosque metunt flores et flumina libant
4.55
summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae
4.56
progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes
4.57
excudunt ceras et mella tenacia fingunt.
4.58
Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli
4.59
nare per aestatem liquidam suspexeris agmen
4.60
obscuramque trahi vento mirabere nubem,
4.61
contemplator: aquas dulces et frondea semper
4.62
tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores,
4.63
trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen,
4.64
tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum.
4.65
ipsae consident medicatis sedibus, ipsae
4.66
intima more suo sese in cunabula condent.
4.67
Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus
4.68
regibus incessit magno discordia motu,
4.69
continuoque animos vulgi et trepidantia bello
4.70
corda licet longe praesciscere; namque morantes
4.71
Martius ille aeris rauci canor increpat et vox
4.72
auditur fractos sonitus imitata tubarum;
4.73
tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant
4.74
spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos
4.75
et circa regem atque ipsa ad praetoria densae
4.76
miscentur magnisque vocant clamoribus hostem.
4.77
Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes,
4.78
erumpunt portis; concurritur, aethere in alto
4.79
fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem
4.80
praecipitesque cadunt; non densior aere grando,
4.81
nec de concussa tantum pluit ilice glandis.
4.82
ipsi per medias acies insignibus alis
4.83
ingentes animos angusto in pectore versant,
4.84
usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos
4.85
aut hos versa fuga victor dare terga subegit.
4.86
Hi motus animorum atque haec certamina tanta
4.87
pulveris exigui iactu compressa quiescent.
4.88
Verum ubi ductores acie revocaveris ambo,
4.89
deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit,
4.90
dede neci; melior vacua sine regnet in aula.
4.91
Alter erit maculis auro squalentibus ardens;
4.92
nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore
4.93
et rutilis clarus squamis, ille horridus alter
4.94
desidia latamque trahens inglorius alvum.
4.95
Ut binae regum facies, ita corpora plebis.
4.96
Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto
4.97
cum venit et sicco terram spuit ore viator
4.98
aridus; elucent aliae et fulgore coruscant
4.99
ardentes auro et paribus lita corpora guttis.
4.100
Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo
4.101
dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum
4.102
et liquida et durum Bacchi domitura saporem.
4.103
At cum incerta volant caeloque examina ludunt
4.104
contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt,
4.105
instabiles animos ludo prohibebis inani.
4.106
Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas
4.107
eripe; non illis quisquam cunctantibus altum
4.108
ire iter aut castris audebit vellere signa.
4.109
Invitent croceis halantes floribus horti
4.110
et custos furum atque avium cum falce saligna
4.111
Hellespontiaci servet tutela Priapi.
4.112
Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis
4.113
tecta serat late circum, cui talia curae;
4.114
ipse labore manum duro terat, ipse feraces
4.115
figat humo plantas et amicos inriget imbres.
4.116
Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum
4.117
vela traham et terris festinem advertere proram,
4.118
forsitan et, pingues hortos quae cura colendi
4.119
ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti,
4.120
quoque modo potis gauderent intiba rivis
4.121
et virides apio ripae, tortusque per herbam
4.122
cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem
4.123
narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi
4.124
pallentesque hederas et amantes litora myrtos.
4.125
Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis,
4.126
qua niger umectat flaventia culta Galaesus,
4.127
Corycium vidisse senem, cui pauca relicti
4.128
iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis
4.129
nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho.
4.130
Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum
4.131
lilia verbenasque premens vescumque papaver
4.132
regum aequabat opes animis seraque revertens
4.133
nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis.
4.134
Primus vere rosam atque autumno carpere poma,
4.135
et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa
4.136
rumperet et glacie cursus frenaret aquarum,
4.137
ille comam mollis iam tondebat hyacinthi
4.138
aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes.
4.139
Ergo apibus fetis idem atque examine multo
4.140
primus abundare et spumantia cogere pressis
4.141
mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus,
4.142
quotque in flore novo pomis se fertilis arbos
4.143
induerat, totidem autumno matura tenebat.
4.144
Ille etiam seras in versum distulit ulmos
4.145
eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes
4.146
iamque ministrantem platanum potantibus umbras.
4.147
Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis
4.148
praetereo atque aliis post me memoranda relinquo.
4.149
Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse
4.150
addidit, expediam, pro qua mercede canoros
4.151
Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae
4.152
Dictaeo caeli regem pavere sub antro.
4.153
Solae communes natos, consortia tecta
4.154
urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum,
4.155
et patriam solae et certos novere penates,
4.156
venturaeque hiemis memores aestate laborem
4.157
experiuntur et in medium quaesita reponunt.
4.158
Namque aliae victu invigilant et foedere pacto
4.159
exercentur agris; pars intra saepta domorum
4.160
Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten
4.161
prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces
4.162
suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos
4.163
educunt fetus, aliae purissima mella
4.164
stipant et liquido distendunt nectare cellas.
4.165
Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti,
4.166
inque vicem speculantur aquas et nubila caeli
4.167
aut onera accipiunt venientum aut agmine facto
4.168
ignavum fucos pecus a praesepibus arcent.
4.169
Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.
4.170
ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis
4.171
cum properant, alii taurinis follibus auras
4.172
accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt
4.173
aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna;
4.174
illi inter sese magna vi bracchia tollunt
4.175
in numerum versantque tenaci forcipe ferrum:
4.176
non aliter, si parva licet componere magnis,
4.177
Cecropias innatus apes amor urget habendi,
4.178
munere quamque suo. Grandaevis oppida curae
4.179
et munire favos et daedala fingere tecta.
4.180
At fessae multa referunt se nocte minores,
4.181
crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim
4.182
et glaucas salices casiamque crocumque rubentem
4.183
et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos.
4.184
Omnibus una quies operum, labor omnibus unus:
4.185
mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem
4.186
vesper ubi e pastu tandem decedere campis
4.187
admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant;
4.188
fit sonitus, mussantque oras et limina circum.
4.189
Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur
4.190
in noctem fessosque sopor suus occupat artus.
4.191
Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt
4.192
longius aut credunt caelo adventantibus Euris,
4.193
sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur,
4.194
excursusque breves temptant et saepe lapillos,
4.195
ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram,
4.196
tollunt, his sese per inania nubila librant.
4.197
Illum adeo placuisse apibus mirabere morem,
4.198
quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes
4.199
in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt:
4.200
verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis
4.201
ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites
4.202
sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt.
4.203
saepe etiam duris errando in cotibus alas
4.204
attrivere ultroque animam sub fasce dedere:
4.205
tantus amor florum et generandi gloria mellis.
4.206
Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi
4.207
excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas,
4.208
at genus immortale manet multosque per annos
4.209
stat fortuna domus et avi numerantur avorum.
4.210
Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens
4.211
Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes
4.212
observant. Rege incolumi mens omnibus una est;
4.213
amisso rupere fidem constructaque mella
4.214
diripuere ipsae et crates solvere favorum.
4.215
Ille operum custos, illum admiruntur et omnes
4.216
circumstant fremitu denso stipantque frequentes
4.217
et saepe attollunt umeris et corpora bello
4.218
obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem.
4.219
His quidam signis atque haec exempla secuti
4.220
esse apibus partem divinae mentis et haustus
4.221
aetherios dixere; deum namque ire per omnes
4.222
terrasque tractusque maris caelumque profundum.
4.223
Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum,
4.224
quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas;
4.225
scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri
4.226
omnia nec morti esse locum, sed viva volare
4.227
sideris in numerum atque alto succedere caelo.
4.228
Si quando sedem angustam servataque mella
4.229
thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum
4.230
ora fove fumosque manu praetende sequaces.
4.231
Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis,
4.232
Taygete simul os terris ostendit honestum
4.233
Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes,
4.234
aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi
4.235
tristior hibernas caelo descendit in undas.
4.236
Illis ira modum supra est, laesaeque venenum
4.237
morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt
4.238
adfixae venis animasque in vulnere ponunt.
4.239
Sin duram metues hiemem parcesque futuro
4.240
contunsosque animos et res miserabere fractas,
4.241
at suffire thymo cerasque recidere inanes
4.242
quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit
4.243
stellio et lucifugis congesta cubilia blattis
4.244
immunisque sedens aliena ad pabula fucus
4.245
aut asper crabro imparibus se immiscuit armis,
4.246
aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae
4.247
laxos in foribus suspendit aranea casses.
4.248
Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes
4.249
incumbent generis lapsi sarcire ruinas
4.250
complebuntque foros et floribus horrea texent.
4.251
Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros
4.252
vita tulit, tristi languebunt corpora morbo—
4.253
quod iam non dubiis poteris cognoscere signis:
4.254
continuo est aegris alius color, horrida vultum
4.255
deformat macies, tum corpora luce carentum
4.256
exportant tectis et tristia funera ducunt;
4.257
aut illae pedibus conexae ad limina pendent,
4.258
aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes
4.259
ignavaeque fame et contracto frigore pigrae.
4.260
Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant,
4.261
frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster,
4.262
ut mare sollicitum stridit refluentibus undis,
4.263
aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis:
4.264
hic iam galbaneos suadebo incendere odores
4.265
mellaque harundineis inferre canalibus, ultro
4.266
hortantem et fessas ad pabula nota vocantem.
4.267
Proderit et tunsum gallae admiscere saporem
4.268
Arentesque rosas aut igni pinguia multo
4.269
defruta vel psithia passos de vite racemos
4.270
Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea.
4.271
Est etiam flos in pratis, cui nomen amello
4.272
fecere agricolae, facilis quaerentibus herba;
4.273
namque uno ingentem tollit de caespite silvam,
4.274
aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum
4.275
funduntur, violae sublucet purpura nigrae;
4.277
asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum
4.278
pastores et curva legunt prope flumina Mellae.
4.279
Huius odorato radices incoque Baccho
4.280
pabulaque in foribus plenis adpone canistris.
4.281
Sed siquem proles subito defecerit omnis,
4.282
nec genus unde novae stirpis revocetur habebit,
4.283
tempus et Arcadii memoranda inventa magistri
4.284
pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis
4.285
insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem
4.286
expediam prima repetens ab origine famam.
4.287
Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi
4.288
accolit effuso stagnantem flumine Nilum
4.289
et circum pictis vehitur sua rura phaselis,
4.290
quaque pharetratae vicinia Persidis urget,
4.294
omnis in hac certam regio iacit arte salutem.
4.295
Exiguus primum atque ipsos contractus in usus
4.296
eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti
4.297
parietibusque premunt artis et quattuor addunt,
4.298
quattuor a ventis obliqua luce fenestras.
4.299
Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte
4.300
quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris
4.301
multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto
4.302
tunsa per integram solvuntur viscera pellem.
4.303
Sic positum in clauso linquunt et ramea costis
4.304
subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes.
4.305
Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas,
4.306
ante novis rubeant quam prata coloribus, ante
4.307
garrula quam tignis nidum suspendat hirundo.
4.308
Interea teneris tepefactus in ossibus umor
4.309
aestuat et visenda modis animalia miris,
4.310
trunca pedum primo, mox et stridentia pennis,
4.311
miscentur tenuemque magis magis aera carpunt,
4.312
donec, ut aestivis effusus nubibus imber,
4.313
erupere aut ut nervo pulsante sagittae,
4.314
prima leves ineunt si quando proelia Parthi.
4.315
Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem?
4.316
Unde nova ingressus hominum experientia cepit?
4.317
Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe,
4.318
amissis, ut fama, apibus morboque fameque,
4.319
tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis
4.320
multa querens atque hac adfatus voce parentem:
4.321
“ Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius
4.322
ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum,
4.323
si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo,
4.324
invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri
4.325
pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas?
4.326
En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem,
4.327
quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers
4.328
omnia temptanti extuderat, te matre relinquo.
4.329
Quin age et ipsa manu felices erue silvas,
4.330
fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes,
4.331
ure sata et validam in vites molire bipennem,
4.332
tanta meae si te ceperunt taedia laudis.”
4.333
At mater sonitum thalamo sub fluminis alti
4.334
sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae
4.335
carpebant hyali saturo fucata colore,
4.336
drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque,
4.337
caesariem effusae nitidam per candida colla,
4.338
Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque,
4.339
Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo,
4.340
altera tum primos Lucinae experta labores,
4.341
Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae,
4.342
ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae,
4.343
atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea
4.344
et tandem positis velox Arethusa sagittis.
4.345
Inter quas curam Clymene narrabat inanem
4.346
Vulcani Martisque dolos et dulcia furta,
4.347
aque Chao densos divum numerabat amores
4.348
carmine quo captae dum fusis mollia pensa
4.349
devolvunt, iterum maternas impulit aures
4.350
luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes
4.351
obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores
4.352
prospiciens summa flavum caput extulit unda
4.353
et procul:“ O gemitu non frustra exterrita tanto,
4.354
Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura,
4.355
tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam
4.356
stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.”
4.357
Huic percussa nova mentem formidine mater,
4.358
“ duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum
4.359
tangere,” ait. Simul alta iubet discedere late
4.360
flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum
4.361
curvata in montis faciem circumstetit unda
4.362
accepitque sinu vasto misitque sub amnem.
4.363
Iamque domum mirans genetricis et umida regna
4.364
speluncisque lacus clausos lucosque sonantes
4.365
ibat et ingenti motu stupefactus aquarum
4.366
omnia sub magna labentia flumina terra
4.367
spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque
4.368
et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus
4.369
unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta
4.370
saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus,
4.371
et gemina auratus taurino cornua vultu
4.372
Eridanus, quo non alius per pinguia culta
4.373
in mare purpureum violentior effluit amnis.
4.374
Postquam est in thalami pendentia pumice tecta
4.375
perventum et nati fletus cognovit inanes
4.376
Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes
4.377
germanae tonsisque ferunt mantelia villis;
4.378
pars epulis onerant mensas et plena reponunt
4.379
pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae;
4.380
et mater,“ Cape Maeonii carchesia Bacchi:
4.381
Oceano libemus,” ait. Simul ipsa precatur
4.382
Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores
4.383
centum quae silvas, centum quae flumina servant.
4.384
Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam,
4.385
ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.
4.386
Omine quo firmans animum sic incipit ipsa:
4.387
“ Est in Carphatio Neptuni gurgite vates
4.388
caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor
4.389
et iuncto bipedum curru metitur equorum.
4.390
Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit
4.391
Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse
4.392
grandaevus Nereus; novit namque omnia vates,
4.393
quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;
4.394
quippe ita Neptuno visum est, immania cuius
4.395
armenta et turpes pascit sub gurgite phocas.
4.396
Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem
4.397
expediat morbi causam eventusque secundet.
4.398
Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum
4.399
orando flectes; vim duram et vincula capto
4.400
tende; doli circum haec demum frangentur inanes.
4.401
Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus,
4.402
cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est,
4.403
in secreta senis ducam, quo fessus ab undis
4.404
se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.
4.405
Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,
4.406
tum variae eludent species atque ora ferarum
4.407
Fiet enim subito sus horridus atraque tigris
4.408
squamosusque draco et fulva cervice leaena,
4.409
aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis
4.410
excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.
4.411
Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes,
4.412
tanto, nate, magis contende tenacia vincla,
4.413
donec talis erit mutato corpore, qualem
4.414
videris, incepto tegeret cum lumina somno.”
4.415
Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem,
4.416
quo totum nati corpus perduxit; at illi
4.417
dulcis compositis spiravit crinibus aura
4.418
atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens
4.419
exesi latere in montis, quo plurima vento
4.420
cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,
4.421
deprensis olim statio tutissima nautis;
4.422
intus se vasti Proteus tegit obice saxi.
4.423
Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha
4.424
collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.
4.425
Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos
4.426
ardebat, caelo et medium sol igneus orbem
4.427
hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis
4.428
faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:
4.429
cum Proteus consueta petens e fluctibus antra
4.430
ibat; eum vasti circum gens umida ponti
4.431
exsultans rorem late dispergit amarum.
4.432
Sternunt se somno diversae in litore phocae.
4.433
Ipse, velut stabuli custos in montibus olim,
4.434
vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit,
4.435
auditisque lupos acuunt balatibus agni,
4.436
considit scopulo medius numerumque recenset.
4.437
Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas,
4.438
vix defessa senem passus componere membra
4.439
cum clamore ruit magno manicisque iacentem
4.440
occupat. Ille suae contra non immemor artis
4.441
omnia transformat sese in miracula rerum,
4.442
ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.
4.443
Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus
4.444
in sese redit atque hominis tandem ore locutus:
4.445
“ Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras
4.446
iussit adire domos? Quidve hinc petis?” inquit. At ille:
4.447
“ Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam
4.448
sed tu desine velle. Deum praecepta secuti
4.449
venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus.”
4.450
Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa
4.451
ardentes oculos intorsit lumine glauco
4.452
et graviter frendens sic fatis ora resolvit.
4.453
“ Non te nullius exercent numinis irae;
4.454
magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus
4.455
haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant,
4.456
suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.
4.457
Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,
4.458
immanem ante pedes hydrum moritura puella
4.459
servantem ripas alta non vidit in herba.
4.460
At chorus aequalis Dryadum clamore supremos
4.461
implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces
4.462
altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus
4.463
atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.
4.464
Ipse cava solans aegrum testudine amorem
4.465
te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,
4.466
te veniente die, te decedente canebat.
4.467
Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,
4.468
et caligantem nigra formidine lucum
4.469
ingressus manesque adiit regemque tremendum
4.470
nesciaque humanis precibus mansuescere corda.
4.471
At cantu commotae Erebi de sedibus imis
4.472
umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,
4.473
quam multa in foliis avium se milia condunt
4.474
vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,
4.475
matres atque viri defunctaque corpora vita
4.476
magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,
4.477
impositique rogis iuvenes ante ora parentum,
4.478
quos circum limus niger et deformis harundo
4.479
Cocyti tardaque palus inamabilis unda
4.480
alligat et noviens Styx interfusa coercet.
4.481
Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti
4.482
tartara caeruleosque implexae crinibus angues
4.483
Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora
4.484
atque Ixionii vento rota constitit orbis.
4.485
Iamque pedem referens casus evaserat omnes;
4.486
redditaque Eurydice superas veniebat ad auras,
4.487
pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem,
4.488
cum subita incautum dementia cepit amantem,
4.489
ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes.
4.490
Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa
4.491
immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis
4.492
effusus labor atque immitis rupta tyranni
4.493
foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis.
4.494
Illa,“ Quis et me,” inquit,“ miseram et te perdidit, Orpheu,
4.495
quis tantus furor? En iterum crudelia retro
4.496
Fata vocant, conditque natantia lumina somnus.
4.497
Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte
4.498
invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas!”
4.499
dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras
4.500
commixtus tenues, fugit diversa, neque illum,
4.501
prensantem nequiquam umbras et multa volentem
4.502
dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci
4.503
amplius obiectam passus transire paludem.
4.504
Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret?
4.505
Quo fletu Manis, quae numina voce moveret?
4.506
Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.
4.507
Septem illum totos perhibent ex ordine menses
4.508
rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam
4.509
flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris
4.510
mulcentem tigres et agentem carmine quercus;
4.511
qualis populea maerens philomela sub umbra
4.512
amissos queritur fetus, quos durus arator
4.513
observans nido implumes detraxit; at illa
4.514
flet noctem ramoque sedens miserabile carmen
4.515
integrat et maestis late loca questibus implet.
4.516
Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.
4.517
Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem
4.518
arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis
4.519
lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis
4.520
dona querens; spretae Ciconum quo munere matres
4.521
inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi
4.522
discerptum latos iuvenem sparsere per agros.
4.523
Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum
4.524
gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus
4.525
volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua
4.526
“ ah miseram Eurydicen!” anima fugiente vocabat:
4.527
“ Eurydicen” toto referebant flumine ripae.”
4.528
Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum,
4.529
quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit.
4.530
At non Cyrene; namque ultro adfata timentem:
4.531
“ Nate, licet tristes animo deponere curas.
4.532
Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae,
4.533
cum quibus illa choros lucis agitabat in altis,
4.534
exitium misere apibus. Tu munera supplex
4.535
tende petens pacem et faciles venerare Napaeas;
4.536
namque dabunt veniam votis irasque remittent.
4.537
Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam.
4.538
Quattuor eximios praestanti corpore tauros,
4.539
qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei,
4.540
delige et intacta totidem cervice iuvencas.
4.541
Quattuor his aras alta ad delubra dearum
4.542
constitue et sacrum iugulis demitte cruorem,
4.543
corporaque ipsa boum frondoso desere luco.
4.544
Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus,
4.545
inferias Orphei Lethaea papavera mittes
4.546
et nigram mactabis ovem lucumque revises:
4.547
placatam Eurydicen vitula venerabere caesa.”
4.548
Haud mora; continuo matris praecepta facessit;
4.549
ad delubra venit, monstratas excitat aras,
4.550
quattuor eximios praestanti corpore tauros
4.551
ducit et intacta totidem cervice iuvencas.
4.552
Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus,
4.553
inferias Orphei mittit lucumque revisit.
4.554
Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum
4.555
adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto
4.556
stridere apes utero et ruptis effervere costis,
4.557
immensasque trahi nubes, iamque arbore summa
4.558
confluere et lentis uvam demittere ramis.
4.559
Haec super arvorum cultu pecorumque canebam
4.560
et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum
4.561
fulminat Euphraten bello victorque volentes
4.562
per populos dat iura viamque adfectat Olympo.
4.563
Illo Vergilium me tempore dulcis alebat
4.564
Parthenope studiis florentem ignobilis oti,
4.565
carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa,
4.566
Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi.