Reader

EXORATIO MAGISTRI AD DISCIPULUM DE INQUISITIONE SUMMI BONI.

Fili charissime, studium tuum delectat me, quo sapientum scripta investigas per te ipsum legendo et intelligendo, quaeque non intelligis a me caeterisque senioribus perquirendo. Etenim scholaris illa exercitatio, qua sub virga pavitantes proficiunt ingeniosi, deficiunt hebetes, bonae indolis adolescentibus vix est pro infantilibus nutrimentis, qualia saepe vidimus ab obstetricibus vel nutricibus massicata in ora vagientium puerulorum edentulorum poni, eisdem renitentibus et offas aliena saliva infectas interdum fastidientibus. Unde cum primis dentatis maxillis per se mandere possunt, ab aliis masticata non recipiunt; imo, cum discipulis transeundo per segetes copiosas vellicant et fricant manu propria spicas maturas exindeque grana elicita per se manducant et experiendo probant, in scholaribus illis exercitiis diligentissime laetatos non invenire saporem sapientiae, nisi post tempus ablactationis suae. Hinc est quod Abraham patriarcha grande legitur fecisse convivium in die ablactationis Isaac, nimirum congaudens paterno affectu profectibus tanti filii. Quo contra ploratus et ululatus multus est Racheli ploranti filios suos ante ablactationis tempus ab Herode occisos. Ac tum plangit Ecclesia et non vult consolari, quia non sunt ablactati ejus illi pueri quos trucidat gladius Antichristi pro eo quod sunt infra bimatum, non attingentes ad geminae intelligentiae et operationis fructum. Me miserum, pro quot parvulis ita mihi abreptis ego plorare habeo, quia eos post exercitia scholaria video vel tepuisse in sensum puerilem et animalem, qui non percipit, quae sunt spiritus Dei, vel omnino friguisse in reprobum probum sensum, ut non solum faciant quae non conveniunt eorum professioni, sed etiam persequantur ea quae sunt spiritus Dei! Tu autem, fili dilectissime, ut spero in Dei misericordia, proficies etiam ultra bimatum usque adeo ut formidare non habeas gladium Antichristi, qui est haereticorum seu falsorum fratrum sermo dolosus. Nisi enim sic proficeres, nisi ablactatus jam solidum cibum vehementer esurires de summo bono, sicut inquiris, non inquireres. Occasio vero hujusce inquisitionis exinde, ut dicis, oborta est tibi, quod legens dialogum sub disceptatione Christiani et Judaei atque philosophi a magistro Petro digestum de summo bono illic invenis aliquid investigatum, sed non satis elucidatum, quid sit vel ubi sit ipsum summum bonum, quave ad illud via sit rectissime gradiendum. Proinde sic accipe istud opusculum de inquisitione summi boni intitulatum, ut si quid boni de hoc bono inveneris dictum, de hoc ipso bono unde agimus non dubites aut stillasse, si parum est, aut emanasse, si satis est. Satis dico, non quantum ad rei quae versatur aestimationem, sed quantum ad legentis et inquirentis esuriri. Nam res ipsa est ineffabilis de qua fari utcunque gestimus, prout ipsa juvante poterimus. Lecta sat eximia praesens haec philosophia, Doctrinae triplicem cuivis praestabit honorem.

Puto autem, si opusculum Augustini De summo bono intitulatum bene perspexeris, illic abundanter instrueris, esse illud summum bonum ex quo, per quod, in quo sunt omnia bona magna media et minima et ipsum tale est, ut nihil melius cogitari possit, imo melius est quam ab ulla creatura cogitari possit. Nisi enim transcenderet omnem tam angelorum quam et hominum cogitationem non exsuperaret omnem sensum nec inhabitaret lucem inaccessibilem, neque diceretur vere incomprehensibile, quod quis posset cogitatione vel intellectu attingere vel comprehendere. Sensit hoc ille qui dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? Attamen ex parte illud summum bonum cognoverunt et ex parte etiam prophetaverunt hi, per quos canonica Scriptura Veteris ac Novi Testamenti administrata est, in qua vel per speculum et in aenigmate apparet pulchritudo summi boni, summae justitiae, summae vitae, summae potentiae, summae laetitiae, summae charitatis et claritatis. Quae omnia eisque similia de summo bono praedicata non sunt multa, sed unum causale ac primordiale principium seu fundamentum omnium, quae per ipsum et post ipsum bona sunt in ordine rerum. Quae cum in sui natura sint omnes bonae, utpote a summo bono habentes esse, esse tamen eis et bene uti bonum est et male uti malum est. Docet autem sancta Scriptura, maxime autem Novi Testamenti quomodo inferioribus bonis homini sit utendum, ut perveniat ad summum bonum, cujus fructus aeternus tanquam diurnus denarius illis erit persolvendus, qui bonis inferioribus bene utendo laborant in vinea, quae est praesens et peregrinans Ecclesia, extra quam stantes in foro hujus mundi otiosi pagani sive negotiantes Judaei, sive illis pejores falsi Christiani habere denarium non poterunt, quae solis bene in vinea laborantibus, prout si tempus laborandi non habent, ut infantes, Christi sacramenta gestantibus, dandum noverunt, qui non a philosophis aut Judaeis Christum ignorantibus aut reprobantibus, sed ex ipso Christo veritatis doctrinam acceperunt. Ipsum audite. ait Pater coelestis. Ipsum audite, aio et ego, vobis quicunque me auditis discipuli seu filii. Ipsum audite potius quam paganum philosophantem vel Hebraeum judaizantem. Ipsum audite, solum non justa docentem, sed et impios justificantem, non per sapientiam hujus mundi aut ex operibus legis, sed per fidem, qua doctrina ejus creditur et custoditur, sicut ipse ait: Beati, qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. In custodiendo illo retributio multa. Revera haec retributio multa est, quae non habet finem, sed ipsa est finis et consummatio participantium summo bono, fruentium summo gaudio, sapientium summa sapientia, quae est Christus. Ipsum audite. Consiliarius est, ipsum audite; praeceptor est, ipsum audite. Si non potestis recipere ipsius consilium, ut abnegantes vos vobis ipsum sequiminit, saltem servate praeceptum et in utroque cognoscendo ipsum audite. Primo, si fieri potest, ad conservandam innocentiam, ipsum audite. Secundo, ubi amiseritis innocentiam, saltem ad agendam poenitentiam, ipsum audite. Si facultas suppetit ad agendum bona, ipsum audite, si facultas desit ad volendum saltem bona, ipsum audite. Si vultis scire, quid sit summum bonum, vel qua via sit ad illud progrediendum, ipsum audite dicentem: Ego sum via et veritas et vita. Nam via, qua itur et veritas ac vita, quo itur, ipse est, ipsum audite. Si forte in via hac ambulantes estis tristes cum discipulis euntibus Emmaum, ipsum audite ambulantem vobiscum et consolantem vos, ut tandem stulti et tardi cordis accendamini et dicatis: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas? Ipse est qui Scripturas ambulantibus in se via et veritate aperit, ipsum audite. Aperit et nemo claudit, ipsum audite! Ambulantibus dicit, bonas facite vias vestras et studia vestra, ipsum audite. Pervenientibus dicit, habitabo vobiscum, ipsum audite. Legem naturalem, quam paganus philosophus defendit, ipse docet, ipsum audite. Legem Moysi venit implere, non solvere, ipsum audite. Lex quidem annuntians et demonstrans languorem per Moysen data est, gratia autem et veritas eumdem sanans languorem per Jesum Christum facta est, ipsum audite. Summum bonum se sequentibus et sibi obedientibus promisit in praemio, caetera bona inferiora eisdem concessit ad utilitatem ita ut omnia cooperentur eis in bonum per bonum usum, quo non solum bonis verum et malis uti docentur in bonum, si tamen audiant ipsum. Ergo ipsum audite! sitque nobis anathema quicunque aliud docet, quam quod habet verbum doctrinae ipsius evangelicae, plena et veritate, gratia excitante ac roborante voluntatem, veritate illuminante rationem, gratia voluntatem praeveniente ac subsequente, veritate rationem dirigente atque ducente in viam pacis, ad patriam lucis aeternae, in qua dare videbitur et gustabitur summum bonum, quod est Pater et Filius et Spiritus sanctus, Deus unus ac trinus. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen..