Thebaid
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/statius" aria-label="More works by Statius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
11.1
Postquam magnanimus furias virtutis iniquae
11.2
consumpsit Capaneus exspiravitque receptum
11.3
fulmen, et ad terras longe comitata cadentem
11.4
signavit muros ultricis semita flammae:
11.5
componit dextra victor concussa plagarum
11.6
Iuppiter et vultu caelumque diemque reducit.
11.7
gratantur superi, Phlegrae ceu fessus anhelet
11.8
proelia et Encelado fumantem impresserit Aetnen.
11.9
ille iacet lacerae complexus fragmina turris,
11.10
torvus adhuc visu memorandaque facta relinquens
11.11
gentibus atque ipsi non inlaudata Tonanti.
11.12
quantus Apollineae temerator matris Averno
11.13
tenditur; ipsae horrent, si quando pectore ab alto
11.14
emergunt, volucres immensaque membra iacentis
11.15
spectant, dum miserae crescunt in pabula fibrae:
11.16
sic gravat iniectus terras hostiliaque urit
11.17
arva et anhelantem caelesti sulpure campum,
11.18
respirant Thebae, templisque iacentia surgunt
11.19
agmina; iam finis votis finisque supremis
11.20
planctibus, et natos ausae deponere matres.
11.21
At vaga palantes campo fuga volvit Achivos.
11.22
nec iam hostes turmae aut ferrum mortale timetur:
11.23
omnibus ante oculos irae Iovis, omnibus ardent
11.24
arma metu galeaeque tonant, visusque paventes
11.25
ipse sequi et profugis opponere Iuppiter ignes.
11.26
instat Agenoreus miles caelique tumultu
11.27
utitur: indomitos ut cum Massyla per arva
11.28
armenti reges magno leo fregit hiatu
11.29
et contentus abit; rauci tunc comminus ursi,
11.30
tunc avidi venere lupi, rabieque remissa
11.31
lambunt degeneres alienae vulnera praedae.
11.32
hinc premit Eurymedon, cui rusticus horror in armis,
11.33
rustica tela manu, patriumque agitare tumultus:
11.34
Pan illi genitor; tener hinc conatibus annos
11.35
egreditur iuvenemque patrem puer aequat Alatreus:
11.36
felices ambo, sed fortunatior ille,
11.37
quem genuisse iuvat; nec iam dignoscere promptum,
11.38
quae magis arma sonent, quo plus eat hasta lacerto.
11.39
Artatur denso fugientum examine vallum,
11.40
quas volvis, Gradive, vices? modo moenia Cadmi
11.41
scandebant: sua nunc defendunt tecta Pelasgi!
11.42
ceu redeunt nubes, ceu circumflantibus austris
11.43
alternus procumbit ager, ceu gurgite cano
11.44
nunc retegit bibulas, nunc induit aestus harenas.
11.45
exspirat late pubes Tirynthia, alumni
11.46
exuvias imitata dei; trux maeret ab astris
11.47
Amphitryoniades Nemeaea in sanguine terga
11.48
et similes ramos similesque videre pharetras.
11.49
stabat in Argolicae ferrato culmine turris
11.50
egregius lituo dextri Mavortis Enyeus
11.51
hortator; sed tunc miseris dabat utile signum
11.52
suadebatque fugam et tutos in castra receptus:
11.53
cum subitum obliquo descendit ab aere vulnus,
11.54
urgentisque sonum laeva manus aure retenta est,
11.55
sicut erat; fugit in vacuas iam spiritus auras,
11.56
iam gelida ora tacent, carmen tuba sola peregit.
11.57
Iamque potens scelerum geminaeque exercita gentis
11.58
sanguine Tisiphone fraterna eludere quaerit
11.59
bella acie 2: nec se tanta in certamina fidit
11.60
sufficere, inferna comitem ni sede Megaeram
11.61
et consanguineos in proelia suscitet angues,
11.62
ergo procul vacua concedit valle solumque
11.63
ense fodit Stygio terraeque immurmurat absens
11.64
nomen et— Elysiis signum indubitabile regnis—
11.65
crinalem attollit longo stridore cerasten:
11.66
caeruleae dux ille comae, quo protinus omnis
11.67
horruit audito tellus pontusque polusque,
11.68
et pater Aetnaeos iterum respexit ad ignes,
11.69
accipit illa sonum; stabat tunc forte parenti
11.70
proxima, dum coetu Capaneus laudatur ab omni
11.71
Ditis et insignem Stygiis fovet amnibus umbram,
11.72
protinus abrupta terrarum mole sub astris
11.73
constitit, exsultant manes, quantumque profundae
11.74
rarescunt tenebrae, tantum de luce recessit,
11.75
excipit atra soror dextraeque innexa profatur:
11.76
hac, germana, tenus Stygii metuenda parentis
11.77
imperia et iussos potui tolerare furores,
11.78
sola super terras hostiaque obvia mundo,
11.79
dum vos Elysium et faciles compescitis umbras.
11.80
nec pretium deforme morae cassique labores:
11.81
hoc quodcumque madent campi, quod sanguine fumant i
11.82
stagna, quod innumero Lethaea examine gaudet
11.83
ripa, meae vires, mea laeta insignia, sed quid
11.84
haec ego? Mars habeat, volgataque iactet Enyo.
11.85
vidisti— Stygiis certe manifestus in umbris—
11.86
sanguine foedatum rictus atroque madentem
11.87
ora ducem tabo: miseri insatiabilis edit
11.88
me tradente caput, modo nempe horrendus ab astris
11.89
descendit vos usque fragor: me sacra premebat
11.90
tempestas, ego mixta viri furialibus armis
11.91
bella deum et magnas videbam fulminis iras.
11.92
sed iam— effabor enim— longo sudore fatiscunt
11.93
corda, soror, tardaeque manus; hebet infera caelo
11.94
taxus et insuetos angues nimia astra soporant.
11.95
tu, cui totus adhuc furor exsultantque recentes
11.96
Cocyti de fonte comae, da iungere vires,
11.97
non solitas acies nec Martia bella paramus,
11.98
sed fratrum— licet alma Fides Pietasque repugnent,
11.99
vincentur— fratrum stringendi comminus enses,
11.100
grande opus! ipsae odiis, ipsae discordibus armis
11.101
aptemur. quid lenta venis? agedum elige, cuius
11.102
signa feras, ambo faciles nostrique; sed anceps
11.103
volgus et adfatus matris blandamque precatu
11.104
Antigonen timeo, paulum ne nostra retardent
11.105
consilia, ipse etiam, qui nos lassare precando
11.106
suetus et ultrices oculorum exposcere Diras,
11.107
iam pater est: coetu fertur iam solus ab omni
11.108
flere sibi. atque adeo moror ipsa inrumpere Thebas
11.109
adsuetumque larem, tibi pareat impius exsul,
11.110
Argolicumque impelle nefas; neu mitis Adrastus
11.111
praevaleat plebesque, cave, Lernaea moretur,
11.112
vade, et in alternas inimica revertere pugnas.”
11.113
Talia partitae diversum abiere sorores:
11.114
ut Notus et Boreas gemino de cardine mundi,
11.115
hic nive Rhipaea, Libycis hic pastus harenis,
11.116
bella cient: clamant amnes, freta, nubila, silvae,
11.117
iamque patent strages; plangunt sua damna coloni,
11.118
et tamen oppressos miserantur in aequore nautas,
11.119
illas ut summo vidit pater altus Olympo
11.120
incestare diem, trepidumque Hyperionis orbem
11.121
subfundi maculis, torvo sic incohat ore:
11.122
vidimus armiferos, quo fas erat usque, furores,
11.123
caelicolae, licitasque acies, etsi impia bella
11.124
unus init aususque mea procumbere dextra,
11.125
nunc par infandum miserisque incognita terris
11.126
pugna subest: auferte oculos! absentibus ausint
11.127
ista deis lateantque Iovem; sat funera mensae
11.128
Tantaleae et sontes vidisse Lycaonis aras
11.129
et festina polo ducentes astra Mycenas.
11.130
nunc etiam turbanda dies: mala nubila, tellus,
11.131
accipe, secedantque poli: stat parcere mundo
11.132
caelitibusque meis; saltem ne virginis almae
11.133
sidera, Ledaei videant neu talia fratres.”
11.134
sic pater omnipotens, visusque nocentibus arvis
11.135
abstulit, et dulci terrae caruere sereno.
11.136
Iamque per Argolicas Erebo sata virgo cohortis
11.137
vestigat Polynicis iter portisque sub ipsis
11.138
invenit, incertum leto tot iniqua fugane
11.139
exeat, et dubios turbarant omina sensus:
11.140
viderat, obseura vallum dum nocte pererrat
11.141
aeger consilii curisque novissima volvens,
11.142
coniugis Argiae laceram cum lampade maesta
11.143
effigiem— sunt monstra deum, sic ire parabat,
11.144
has latura viro taedas erat!—: ergo roganti,
11.145
quae via quisve dolor, cur maesta insignia, tantum
11.146
fleverat atque manu tacitos averterat ignes,
11.147
scit mentem vidisse nefas; etenim unde Mycenis
11.148
adforet et vallum coniunx inopina subiret?
11.149
sed fati monitus vicinaque funera sentit,
11.150
ac sentire timet, eum vero Acherontis aperti
11.151
Dira ter admoto tetigit thoraca flagello,
11.152
ardet inops animi, nee tam considere regno,
11.153
quam scelus et caedem et perfossi in sanguine fratris
11.154
exspirare cupit, subitusque adfatur Adrastum:
11.155
sera quidem, extremus socium gentisque superstes
11.156
Argolicae, consulta, pater, iam rebus in artis
11.157
adgredior; tunc tempus erat, cum sanguis Achivum
11.158
integer, ire ultro propriamque capessere pugnam,
11.159
non plebis Danaae florem regumque verendas
11.160
obiectare animas, ut lamentabile tantis
11.161
urbibus induerem capiti decus, aspera quando
11.162
praeteriit virtus, nunc saltem exsolvere fas sit,
11.163
quae merui, scis namque, socer, licet alta recondas
11.164
volnera et adflictum generi vereare pudorem:
11.165
ille ego sum, qui te pacem et pia iura regentem—
11.166
infelix utinamque aliis datus urbibus hospes!—
11.167
extorrem patria regnoque— sed exige tandem
11.168
supplicium: fratrem suprema in bella— quid horres?
11.169
decretum est fixumque— voco; desiste morari,
11.170
nec poteris, non si atra parens miseraeque sorores
11.171
in media arma cadant, non si ipse ad bella ruenti
11.172
obstet et exstinctos galeae pater ingerat orbes,
11.173
deficiam, anne bibam superest quodcumque cruoris
11.174
Inachii et vestris etiamnum mortibus utar?
11.175
vidi ego me propter ruptos telluris hiatus,
11.176
nec subii; vidi exanimum fecique nocentem
11.177
Tydea; me Tegea regem indefensa reposcit,
11.178
orbaque Parrhasiis ululat mihi mater in antris,
11.179
ipse nec Ismeni ripas, dum stagna cruentat
11.180
Hippomedon, Tyrias potui nec scandere turres,
11.181
dum tonat, et tecum, Capaneu, miscere furores,
11.182
quis tantus pro luce timor? sed digna rependam.
11.183
conveniant ubi quaeque nurus matresque Pelasgae
11.184
longaevique patres, quorum tot gaudia carpsi
11.185
orbavique domos: fratri concurro, quid ultra est?
11.186
spectent et votis victorem Eteoclea poscant.
11.187
iamque vale, coniunx, dulcesque valete Mycenae!
11.188
at tu, care socer— nec enim omnis culpa malorum
11.189
me penes, et superi mecum Parcaeque nocentes—,
11.190
sis lenis cineri, meque haec post proelia raptum
11.191
alitibus fratrique tegas urnamque reportes
11.192
— hoc tantum— et natae melius conubia iungas.”
11.193
Ibant in lacrimas, veluti cum vere reverso
11.194
Bistoniae tepuere nives, submittitur ingens
11.195
Haemus et angustos Rhodope descendit in amnes,
11.196
coeperat et leni senior mulcere furentem
11.197
adloquio: scidit orsa novo terrore cruenta
11.198
Eumenis, alipedemque citum fataliaque arma
11.199
protinus, Inachii voltus expressa Pherecli,
11.200
obtulit ac fidas exclusit casside voces.
11.201
ac super haec: abrumpe moras, celeremus! et illum
11.202
adventare ferunt portis.” sic omnia vicit,
11.203
conreptumque iniecit equo; volat aequore aperto
11.204
pallidus instantemque deae circumspicit umbram.
11.205
Sacra Iovi merito Tyrius pro fulmine ductor
11.206
nequiquam Danaos ratus exarmasse ferebat,
11.207
nec pater aetherius divomque has ullus ad aras,
11.208
sed mala Tisiphone trepidis inserta ministris
11.209
adstat et inferno praevertit vota Tonanti.
11.210
summe deum, tibi namque meae primordia Thebae—
11.211
liveat infandum licet Argos et aspera Iuno—
11.212
debent, Sidonios ex quo per litora raptor
11.213
turbasti thiasos, dignatus virgine nostra
11.214
terga premi et placidas falsum mugire per undas!
11.215
nec te vana fides iterum Cadmeia adeptum
11.216
conubia et Tyrios nimium inrupisse penates:
11.217
tandem, inquam, soceros dilectaque moenia gratus
11.218
respicis adsertorque tonas; ceu regia caeli
11.219
adtemptata tui, sic te pro turribus altis
11.220
vidimus urgentem nubes, laetique benignum
11.221
fulmen et auditos proavis adgnoscimus ignes,
11.222
accipe nunc pecudes et magni turis acervos
11.223
votivumque marem; dignas sed pendere grates
11.224
haud mortale opus est; certent tibi reddere Bacchus
11.225
noster et Alcides, illis haec moenia servas.”
11.226
dixerat: ast illi niger ignis in ora genasque
11.227
prosiluit raptumque comis diadema cremavit.
11.228
tunc ferus ante ictum spumis delubra cruentat
11.229
taurus et obstantum mediis e coetibus exit
11.230
turbidus insanoque ferens altaria cornu.
11.231
diffugiunt famuli, et regem solatur haruspex,
11.232
ipse instaurari sacrum male fortis agique
11.233
imperat, et magnos ficto premit ore timores,
11.234
qualis ubi implicitum Tirynthius ossibus ignem
11.235
sensit et Oetaeas membris accedere vestes,
11.236
vota incepta tamen libataque tura ferebat
11.237
durus adhuc patiensque mali; mox grande coactus
11.238
ingemuit, victorque furit per viscera Nessus.
11.239
Nuntius exanimi suspensus pectora cursu
11.240
Aepytus ad regem portae statione relicta
11.241
tendit et haec trepido vix intellectus anhelat:
11.242
rumpe pios cultus intempestivaque, rector,
11.243
sacra deum: frater muris circum omnibus instat
11.244
portarumque moras frenis adsultat et hastis,
11.245
nomine te crebro, te solum in proelia poscens.”
11.246
flent maesti retro comites, et uterque loquenti
11.247
adgemit et pulsis exercitus obstrepit armis,
11.248
ille vocat: nunc tempus erat, sator optime divom!
11.249
quid meruit Capaneus?” turbatus inhorruit altis
11.250
rex odiis, mediaque tamen gavisus in ira est.
11.251
sic ubi regnator post exsulis otia tauri
11.252
mugitum hostilem summa tulit aure iuvencus
11.253
adgnovitque minas, magna stat fervidus ira
11.254
ante gregem spumisque animos ardentibus efflat,
11.255
nunc pede torvus humum, nunc cornibus aera findens;
11.256
horret ager, trepidaeque exspectant proelia valles.
11.257
Nec desunt regni comites: sine, moenia pulset
11.258
inritus.” ille autem fractis huc audeat usque
11.259
viribus?” hic miseris furor est instare periclo,
11.260
nec librare metus et tuta odisse.” resiste
11.261
hic fretus solio, nos propulsabimus hostem,
11.262
nos bellare iube.” sic proxima turba, sed ardens
11.263
ecce aderat luctu dicturusque omnia belli
11.264
libertate Creon: urit fera corda Menoeceus;
11.265
nulla patri requies, illum quaeritque tenetque;
11.266
illum sanguineos proflantem pectore rivos
11.267
aspicit et saeva semper de turre cadentem.
11.268
ut dubium et pugnas cunctantem Eteoclea vidit:
11.269
ibis,” ait, neque te ulterius fratremque ducemque,
11.270
pessime, funeribus patriae lacrimisque potentem,
11.271
Eumenidum bellique reum, patiemur inulti.
11.272
sat tua non aequis luimus periuria divis.
11.273
urbem armis opibusque gravem et modo civibus artam,
11.274
ceu caelo deiecta lues inimicave tellus,
11.275
hausisti vacuamque tamen sublimis obumbras?
11.276
deest tibi servitio plebes: hos ignis egentes
11.277
fert humus, hos pelago patrius iam detulit amnis;
11.278
hi quaerunt artus, illi anxia vulnera curant,
11.279
redde agedum miseris fratres natosque patresque,
11.280
redde arvis domibusque viros! ubi maximus Hypseus
11.281
finitimusque Dryas, ubi Phocidos arma sonorae
11.282
Euboicique duces? illos tamen aequa duelli
11.283
fors tulit ad manes: at tu, pudet! hostia regni,
11.284
hostia, nate, iaces, ceu mutus et e grege sanguis,
11.285
ei mihi! primitiis ararum et rite nefasto
11.286
libatus iussusque mori: et cunctabitur ultra
11.287
iste nec adverso nunc saltem Marte vocatus
11.288
stabit? an in pugnas alium iubet ire profanus
11.289
Tiresias iterumque meos oracula nectit
11.290
in gemitus? quid enim misero super unicus Haemon?
11.291
ille iube subeat, tuque hinc spectator ab alta
11.292
turre sede! quid saeva fremis famulamque cohortem
11.293
respectas? hi te ire volunt, hi pendere poenas;
11.294
ipsa etiam genetrix ipsaeque odere sorores.
11.295
in te ardens frater ferrum mortemque minatur
11.296
saevaque portarum convenit claustra, nec audis
11.297
1?” Sic pater infrendens, miseraque exaestuat ira.
11.298
ille sub haec non fallis,” ait, nec te inclyta nati
11.299
fata movent: canere illa patrem et iactare decebat,
11.300
sed spes sub lacrimis, spes atque occulta cupido
11.301
his latet: insano praetendis funera voto,
11.302
meque premis frustra vacuae ceu proximus aulae,
11.303
non ita Sidoniam Fortuna reliquerit urbem,
11.304
in te ut sceptra cadant, tanto indignissime nato.
11.305
nec mihi difficilis praesens vindicta; sed arma,
11.306
arma prius, famuli! coeant in proelia fratres,
11.307
vult gemitus lenire Creon: lucrare furorem;
11.308
victori mihi cuncta lues.” sic iurgia paulum
11.309
distulit atque ensem, quem iam dabat ira, repressit.
11.310
ictus ut incerto pastoris vulnere serpens
11.311
erigitur gyro longumque e corpore toto
11.312
virus in ora legit; paulum si devius hostis
11.313
torsit iter, cecidere minae tumefactaque frustra
11.314
colla sedent, irasque sui bibit ipse veneni.
11.315
At genetrix primam funestae sortis ut amens
11.316
expavit famam— nec tarde credidit— ibat
11.317
scissa comam voltusque et pectore nuda cruento,
11.318
non sexus decorisve memor: Pentheia qualis
11.319
mater ad insani scandebat culmina montis,
11.320
promissum saevo caput adlatura Lyaeo.
11.321
non comites, non ferre piae vestigia natae
11.322
aeque valent: tantum miserae dolor ultimus addit
11.323
robur, et exsangues crudescunt luctibus anni.
11.324
iamque decus galeae, iam spicula saeva ligabat
11.325
ductor et ad lituos hilarem intrepidumque tubarum
11.326
prospiciebat equum, subito cum apparuit ingens
11.327
mater, et ipse metu famulumque expalluit omnis
11.328
coetus, et oblatam retro dedit armiger hastam.
11.329
quis furor? unde iterum regni integrata resurgit
11.330
Eumenis? ipsi etiam post omnia, comminus ipsi
11.331
stabitis? usque adeo geminas duxisse cohortes
11.332
et facinus mandasse parum est? quo deinde redibit
11.333
victor? in hosne sinus? o diri coniugis olim
11.334
felices tenebrae! datis, improba lumina, poenas,
11.335
haec spectanda dies? quo, saeve, minantia flectis
11.336
ora? quid alternus voltus pallorque ruborque
11.337
mutat, et obnixi frangunt mala murmura dentes?
11.338
me miseram, vinces! prius haec tamen arma necesse est
11.339
experiare domi: stabo ipso in limine portae
11.340
auspicium infelix scelerumque immanis imago.
11.341
haec tibi canities, haec sunt calcanda, nefande,
11.342
ubera, perque uterum sonipes hic matris agendus,
11.343
parce: quid oppositam capulo parmaque repellis?
11.344
non ego te contra Stygiis feralia sanxi
11.345
vota deis, caeco nec Erinyas ore rogavi.
11.346
exaudi miseram: genetrix te, saeve, precatur,
11.347
non pater; adde moram sceleri et metire, quod audes,
11.348
sed pulsat muros germanus et impia contra
11.349
bella ciet. non mater enim, non obstat eunti
11.350
ulla soror; te cuncta rogant, hic plangimus omnes,
11.351
ast ibi vix unus pugnas dissuadet Adrastus,
11.352
aut fortasse iubet: tu limina avita deosque
11.353
linquis et a nostris in fratrem amplexibus exis?”
11.354
At parte ex alia taeitos obstante tumultu
11.355
Antigone furata gradus— nee easta retardat
11.356
virginitas— volat Ogygii fastigia muri
11.357
exsuperare furens; senior comes haeret eunti
11.358
Actor, et hic summas non duraturus ad arces,
11.359
utque procul visis paulum dubitavit in armis,
11.360
adgnovitque— nefas!— iaculis et voce superba
11.361
tecta incessentem, magno prius omnia planetu
11.362
implet et ex muris ceu descensura profatur:
11.363
comprime tela manu paulumque hancrespice turrem,
11.364
frater, et horrentes refer in mea lumina cristas i
11.365
agnoscisne hostes? sic annua pacta fidemque
11.366
poscimus? hi questus, haec est bona causa modesti
11.367
exsulis? Argolicos per te, germane, penates—
11.368
nam Tyriis iam nullus honos— per si quid in illa
11.369
dulce domo, submitte animos: en utraque gentis
11.370
turba rogant ambaeque acies; rogat illa suorum
11.371
Antigone devota malis suspectaque regi,
11.372
et tantum tua, dure, soror, saltem ora trucesque
11.373
solve genas; liceat voltus fortasse supremum
11.374
noscere dilectos et ad haec lamenta videre,
11.375
anne fleas, illum gemitu iam supplice mater
11.376
frangit et exsertum dimittere dicitur ensem:
11.377
tu mihi fortis adhuc? mihi, quae tua nocte dieque
11.378
exsilia erroresque fleo, iamiamque tumentem
11.379
placavi tibi saepe patrem? quid crimine solvis
11.380
germanum? nempe ille fidem et stata foedera rupit,
11.381
ille nocens saevusque suis; tamen ecce vocatus
11.382
non venit.” his paulum furor elanguescere dictis
11.383
coeperat, obstreperet quamquam atque obstaret Erinys;
11.384
iam submissa manus, lente iam flectit habenas,
11.385
iam tacet; erumpunt gemitus, lacrimasque fatetur
11.386
cassis; hebent irae, pariterque et abire nocentem
11.387
et venisse pudet: subito cum matre repulsa
11.388
Eumenis eiecit fractis Eteoclea portis
11.389
clamantem: venio solumque, quod ante vocasti,
11.390
invideo; ne incesse moras, gravis arma tenebat
11.391
mater; io patria, o regum incertissima tellus,
11.392
nunc certe victoris eris!” nec mitior ille
11.393
tandem” inquit, scis, saeve, fidem et descendis in aequum?
11.394
o mihi nunc primum longo post tempore, frater,
11.395
congredere: hae leges, haec foedera sola supersunt.”
11.396
sic hostile tuens fratrem; namque uritur alto
11.397
corde, quod innumeri comites, quod regia cassis
11.398
instratusque ostro sonipes, quod fulva metallo
11.399
parma micet, quamquam haud armis inhonorus et ipse
11.400
nec palla volgare nitens: opus ipsa novarat
11.401
Maeoniis Argia modis ac pollice docto
11.402
stamina purpureae sociaverat aurea telae.
11.403
Iamque in pulvereum Furiis hortantibus aequor
11.404
prosiliunt, sua quemque comes stimulatque monetque.
11.405
frena tenent ipsae phalerasque et lucida comunt
11.406
arma manu mixtisque iubas serpentibus augent.
11.407
stat consanguineum campo scelus, unius ingens
11.408
bellum uteri, coeuntque pares sub casside voltus,
11.409
signa pavent, siluere tubae, stupefactaque Martis
11.410
cornua; ter nigris avidus regnator ab oris
11.411
intonuit terque ima soli concussit, et ipsi
11.412
armorum fugere dei: nusquam inclyta Virtus,
11.413
restinxit Bellona faces, longeque paventes
11.414
Mars rapuit currus, et Gorgone cruda virago
11.415
abstitit, inque vicem Stygiae subiere sorores.
11.416
prominet excelsis volgus miserabile tectis,
11.417
cuncta madent lacrimis et ab omni plangitur arce.
11.418
hinc questi vixisse senes, hinc pectore nudo
11.419
stant matres parvosque vetant adtendere natos,
11.420
ipse quoque Ogygios monstra ad gentilia manes
11.421
Tartareus rector porta iubet ire reclusa.
11.422
montibus insidunt patriis tristique corona
11.423
infecere diem et vinci sua crimina gaudent.
11.424
Illos ut stimulis ire in discrimen apertis
11.425
audiit et sceleri nullum iam obstare pudorem,
11.426
advolat et medias immittit Adrastus habenas,
11.427
ipse quidem et regnis multum et venerabilis aevo.
11.428
sed quid apud tales, quis nec sua pignora curae,
11.429
exter honos 3? tamen ille rogat: spectabimus ergo hoc,
11.430
Inachidae Tyriique, nefas? ubi iura deique,
11.431
bella ubi? ne perstate animis, te deprecor, hostis—
11.432
quamquam, haec ira sinat, nec tu mihi sanguine longe—,
11.433
te, gener, et iubeo; sceptri si tanta cupido est,
11.434
exuo regales habitus, i, Lernan et Argos
11.435
solus habe!” non verba magis suadentia frangunt
11.436
accensos, sumptisque semel conatibus obstant,
11.437
quam Scytha curvatis erectus fluctibus umquam
11.438
Pontus Cyaneos vetuit concurrere montes,
11.439
ut periisse preces geminoque ad proelia fusos
11.440
pulvere cornipedes explorarique furentum
11.441
in digitis amenta videt, fugit omnia linquens,
11.442
castra, viros, generum, Thebas, ac fata monentem
11.443
conversumque iugo propellit Ariona: qualis
11.444
demissus curru laevae post praemia sortis
11.445
umbrarum custos mundique novissimus heres
11.446
palluit, amisso veniens in Tartara caelo.
11.447
Non tamen indulsit pugnae cunctataque primo
11.448
substitit in scelere et paulum Fortuna morata est.
11.449
bis cassae periere viae, bis comminus actos
11.450
avertit bonus error equos, puraeque nefandi
11.451
sanguinis obliquis ceciderunt ictibus hastae,
11.452
tendunt frena manu, saevis calcaribus urgent
11.453
immeritos; movet et geminas venerabile divom
11.454
prodigium turmas, alternaque murmura volvont
11.455
mussantes: iterare acies, procurrere saepe
11.456
impetus et totum miseris opponere bellum.
11.457
Iamdudum terris coetuque offensa deorum
11.458
aversa caeli Pietas in parte sedebat,
11.459
non habitu, quo nota prius, non ore sereno,
11.460
sed vittis exuta comam, fraternaque bella,
11.461
ceu soror infelix pugnantum aut anxia mater,
11.462
deflebat, saevumque Iovem Parcasque nocentes
11.463
vociferans, seseque polis et luce relicta
11.464
descensuram Erebo et Stygios iam malle penates,
11.465
quid me,” ait, ut saevis animantum ac saepe deorum
11.466
obstaturam animis, princeps Natura, creabas?
11.467
nil iam ego per populos, nusquam reverentia nostri,
11.468
o furor, o homines diraeque Prometheos artes!
11.469
quam bene post Pyrrham tellus pontusque vacabant 1!
11.470
en mortale genus!” dixit, speculataque tempus
11.471
auxilio temptemus,” ait, licet inrita coner.”
11.472
desiluitque polo, niveus sub nubibus atris
11.473
quamquam maesta deae sequitur vestigia limes,
11.474
vix steterat campo, subita mansuescere pace
11.475
agmina sentirique nefas; tunc ora madescunt
11.476
pectoraque, et tacitus subrepsit fratribus horror,
11.477
arma etiam simulata gerens cultusque viriles,
11.478
nunc his, nunc illis agite, ite, obsistite,” clamat,
11.479
qius nati fratresque domi, quis pignora tanta
11.480
! hic quoque— nonne palam est ultro miserescere divos?—
11.481
tela cadunt, cunctantur equi, Fors ipsa repugnat.”
11.482
Nonnihil impulerat dubios, ni torva notasset
11.483
Tisiphone fraudes caelestique ocior igne
11.484
adforet increpitans: quid belli obverteris ausis,
11.485
numen iners pacique datum? cede, improba: noster
11.486
hic campus nosterque dies; nunc sera nocentes
11.487
defendis Thebas. ubi tunc, cum bella cieret
11.488
Bacchus et armatas furiarent orgia matres?
11.489
aut ubi segnis eras, dum Martius impia serpens
11.490
stagna bibit, dum Cadmus arat, dum victa cadit Sphinx,
11.491
dum rogat Oedipoden genitor, dum lampade nostra
11.492
in thalamos Iocasta venit?” sic urget, et ultro
11.493
vitantem aspectus etiam pudibundaque longe
11.494
ora reducentem premit adstridentibus hydris
11.495
intentatque faces; deiectam in lumina pallam
11.496
diva trahit magnoque fugit questura Tonanti.
11.497
Tunc vero accensae stimulis maioribus irae:
11.498
arma placent, versaeque volunt spectare cohortes,
11.499
instaurant crudele nefas; rex impius aptat
11.500
tela et funestae casum prior occupat hastae.
11.501
illa viam medium clipei conata per orbem
11.502
non perfert ictus atque alto vincitur auro.
11.503
tunc exsul subit et clare funesta precatur:
11.504
di, quos effosso non inritus ore rogavit
11.505
Oedipodes flammare nefas, non improba posco
11.506
vota: piabo manus et eodem pectora ferro
11.507
rescindam, dum me moriens hic sceptra tenentem
11.508
linquat et hunc secum portet minor umbra dolorem.”
11.509
hasta subit velox equitis femur inter equique ilia,
11.510
letum utrique volens 4; sed plaga sedentis
11.511
laxato vitata genu, tamen inrita voti
11.512
cuspis in obliquis invenit volnera costis.
11.513
it praeceps sonipes strictae contemptor habenae
11.514
arvaque sanguineo scribit rutilantia gyro.
11.515
exsultat fratris credens hunc ille cruorem:
11.516
credit et ipse metu; totis iamque exsul habenis
11.517
indulget, caecusque avidos inlidit in aegrum
11.518
cornipedem cursus, miscentur frena manusque
11.519
telaque, et ad terram turbatis gressibus ambo
11.520
praecipiant, ut nocte rates, quas nubilus auster
11.521
implicuit, frangunt tonsas mutantque rudentes,
11.522
luctataeque diu tenebris hiemique sibique,
11.523
sicut erant, imo pariter sedere profundo:
11.524
haec pugnae facies, coeunt sine more, sine arte,
11.525
tantum animis iraque, atque ignescentia cernunt
11.526
per galeas odia et voltus rimantur acerbo
11.527
lumine: nil adeo mediae telluris, et enses
11.528
impliciti innexaeque manus, alternaque saevi
11.529
murmura ceu lituos rapiunt aut signa tubarum.
11.530
fulmineos veluti praeceps cum comminus egit
11.531
ira sues strictisque erexit tergora saetis:
11.532
igne tremunt oculi, lunataque dentibus uncis
11.533
ora sonant; spectat pugnas de rupe propinqua
11.534
venator patiens canibusque silentia suadet:
11.535
sic avidi incurrunt; necdum letalia miscent
11.536
volnera, sed coeptus sanguis, facinusque peractum est.
11.537
nec iam opus est Furiis; tantum mirantur et adstant
11.538
laudantes, hominumque dolent plus posse furores.
11.539
fratris uterque furens cupit adfectatque cruorem
11.540
et nescit manare suum; tandem inruit exsul,
11.541
hortatusque manum, cui fortior ira nefasque
11.542
iustius, alte ensem germani in corpore pressit,
11.543
qua male iam plumis imus tegit inguina thorax,
11.544
ille dolens nondum, sed ferri frigore primo
11.545
territus in clipeum turbatos colligit artus;
11.546
mox intellecto magis ac magis aeger anhelat
11.547
volnere, nec parcit cedenti atque increpat hostis:
11.548
quo retrahis, germane, gradus? hoc languida somno,
11.549
hoc regnis effeta quies, hoc longa sub umbra
11.550
imperia! exsilio rebusque exercita egenis
11.551
membra vides; disce arma pati nec fidere laetis.”
11.552
Sic pugnant miseri; restabat lassa nefando
11.553
vita duci summusque cruor, poterantque parumper
11.554
stare gradus; sed sponte ruit fraudemque supremam
11.555
in media iam morte parat, clamore Cithaeron
11.556
erigitur, fraterque ratus vicisse levavit
11.557
ad caelum palmas: bene habet! non inrita vovi,
11.558
cerno graves oculos atque ora natantia leto.
11.559
huc aliquis propere sceptrum atque insigne comarum,
11.560
dum videt.” haec dicens gressus admovit et arma,
11.561
ceu templis decus et patriae laturus ovanti,
11.562
arma etiam spoliare cupit; nondum ille peractis
11.563
manibus ultrices animam servabat in iras.
11.564
utque superstantem pronumque in pectora sensit,
11.565
erigit occulte ferrum vitaeque labantis
11.566
relliquias tenues odio supplevit, et ensem
11.567
iam laetus fati fraterno in corde reliquit.
11.568
ille autem: vivisne an adhuc manet ira superstes,
11.569
perfide, nec sedes umquam meriture quietas?
11.570
huc mecum ad manes! illic quoque pacta reposcam,
11.571
si modo Agenorei stat Gnosia iudicis urna,
11.572
qua reges punire datur.” nec plura locutus
11.573
concidit et totis fratrem gravis obruit armis.
11.574
Ite truces animae funestaque Tartara leto
11.575
polluite et cunctas Erebi consumite poenas!
11.576
vosque malis hominum, Stygiae, iam parcite, divae:
11.577
omnibus in terris scelus hoc omnique sub aevo
11.578
viderit una dies, monstrumque infame futuris
11.579
excidat, et soli memorent haec proelia reges.
11.580
At genitor sceleris comperto fine profundis
11.581
erupit tenebris, saevoque in limine profert
11.582
mortem imperfectam: veteri stat sordida tabo
11.583
utraque canities, et durus sanguine crinis
11.584
obnubit furiale caput; procul ora genaeque
11.585
intus et effossae squalent vestigia lucis.
11.586
virgo autem impositae sustentat pondera laevae,
11.587
dextra sedet baculo, qualis si puppe relicta
11.588
exosus manes pigri sulcator Averni
11.589
exeat ad superos solemque et pallida turbet
11.590
astra, nec ipse diu fortis patiensque superni
11.591
aeris; interea longum cessante magistro
11.592
crescat opus, totisque exspectent saecula ripis:
11.593
talis init campum, comitique extrema gementi
11.594
duc,” ait, ad natos patremque recentibus, oro,
11.595
inice funeribus!” cunctatur nescia virgo,
11.596
quid paret; impediunt iter implicitosque morantur
11.597
arma, viri, currus, altaque in strage seniles
11.598
deficiunt gressus et dux miseranda laborat,
11.599
ut quaesita diu monstravit corpora clamor
11.600
virginis, insternit totos frigentibus artus.
11.601
nec vox ulla seni: iacet immugitque cruentis
11.602
vulneribus, nec verba diu temptata sequuntur,
11.603
dum tractat galeas atque ora latentia quaerit,
11.604
tandem muta diu genitor suspiria solvit:
11.605
tarda meam, pietas, longo post tempore mentem
11.606
percutis? estne sub hoc hominis clementia corde?
11.607
vineis io miserum, vineis, Natura, parentem!
11.608
en habeo gemitus lacrimaeque per arida serpunt
11.609
volnera et in molles sequitur manus impia planctus,
11.610
accipite infandae iusta exsequialia mortis,
11.611
crudeles, nimiumque mei! nec noscere natos
11.612
adloquiumque aptare licet; dic, virgo, precanti,
11.613
quem teneo? quo nunc vestras ego saevus honore
11.614
prosequar inferias? o si fodienda redirent
11.615
lumina et in voltus saevire ex more potestas!
11.616
heu dolor, heu iusto magis exaudita parentis
11.617
vota malaeque preces! quisnam fuit ille deorum,
11.618
qui stetit orantem iuxta praereptaque verba
11.619
dictavit Fatis? furor illa et movit Erinys
11.620
et pater et genetrix et regna oculique cadentes;
11.621
nil ego: per Ditem iuro dulcesque tenebras
11.622
immeritamque ducem, subeam sic Tartara digna
11.623
morte, nec irata fugiat me Laius umbra,
11.624
ei mihi, quos nexus fratrum, quae volnera tracto!
11.625
solvite quaeso manus infestaque vincula tandem
11.626
dividite, et medium nunc saltem admittite patrem.”
11.627
talia dequestus paulatim insumpserat iras
11.628
mortis, et occulte telum, ni nata vetaret,
11.629
quaerebat; sed cauta manu subtraxerat enses
11.630
Antigone, furit inde senex: ubi noxia tela?
11.631
heu Furiae! num totum abiit in corpora ferrum?”
11.632
dicentem comes aegra levat mutumque dolorem
11.633
ipsa premit, saevum gaudens planxisse parentem.
11.634
Olim autem inceptae clamore exterrita pugnae
11.635
regina extulerat notum penetralibus ensem,
11.636
ensem sceptriferi spolium lacrimabile Lai.
11.637
multaque cum superis et diro questa cubili
11.638
et nati furiis et primi coniugis umbris,
11.639
luctata est dextra, et prono vix pectore ferrum
11.640
intravit tandem: venas perrumpit aniles
11.641
volnus et infelix lustratur sanguine lectus,
11.642
illius exili stridentem in pectore plagam
11.643
Ismene conlapsa super lacrimisque comisque
11.644
siccabat plangens: qualis Marathonide silva
11.645
flebilis Erigone caesi prope funera patris
11.646
questibus absumptis tristem iam solvere nodum
11.647
coeperat et fortes ramos moritura ligabat.
11.648
Et iam laeta ducum spes elusisse duorum
11.649
res Amphionias alio sceptrumque maligna
11.650
transtulerat Fortuna manu, Cadmique tenebat
11.651
iura Creon. miser heu bellorum terminus! illi
11.652
pugnarant fratres, hunc et Mavortia clamant
11.653
semina, et impensus patriae paulo ante Menoeceus
11.654
conciliat populis, scandit fatale tyrannis
11.655
flebilis Aoniae solium: pro blanda potestas
11.656
et sceptri malesuadus amor! numquamne priorum
11.657
haerebunt documenta novis? iuvat ecce nefasto
11.658
stare loco Tegimenque manu tractare cruentum!
11.659
quid, melior Fortuna, potes? iam flectere patrem
11.660
incipit atque datis abolere Menoecea regnis.
11.661
primum adeo saevis imbutus moribus aulae
11.662
indicium specimenque sui iubet igne supremo
11.663
arceri Danaos, nudoque sub axe relinqui
11.664
infelix bellum et tristes sine sedibus umbras,
11.665
mox reducem Ogygiae congressus limine portae
11.666
Oedipodem extimuit paulum, seseque minorem
11.667
confessus tacite, promptamque coercuit iram;
11.668
sed redit in regem caecumque audentius hostem
11.669
increpitans procul,” inquit, abi, victoribus omen
11.670
invisum, et Furias averte ac moenia lustra
11.671
discessu Thebana tuo! spes longa peracta est:
11.672
vade, iacent nati. quae iam tibi vota supersunt?
11.673
Horruit instinctu rabido, steteruntque trementes
11.674
ceu visu squalore genae, seniumque recessit,
11.675
tunc natam baculumque manu dimisit, et irae
11.676
innixus tumido vocem de pectore rumpit:
11.677
iamne vacat saevire, Creon? modo perfida regna
11.678
fortunaeque locum nostrae, miserande, subisti,
11.679
et tibi iam fas est regum calcare ruinas?
11.680
iam tumulis victos, socios iam moenibus arces?
11.681
macte, potes digne Thebarum sceptra tueri.
11.682
haec tua prima dies, sed cur nova contrariis amens
11.683
iura? quid anguste tantos metiris honores?
11.684
exsilium intendis. timida inclementia regum
11.685
ista! feros avidus quin protinus imbuis enses?
11.686
crede, licet, veniat cupidus parere satelles
11.687
intrepidusque secet non evitantia colla.
11.688
incipe! an exspectas, ut pronus supplice dextra
11.689
sternar et immitis domini vestigia quaeram?
11.690
finge autem temptare, sines? mihine ulla minaris
11.691
supplicia, aut ullos reris superesse timores?
11.692
linquere tecta iubes? caelum terramque reliqui
11.693
sponte, atque ultricem crudelis in ora retorsi
11.694
non ullo cogente manum: quid tale iubere,
11.695
rex inimice, potes? fugio excedoque nefandis
11.696
sedibus; an refert, quo funera longa measque
11.697
transportem tenebras? ne non gens cuncta precanti
11.698
concedat, patriae quantum miser incubo terrae?
11.699
sed dulces Thebae, nimirum hic clarior ortus,
11.700
et meliora meos permulcent sidera voltus,
11.701
hic genetrix natique, habeas Thebana regasque
11.702
moenia, quo Cadmus, quo Laius omine rexit
11.703
quoque ego; sic thalamos, sic pignora fida capessas,
11.704
nec tibi sit virtus fortunam evadere dextra,
11.705
sed lucem deprensus ames. satis omina sanxi,
11.706
duc, age, nata procul, quid te autem luctibus addo?
11.707
da, rex magne, ducem.” timuit miseranda relinqui
11.708
Antigone mutatque preces: felicia per te
11.709
regna, verende Creon, sanctasque Menoeceos umbras:
11.710
da veniam adflicto dictisque ignosce superbis.
11.711
hunc morem fandi longae fecere querellae;
11.712
nec soli ferus iste tibi: sic fata deosque
11.713
adloquitur, durus luctu, facilisque nec ipsi
11.714
saepe mihi; pridem indomito sub pectore vivit
11.715
libertas misera et saevae spes aspera mortis.
11.716
et nunc ecce tuas inritat callidus iras
11.717
suppliciumque cupit; sed tu maioribus, oro,
11.718
imperii potiare bonis, altusque iacentes
11.719
praetereas, et magna ducum vereare priorum
11.720
funera, et hic quondam solio sublimis et armis
11.721
saeptus opem miseris et iura, potentibus aequus
11.722
supplicibusque, dabat, cui nunc ex agmine tanto
11.723
una comes, necdum exsul erat. felicibus hicne
11.724
obstat? in hunc odiis et regni viribus exis,
11.725
hunc abigis tectis? an ne prope limina clarum
11.726
ingemat et votis intempestivus oberret?
11.727
pone metum, procul usque tua submotus ab aula
11.728
flebit; ego erectum subigam et servire docebo,
11.729
coetibus abducam solaque in sede recondam.
11.730
exsul erit. nam quae migranti externa patebunt
11.731
moenia? vis Argos eat hostilesque Mycenas
11.732
squalidus inreptet, victique ad limen Adrasti
11.733
Aonias referat clades, tenuemque precetur
11.734
rex Thebanus opem? miserae quid crimina gentis
11.735
pandere, quid casus iuvat ostentare pudendos?
11.736
conde, precor, quodcumque sumus, nec longa precamur
11.737
dona, Creon: miserere senis, maestosque parentis
11.738
hic, precor, hic manes indulge ponere: certe
11.739
Thebanos sepelire licet.” sic orat humique
11.740
volvitur; abducit genitor saevumque minatur
11.741
indignans veniam, qualis leo rupe sub alta,
11.742
quem viridem quondam silvae montesque tremebant,
11.743
iam piger et longo iacet exarmatus ab aevo,
11.744
magna tamen facies et non adeunda senectus;
11.745
et si demissas veniat mugitus ad aures,
11.746
erigitur meminitque sui, viresque solutas
11.747
ingemit et campis alios regnare leones.
11.748
Flectitur adfatu, sed non tamen omnia rector
11.749
supplicis indulget lacrimis partemque recidit
11.750
muneris.” haud,” inquit, patriis prohibebere longe
11.751
finibus, occursu dum non pia templa domosque
11.752
commacules. habeant te lustra tuusque Cithaeron;
11.753
atque haec ecce tuis tellus habitabilis umbris,
11.754
qua bellum geminaeque iacent in sanguine gentes.”
11.755
sic ait, et ficto comitum volgique gementis
11.756
adsensu limen tumidus regale petebat.
11.757
Interea pulsi vallum exitiale Pelasgi
11.758
destituunt furto; nulli sua signa suusque
11.759
ductor: eunt taciti passim et pro funere pulchro
11.760
dedecorem amplexi vitam reditusque pudendos.
11.761
nox favet et grata profugos amplectitur umbra.