Reader

EPISTOLA XXXIV. AD MATHILDEM FONTISEBRALDI ABBATISSAM.

[ II, 10.] Venerabili abbatissae Fontisebraldi MATHILDI, PETRUS Cellensis abbas, suus in Christo amicus, gratiam et gloriam Sponsi aeterni.

Inspector conscientiarum Deus et testis novit quibus dignationem vestram praecordiis exceperim, quam incomprehensibiliter ad confoederationem mutui amoris exsultaverim, quamque incomparabiliter omni auro familiaritatem vestram praetulerim. Unica siquidem et pura me vobis prius conciliavit gratia, tum deinde ampliandi amoris multiplex supervenit causa. Ubi enim nulla operum praeludia, nulla praecedunt officiorum blandimenta, unde amorem dixerim procedere, nisi ex gratia? Haec enim operatur motibus propriis et spontaneis in corde hominum sine poenitentia, cum multa reverentia, et absque invidorum calumnia. Haec aufert suspicionem, confert affectionem, defert honorem, refert pudorem. Hac interveniente, solvuntur malignantium susurria, consolidatur bonorum concordia, et prorsus adimuntur insidiantium machinamenta. Haec spirituum coagulum, ac indissolubile bitumen animarum, diversitates morum ad unam consonantiam reducit, et meritorum inaequalitates ad aequalitatis contemperantiam proportionaliter recolligit. O gratia gratiosa! Sine te omni amala, tecum omnia bona. Sine te, inquam, inanis universa creatura, et a te repletur angelica cum humana creatura. Tu reformas deformia, lapsa reparas, confirmas debilia, clausa reseras, congregas dispersa, et obscura illuminas. Tuum est quod sum, quod vivo, quod sapio, quod sanctorum vestigiis devotus procumbo; tuum, inquam, tuum est quod te in templo sancti tui nominis, quod in sanctuario tuae glorificationis videre et adorare te merui. Si enim sanctius adoraris in animabus sanctis, quam in templis lapideis et manufactis, quanto magis in sacris visceribus virgineis? Nihil enim est tibi his charius, acceptabilius nihil, cum aethere nitidius, firmamento reluceant jucundius, coeloque sublimius. Ubinam tale quid inter homines reperies? Credo in illa tua Fontisebraldi abbatissa, quae nobilitate carnis nemini secunda, spiritus generositate in multis celeberrima, castitate praecipua, humilitate conspicua, liberalitate profusa, fervore religionis est decenter succensa. Reprimo stylum ne assentatoris sustineam periculum. Parcius enim laudare amicos, amplius amare debemus. Severius quoque mala eorum corrigere, quam male sana palpando contrectare. Condemnatur vero non minus desidiae, qui vano timore gloriam Dei reticet, quam invidiae, quem alterius fortuna contorquet. Solem etiam de mundo tollere non immanioris aestimo sceleris, quam dotem naturae et gratiae a Creatore in creatura collatam obumbrare silentio malignitatis. Virtutum namque praedicatio, Dei est glorificatio; nec tutum est cuiquam se nescire quod habet habere, cum damnum exinde citius possit evenire. Nos, inquit Apostolus, non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis. In filiis hujus saeculi haec comprobatur prudentia, si res familiaris frequenti supputatione creverit multiplicata. Itidem coelestium negotiator mercedum quotidiana emolumenta assidua ratiocinatione debet compensare, et quae minus ad thesaurum sufficiunt omni instantia perquirere. Unde Psalmista: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Quomodo namque potest scire is quod sibi deest, cui non constat quod adest? Itaque requirat sarcinulas, marsupia excutiat, pecuniam appendat in statera, cogitet sumptus, drachmas, computet, domumque everrat, ut sciat quid desit sibi. Si desunt agri primitiarum, fertilis videlicet charitas supernarum virtutum; si paradisus malorum punicorum, scilicet plenitudo bonorum operum; si fons hortorum, hoc est vena sanctarum devotionum; si reclinatorium aureum, quod est requies omnium affectionum: festinet, discurrat, transmigret per nundinas, per marina discrimina, et per regiones remotas, quia ubi non sufficiunt propria, succurrunt aliena. Praeterea et puella quaerat lanam et linum, ut ex uno calidam, ex altero faciat candidam tunicam. Martha calida utatur, Maria candida. Haec enim actioni, illa contemplationi aptatur; haec orat, illa laborat; sedet ista, sudat illa; haec quiescit, illa currit; exit ista, illa intrat; ista inchoat, illa consummat. Felix anima, cujus promptuarium talia resudat unguenta, cujus dolium talia refundit libamina, cujus virgultum ejusmodi stillat balsama, cujusque horreum simillima continet aromata! Felicem dixerim et locum, ubi tales comparantur species, ubi gemmae vaeneunt incomparabiles, ubi exiguo pretio res acquiruntur valde desiderabiles! Vidi, vidi in foro speculum non alteri quam filiae regis congruum: vidi monile non alterius quam intactae virginis collo appendendum.

Hoc speculum castitatis est, virtutis et humilitatis, quae terra nostra in publicis contractibus hactenus habere non consuevit. Res siquidem pretii est inaestimabilis, raro inveniens venditorem, rarius emptorem. In ejus certe comparatione coelestes exhauriuntur thesauri, negotiatores requiruntur ditissimi et divinissimi, comparatores quoque liberalissimi. Coeleste siquidem commercium supercoeleste desiderat pretium. Quid nempe virginitate coelestius? Humilitate quid excelsius? In diademate Salomonis praefulget altera, in thesauris regiis pretiosior est altera. Ex utraque tamen omnium artifex sapientia monile composuit, et venale proposuit. Qui potest, inquit, capere capiat. Ad hoc manus adolescentularum satis ambitiose quasi tentantes emere circumvolitabant, sed audito pretio statim omnes resiliebant. Ad extremum pene jam desperato negotio, virguncula quaedam, Andegavensis comitis filia surrexit, manum ad fortia misit, et nova commutatione pro rege Anglorum regem commutavit angelorum. Haec gloriosa dicta sunt de te, charissima domina. Indulge autem mihi, quod sermone diffusiore te plus justo detinuerim, et credas ex abundantia amoris copiam protulisse sermonis. Ora ergo pro nobis. De componendis autem quibusdam sententiolis sermonis tui non sum oblitus, sed tam cito implere non potui, pluribus impeditus. Vale.