Reader

IN EPISTOLAM II AD TIMOTHEUM. ARGUMENTUM.

Paulus Romae vinculis tentus, et jam de mundo transiturus, scribit iterum Timotheo infirmitatibus et adversis fatigato, ut constanter laboret in gratia Dei sibi credita, exhortans multis modis eum ad martyrium. Roborat eum contra falsos praedicatores, et instruit de regula omnis veritatis, et de his quae futura sunt temporibus novissimis, et de sua passione. Sicque incipit.

IN EPISTOLAM II AD TIMOTHEUM. CAPUT PRIMUM.

« Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, secundum promissionem vitae quae est in Christo Jesu, Timotheo charissimo filio: gratia, misericordia, et pax a Deo Patre et Christo Jesu Domino nostro.»

Timotheo scribit Paulus qui est apostolus, id est legatus Christi Jesu, quem misit Salvator rex praedicare viam salutis, et est apostolus non per suam usurpationem, sed per Dei Patris voluntatem. Est, inquam, apostolus, id est praedicare missus, secundum promissionem vitae, quae est in Christo Jesu, id est ut annuntiet credentibus factam a Deo promissionem illius incorruptionis, quae jam in Christo a mortuis resuscitato, quod scilicet Deus promisit membris eam vitam, quae jam est in capite. Et ille qui taliter est apostolus, scribit Timotheo non vili, sed charissimo filio in sanctitate et sapientia genito. Et huic filio sit gratia, id est donum Spiritus sancti, per quod sanctificetur quidquid gerit; et misericordia, qua misericorditer a peccatis et hostibus, cunctisque miseriis liberetur; et pax, quam suis Christus reliquit in observatione fraternae charitatis, quamque daturus est illis in requie beatae perennitatis. Et haec sint illi a Deo Patre, qui nos creavit, et in filios adoptavit, et a Christo Jesu Domino nostro, qui est rex et salvator et dominator nostri.

« Gratias ago Deo meo, cui servio a progenitoribus meis in conscientia pura, quam sine intermissione habeam tui memoriam in orationibus meis nocte ac die desiderans te videre, memor lacrymarum tuarum, ut gaudio implear, recordationem accipiens ejus fidei, quae est in te non ficta, quae et habitavit primum in avia tua Loide, et matre tua Eunice. Certus sum autem quod et in te. Propter quam causam admoneo te, ut resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum. Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et dilectionis et sobrietatis.»

Gratias ago de te Deo meo, cui ego in conscientia pura servio a progenitoribus meis, id est ab Abraham, Isaac et Jacob, caeterisque sanctis patribus Hebraeis, a quibus exemplum accipio divinae servitutis, vel si de carnali patre et matre hoc intelligitur, ex quo ab his, processi et intelligere coepi, semper Deo servivi in conscientia pura ab intentione mala. Nam etiam in persecutione quam zelo legis Christianos exercui, puram conscientiam habui, quia inde multum Deo me placere putavi, sicut ipse Christus eis praedixerat.« Venit, inquit, hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo.» Itaque semper conscientiae puritatem, id est cordis mundam intentionem habens ab infamia, non cesso servire Deo. Cui nunc gratias ago quam, id est quantum habeam tui memoriam sine intermissione. Hoc est perpendens assidue quantum sim tui memor, gratias Deo refero qui te talem fecit, ut sis dignus semper in memoria meae mentis permanere. Vel secundum alios codices facilius legitur ita: Gratias ago Deo, cui servio a progenitoribus in conscientia pura, quod habeam sine intermissione memoriam tui, quod scilicet sis dignus propter meritum tuae sanctitatis in corde meo semper esse. Haec est sapiens exhortatio ad meliora. Memoriam tui habeo sine intermissione in orationibus meis, id est nunquam intermitto tui memor esse, quotiescunque oro, ut pro te orem nocte ac die. Et ideo te sic precibus meis sic intermisceo, quia sum desiderans te videre, ut aliquod solatium habeam in conspectu praesentiae tuae, qui tot malis afficior in hoc carcere. Videre, inquam, te desidero, memor lacrymarum tuarum, quas uberes fudisti, cum te Ephesi relinquerem, quia nimis erat tibi durum non semper esse mecum. Et propterea te desidero videre, ut videns te quem tantum diligo, implear gaudio. Magnum enim mihi gaudium erit, si te adhuc videre potero priusquam moriar. Dixi quia sum memor lacrymarum tuarum. Et sum memor earum, accipiens recordationem ejus fidei, quae est in te non ficta, non simulata, nec fictitia, sed vera, et bonis operibus ornata, quae te monet ut fortiter agas, cum etiam in feminis firma fuerit, quoniam et habitavit primum in avia tua Loide, et in matre tua Eunice, pater enim tuus fuit gentilis. In illis habitavit fides, sed et ego certus sum, id est pro certo novi quod et in te habitet eadem fides, cujus exemplum ab illis accepisti, et ideo serva diligenter eam; propter quam causam, id est quia fidem a bonis parentibus velut haereditario jure possides, et tam bonus hucusque fuisti, ut non possis auferri de memoria cordis mei, admoneo te, ut resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum, id est praedicando exerceas officium episcopale, quod accepisti, quando tibi manus in ordinatione tua imposui, quod quasi mortuum est in te timore martyrii. Gratia enim episcopatus admonet eum resuscitare, ut confidentius praedicet verbum Dei, non timens terrenas potestates, nec erubescens se dicere servum Crucifixi, et discipulum vincti. Aliquantulum enim in hoc negligens et timidus fuerat factus, quoniam adversis erat fatigatus. Sed aviae et matris ejus mentio praemittitur, quae mulieres fuerunt, et fidem constanter tenuerunt, cum adhuc recentior esset, paucique fideles essent, ut cogitet quia ipse qui vir est, et sub eis nutritus, multo magis nunc cum jam multitudo fidelium abundet, fidem et gratiam viriliter tenere et praedicare debet. Moneo, inquit, ut resuscites gratiam Dei, quae metu tribulationum quodammodo cecidit in te. Quod potes et debes agere, quia Deus non dedit nobis spiritum timoris, sed spiritum virtutis, id est non dedit nobis spiritum, qui faciat nos timere adversitates hujus saeculi, sed qui nos faciat fortes contra adversa omnia, ut per virtutem constantiae semper vincamus timoris adversitatem. Non accepimus spiritum timoris illius, de quo dicit Dominus:« Nolite timere eos qui occidunt corpus,» ne scilicet negemus eum illo timore, quo turbatus est Petrus; sed accepimus spiritum illius timoris, de quo subjungit:« Timete eum, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam.» Major quippe libertas est necessaria adversus tot et tantas tentationes, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis vincatur hic mundus. Hoc sanctorum martyria docuerunt, donante illo a quo perceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent; sed virtutis et dilectionis et sobrietatis, quo cuncta minantia, cuncta mutantia, cruciantia cuncta superarent. Virtutis, ut contra adversa fortes essent; dilectionis, ut Deum super omnia diligerent; sobrietatis, ut saeculi cupiditatibus inebriari fugerent

« Noli itaque erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus, sed collabora Evangelio secundum virtutem Dei, qui nos liberavit, et vocavit vocatione sua sancta, non secundum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia, manifestata est autem nunc per illuminationem Salvatoris nostri Jesu Christi, qui destruxit quidem mortem, illuminavit autem vitam et incorruptionem per Evangelium, in quo positus sum ego praedicator et apostolus et magister gentium. Ob quam causam etiam haec patior, sed non confundor. Scio enim cui credidi, et certus sum, quia potens est depositum meum servare in illum diem.»

Quoniam spiritum timoris non accepisti, sed virtutis et charitatis, itaque noli erubescere testimonium Domini nostri Jesu Christi, id est non solum non timeas, sed etiam non erubescas praedicare Christum crucifixum, quia surrexit, et ideo gloria resurrectionis penitus excludit confusionem crucis. Cum ipse sit Dominus noster, cui omnes servire debemus, noli erubescere testimonium ejus, id est non sit tibi verecundia hunc praedicare Deum immortalem, qui pro omnibus in assumpta carne dignatus est ad horam gustare mortem, ne incidas in illam comminationem qua dixit:« Qui me erubuerit, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua.» Neque erubescas me vinctum ejus, quia non est rubor confusionis pro justitia pati vincula. Non est in hac re quidquam verecundiae, et ideo noli propter insultationes infidelium erubescere me vinctum esse pro Christo, sed collabora, id est mecum labora, Evangelio, id est profectui Evangelii secundum virtutem Dei, id est a Deo nobis datam, qui nos sanguine Christi liberavit a jugo diaboli, sicut antea sanguine agni filios Israel a potestate Pharaonis, et per evangelicam praedicationem, vocavit nos, qui eramus aversi. Vocavit nos vocatione sua, id est sibi soli congrua; vocatione dico, sancta, id est ad hoc spectante, ut nos sanctos faciat. Vocationem Apostolus duplicat, ut insinuet nos a Deo vocatos per Filium et apostolos. Vocavit, inquam, nos, et hoc non secundum opera nostra, quia non feceramus opera, pro quibus digni essemus ab eo vocari, sed potius damnari, sed ipse, sine praecedentibus bonis operibus nostris, misericorditer vocavit nos secundum propositum suum, id est secundum quod proposuerat nos per misericordiam salvare quos posset, per justitiam damnare, et secundum gratiam suam vocavit nos, id est secundum gratuitam Dei donationem quae data est, id est praevisa dari nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia, id est antequam coepissent cum saeculo ista tempora, quae suis spatiis volvuntur et transeunt. Nam ante saeculum non erat tempus, sed aevum; sed cum saeculo, sicut diximus, exordium habuit tempus, quando coepit mutabilitas et vicissitudo diei et noctis. Et in illo aetatis aevo, postquam mundus fieret, data est nobis in consilio divinae Providentiae per Christum ista gratia, sed nunc manifestata est in nostrae vocationis et salvationis completione per illuminationem Salvatoris nostri Jesu Christi, id est per illuminationem novae scientiae quam Salvator attulit, et qua nos illuminavit, aperiens nobis sensum ut intelligeremus Scripturas. Qui destruxit, etc. Haec est illa gratia, quod scilicet Salvator mortem quidem nostram destruxit, vitam autem et incorruptionem sua resurrectione illuminavit, id est clara luce manifestavit, ut sit vita et incorruptio animae et corporis, ad quam nos tendere voluit. Et hanc illuminationem fecit per Evangelium, id est per manifestationem Evangelii, in qua denudantur ea, quae in lege velabantur. In quo Evangelio immobilis positus sum ego praedicator, id est praeco clamans, et apostolus, id est legatus potestatem habens, et magister gentium, id est quotidie gentes docens. Ob quam causam, id est quia Evangelium praedico, etiam haec adversa nunc Romae tanta patior, sed non confundor, id est non erubesco in omnibus contumeliis et tormentis quae perfero, sciens quia per haec gloriam acquiro. Nam scio cui credidi, id est scio quis sit cui fidem meam commisi, et certus sum quia omnia potest, et quia potens est depositum meum servare, id est thesaurum meritorum meorum quem illi occulte servandum commendavi. Ipse potens est et hoc pretiosum justitiae meae depositum servare, differendo in illum notabilem judicii diem, ut tunc illud mihi restituat, et divitias justitiae, quas illi commendavi, reddat. Usque in illum judicii diem, de quo frequenter loquor et cogito, potest ille thesaurum spiritualium divitiarum mearum sibi commissum custodire, ut tunc illum mihi copiosius reddat, et magnis me divitiis repleat.

« Formam habens sanorum verborum, quae a me audisti in fide et dilectione in Christo Jesu, bonum depositum custodi per Spiritum sanctum, qui habitat in vobis.»

Christus servabit depositum, quod ego illi commendavi, et tu serva depositum, quod Christus tibi commendavit. Tu habens formam verborum sanorum, id est regulam verborum, in quibus nihil est insaniae, sed pura cordis sanitas, quae non a quocunque magistro, sed a me audisti in fide et dilectione quae est in Christo Jesu, id est sicut Christus Jesus instituit, custodi bonum depositum, id est thesaurum scientiae a Christo tibi commendatum, vel officium tibi commissum, et custodi illud non per tuam industriam, sed per Spiritum sanctum qui habitat in nobis, id est in te sicut in me.

« Scis hoc quod aversi sunt a me omnes qui sunt in Asia, ex quibus est Phygelus et Hermogenes. Det misericordiam Dominus Onesiphori domui, quia saepe me refrigeravit, et catenam meam non erubuit; sed cum Romam venisset, sollicite me quaesivit et invenit. Det illi Dominus invenire misericordiam a Domino in illa die. Et quanta Ephesi ministravit mihi, tu melius nosti.»

Idcirco opus est ut tu bonum depositum a Deo tibi vel a me commendatum diligenter custodias, quia scis quod aversi sunt, id est recesserunt a me omnes qui in Asia sunt ficti, a quibus maxime est tibi cavendum, ne furentur depositum tuum. Illi de Asia qui ficto corde fuerant cum Apostolo, simulantes se ejus amicos, reliquerunt eum, cum viderent ipsum in arcto constitutum. Et istos ad hoc nunc commemorat, ut Timotheus sibi caveat, ne et ipse similiter ab eo se avertat. Omnes, inquit, aversi sunt, a me, non quidem omnes qui sunt in Asia, sed omnes illi Asiani, ex quibus est Phygelus et Hermogenes, id est qui tales sunt in Asia, quales isti duo. Illi simulatores tandem se qui essent detegentes, terga mihi dedere in faciem sed non ita fecit Onesiphorus, vel familia ejus. Onesiphori beneficia commemorantur, ut et Timotheus hunc imitatur, ipsique gratiam reddat, et in eo confidat, quoniam Ephesianus vel Asianus est. Qui cum ad imperatorem, utpote qui nobilissimus erat, magnaeque dignitatis, seu pro qualibet alia causa Romam venisset, requisivit ubi esset Apostolus; et cum didicisset illum esse in carcere, non est dedignatus venire ad illum, sed consolatus est illum, et praebuit illi quae necessaria erant. Et hoc est quod Apostolus pro magno commemorat. Et quia misericordes misericordiam consequentur, misericordiam illi a Domino retribui precatur. Det, inquit, misericordiam Dominus domui, id est familiae Onesiphori, quia non solum ipse, sed et familia quae cum ipso venit, saepe me refrigeravit suo colloquio et consolatione, ac poenarum mearum mitigatione, et bonorum suorum ministratione; et catenam meam non erubuit, sicut praedicti simulatores, qui aversi sunt a me, sed cum venisset Romam sollicite me quaesivit, ut opem mihi ferret, et invenit. Hic ostenditur quia fideles qui sunt in carcere vel in infirmitate, vel alicubi in afflictione tenentur aliqua necessitate, sollicite debent ab his qui misericordiam a Deo exspectant, inquiri et refrigerari. Det illi, id est Onesiphoro qui tam misericors in me fuit, Dominus Christus invenire misericordiam a Deo Patre in illa die judicii de qua saepius cogito. Det illi Dominus invenire misericordiam a Domino. Tale est illud quod in Genesi legitur:« Pluit Dominus super Sodomam ignem et sulphur a Domino.» Haec quae dixi, fecit mihi Romae Onesiphorus. Et quanta ipse mihi Ephesi ministravit, tu melius nosti, quam ista quae scribo, quoniam illa vidisti.

IN EPISTOLAM II AD TIMOTHEUM. CAPUT II.

« Tu ergo, fili mi, confortare in gratia quae est in Christo Jesu; et quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. Labora sicut bonus miles Christi Jesu. Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit. Nam qui certat in agone, non coronatur nisi qui legitime certaverit. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus accipere. Intellige quae dico. Dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum.»

Quandoquidem Onesiphorus aliis recedentibus me quaesivit, et multa mihi non solum Romae, sed Ephesi ministravit, ergo tu, fili mi, exemplo illius confortare. Tu, quasi dicatur: Tu confortare quoniam alii defecerunt. Confortare in gratia quae in Christo, ut non solum in ea maneas, sed etiam robustior fias in ipsa quotidie ad bona facienda et praedicanda, et mala per patientiam superanda. Et verba quae audisti a me per multos testes, id est per multorum testimonia prophetarum confirmata, haec commenda fidelibus. Vel per multos testes haec commenda fidelibus, id est coadjutores tibi constitue, per quos ista quae te docui commendes fidelibus, id est sanae fidei hominibus, id est sine fraude fideliter agentibus, qui vita et scientia et facundia erunt idonei etiam alios docere, sicut ipsi docentur a te vel a tuis adjutoribus. Ita enim multiplicabitur doctrina virtutis, et crescet religio. Commenda haec fidelibus. Et in hujusmodi exercitiis labora sicut bonus miles Christi Jesu. Et, ut more strenui militis Christi possis agere, audi qualiter agat quis talis miles: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus,« quia nemo potest duobus dominis servire,» id est Deo et saeculo. Clericus hac sententia tenetur. Si enim non contentus stipendiis quae de altari, Domino jubente, consequitur, exercet mercimonia, intercessiones vendit, viduarum munera libenter accipit: hic negotiator magis potest videri quam clericus. Multo minus autem licet monacho, ut sit negotiator saecularium mercimoniorum, vel implicatus curis saecularibus. Itaque definitio boni militis Christi est, quia soli Deo qui dividi non potest, totus militans, non implicat se negotiis saecularibus, id est non se involvit propter terrena lucra curis et actionibus saeculi, sciens ibi multos peccatorum laqueos abscondi, ut solis divinis libere vacans, ei placeat cui se probavit, id est devovit. Et vere bonus miles praeter regis sui militiam nihil debet agere, si eidem regi vult placere, sub cujus signis decrevit militare, quia agonista qui coronam appetit, agonem suum debet legitime perficere. Et hoc est: Nam qui certat in agone, id est qui cum adversario confligit in certamine, non coronatur, id est non consequitur victoris praemium, nisi legitime, id est prout lex agonis postulat, certaverit. Sic et athleta Christi qui cum diabolo pugnat in agone praesentis vitae, non percipiet coronam aeternae gloriae, nisi victor fuerit secundum legem Christianae pugnae. Delectet igitur mentem magnitudo praemiorum, sed non deterreat certamen laborum, quia ad magna praemia perveniri non potest, nisi per magnos labores. Et profectus fidelium sine tentatione non provenit, nec sibi quidquam innotescit nisi probationis examine. Nec coronabitur nisi vicerit, neque vincet nisi certaverit, nec certabit nisi inimicum habens et tentationi resistens. Prosunt ergo justis labores certaminum, quia per hos merentur coronari. Dixi quia miles Dei non implicatur negotiis saecularibus, nec justus certator transgreditur legem certaminis, sed tamen laborantem agricolam, id est praedicatorem oportet primum, id est ante alios accipere de fructibus agri in quo laborat, id est de carnalibus bonis Ecclesiae. Timotheus iste exemplo Apostoli labore manuum suarum volebat vivere, et ab eis quibus verbum salutis praedicabat, nihil accipere. Unde et penuriam multam patiebatur, quia infirmus erat, et labori manuum vacare non poterat. Admonet ergo eum sub specie agricolae, ut de agro quem colit, fructum quo sustentetur non spernat accipere. Itaque quoniam sciebat illum corpore infirmum, nec in opere corporali posse laborare, dicit illi quod miles Dei saecularibus negotiis se non implicat, ne forte cum indigeret victu quotidiano, vellet ab eis, quibus Evangelium ministrabat, aliqua sibi negotia quaerere, quibus animi ejus implicaretur intentio. Aliud est enim, corpore laborare animo libero, sicut opifex potest, si non sit fraudulentus, aut avarus, et privatae rei avidus; aliud autem ipsum animum occupare curis colligendae sine corporis labore pecuniae, sicut vel negotiatores, vel procuratores, vel conductores faciunt. Cura videlicet praesunt, non manibus operantur; ideoque ipsum animum occupant habendi sollicitudine. Timotheum ergo ne in talia incideret, quia per infirmitatem corporis operari manibus non poterat, sic exhortatur et consolatur: Labora, inquit, sicut bonus miles, etc., usque, nisi legitime certaverit. Hic, ne ille angustias pateretur, dicens:« Fodere non valeo, mendicare erubesco,» adjunxit statim: Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere, secundum id quod ad Corinthios dixerat:« Quis plantat vineam, et de fructibus ejus non edit?» Fecit itaque securum, non ad hoc ut Evangelium venderet, sed tamen ut ab eis quibus Evangelium ministrabat, et quos tanquam vineam vel agrum excolebat, huic vitae necessaria( quae sibi suis manibus exhibere non valebat) sumeret. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus, etc., id est, ille qui laborat in verbo praedicationis et regimine Ecclesiae, debet, sicut primus est, ex bonis ecclesiae primus sumere, et sic caeteris distribuere. Intellige, id est discerne, quae dico, etsi videar contrarius esse, et contra id quod ipse facio, dicere. Tu enim infirmus es, ideo debes accipere; ego vero si acciperem, scandalum generarem. Et bene poteris haec ita intelligere, quia Dominus tibi intellectum dabit non solum in his, sed et in omnibus.

« Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum, in quo laboro usque ad vincula quasi male operans: sed verbum Dei non est alligatum.»

Ut legitime certando tendas ad coronam, memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis, id est sedula meditatione in animo tuo revolve Christum per laborem passionis pervenisse ad gloriam resurrectionis, teque similiter opportuno tempore ad gloriam resurrecturum, si nunc pro ejus nomine non respueris amaritudines passionum. Fides resurrectionis Christi eos distinguet a paganis et Judaeis, quia illi credunt esse eum crucifixum, nos autem credimus eum die tertia resurrexisse. Libenter enim credunt crucis contumeliam, sed confiteri nolunt resurrectionis gloriam, ideoque perpetuam sustinebunt ignominiam. Nos vero post crucem et sepulturam alacriter confitemur resurrectionis gloriam, ut ejus exemplo per certamina spiritualium bellorum accipere mereamur perennem victoriae coronam. Qui est ex semine David, quia incorrupta ejus Genitrix veram de stirpe David duxit carnis originem. Nam Filius Dei, per quem facti sumus, et filius hominis per assumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra, et resurgeret propter justificationem nostram. Et hoc secundum Evangelium meum, quia secundum authenticam veritatem meae praedicationis asseritur Christus, et ex stirpe David incarnatus esse et post mortem resurrexisse, licet perversi negent. In quo Evangelio laboro usque ad vincula, et tu similiter agere debes. Laboro usque ad vincula in Evangelio, quoniam universos praecedentes labores, et ad ultimum vincula patior in evangelica praedicatione, habitus quasi male operans. Et ego quidem in corpore meo vincula porto, sed verbum Dei non alligatum, quoniam libere procedit ex ore meo; nec solum praesentes sermonibus instruo, sed et absentes epistolis confirmo. Quia ego ligari possum ab eis qui veritati contradicunt, non ipsa veritas quam loquor. Sic et tu in illis poenis non debes a praedicatione veritatis cessare.

« Ideo omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quae est in Christo Jesu, cum gloria coelesti. Fidelis sermo. Nam si commortui sumus, et convivemus; si sustinemus, et conregnabimus: si negaverimus, et ille negabit nos; si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest. Haec commane, testificans coram Domino.»

Dixi quia verbum Dei non potest alligari. Et ideo, id est quia cohiberi non possum a praedicatione veritatis, sustineo libenter omnia mala, quae mihi pro hac re inferuntur, et hoc facio propter electos, quia his qui ad vitam praedestinati sunt, valde proficit quod nulla me poenarum acerbitas ab instantia praedicationis frangit. Vel quia sum memor resurrexisse, ideo sustineo patienter omnia propter electos exemplo mei informandos, ut et ipsi quemadmodum ego sustinentes, consequantur veram salutem, quae est in Christo Jesu, et consequantur eam cum gloria coelesti, ut simul accipiant et salutem aeternam, et coelestem gloriam. Et iste sermo de consecutione salutis et gloriae eorum, quos Deus in praedestinatione sua jam elegit, fidelis est, id est verax et nihil fallaciae habens. Et vere fideliter iste sermo complebitur. Nam si commortui sumus, id est si cum Christo mortui sumus, hoc est, si imitatione mortis ejus mortificati sumus in baptismo vitiis, ut ultra jam non vivamus in eis, et convivemus, id est etiam cum illo vivemus in aeterna beatitudine. Et si sustinemus adversa pro ejus nomine, sicut ille sustinuit pro nostra salute, tunc et conregnabimus, id est cum illo regnabimus participes regni ejus. Si vero negaverimus illum metu passionum, et ille negabit nos in futuro judicio, dicens:« Nescio vos unde sitis, recedite a me, operarii iniquitatis.» Hoc est enim quod ipse minatus est, dicens:« Qui negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo.» Et si non credimus de illo quae credenda sunt, ille permanet fidelis, id est verax in his quae de seipso locutus est, et non potest negare seipsum. De qua re Dionysius Areopagita sic argumentatur: Suimet negatio casus veritatis est. Veritas autem ὄν est, et veritatis casus non ὄν. Ὄν vero interpretatur existens, vel qui est. Si igitur veritas ὄν est, negatioque veritatis non ὄν, οντος casus, ex onte cadere. Deus cadere non potest, et non esse non ὄν. Tanquam si quis dixerit, non posse non potest, et nescire secundum privationem nescit. Haec ex dictis Dionysii. Si ergo Deus non potest negare se, et non potest mentiri vel aliquid injustum facere, quomodo est omnipotens, nisi quia haec vel his similia posse non est potentia, sed impotentia? Nam qui talia potest, quod sibi non expedit potest, et quod non debet potest. Quae quanto magis potest, tanto magis adversitas et perversitas possunt in illum, et ipse minus contra illas. Qui ergo sic potest, non potentia potest, sed impotentia. Sed Deus inde vere est omnipotens, quia nihil potest per impotentiam, et nihil potest contra eum aliquid. Recte itaque de omnipotente dictum est, quia negare seipsum non potest. Nam et de Judaeis legimus, quod propterea non poterant credere, quia dixit Isaias:« Excaecavit oculos eorum et induravit cor eorum.» Sic autem dictum est, non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant, sicut et de Deo nunc dicitur, quia negare seipsum non potest. Sicut ergo quod Dominus seipsum negare non potest, laus est voluntatis divinae, ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. Haec commone attendere et servare, testificans, id est ut idoneus testis affirmans, ea coram Domino, id est in oculis Dei qui nos praesens aspicit.

« Noli contendere verbis. Ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. Sollicite autem cura teipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis.»

Hucusque dedit rationes cur esse debeat constans in praedicatione. Et ne ipse studio constantiae vellet contentionibus more garrulorum deservire, noli, inquit, verbis contendere. Non ait, noli rationibus contendere, quia hoc bonum est, sed, noli contendere verbis, ubi procax garrulitas est. Ideo noli verbis contendere, quia ad nihil est utile sic contendere, id est ad nihil valet hujusmodi contentio, nisi ad subversionem audientium. Auditores enim per hanc subvertuntur, putantes adversarios habere aliquam rationabilem causam, dum sic eos clamantes attendunt. Litigiosa verba desere, et adversarios tuos bonis operibus vince. Et hoc est: Sollicite cura teipsum exhibere Deo probabilem, id est laudabilem, ut scilicet te talem Dei oculis exhibeas, quatenus ipse te approbet. Et exhibe te operarium inconfusibilem, vel secundum alios codices irreprehensibilem, quod idem significat. Ex reprehensione enim nascitur confusio illi qui reprehenditur; et qui non potest reprehendi, non confunditur. Exhibe te ergo operarium inconfusibilem, id est irreprehensibilem, id est talem te fac in cunctis operibus tuis, ut in nullo eorum sustineas confusionem verecundiae, nec reprehendi possis in aliquo, nec quisquam improperare tibi valeat quid dignum confusione. Et exhibe te recte tractantem verbum veritatis, ut neque sanctum des canibus, nec margaritas porcis, sed, prout oportuerit, secundum qualitatem uniuscujusque personae verbum Dei annunties, et nihil pravae intelligentiae admisceas. Haeretici enim non recte, sed perverse tractant verbum veritatis, quia conantur illud ad pravitatem sui sensus inflectere. De quorum doctrina subditur:

« Profana autem et vaniloquia devita. Multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit. Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem jam factam, et subvertunt quorumdam fidem. Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Cognovit Dominus qui sunt ejus, et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini.»

Verbum veritatis, ut dixi, recte tracta. Sed profana, id est verba haereticorum aliena a pietatis religione, et vaniloquia eorum, id est dicta ipsorum quae vacua sunt ab omni utilitate, devita. Et quare? Quia, si audita fuerint, proficient multum ad impietatem perfidiae roborandam et augmentandam, dum destruunt fidei pietatem, et sermo eorum serpit ut cancer, id est magis ac magis occupat et devorat ac maculat mentes, in quibus radicare coeperit, sicut morbus qui dicitur cancer, latius semper occupat, et foedat ac devorat illam partem corporis in qua nascitur; vel, sicut piscis qui dicitur cancer, non in ante, sed retro tendit, sic sermo eorum non auditores suos ad Deum ducit, sed a Deo retrahit, et apostatare facit Ex quibus sic loquentibus est Hymenaeus et socius ejus Philetus, qui a veritate fidei, in qua positi fuerant, exciderunt, imitantes diabolum, qui in veritate non stetit, dicentes jam esse factam resurrectionem in eorum cordibus, qui crediderunt, nec aliam amplius futuram; et talibus dictis subvertunt quorumdam fidem, ut non credant corporum resurrectionem. Omnes enim sectae, quae se aliquam religionem hominibus inserere praesumpserunt, non negaverunt istam mentium resurrectionem, ne diceretur eis: Si non resurgit anima, quare mihi loqueris? Quid in me facere vis! Si non facis ex deteriore meliorem, quare mihi loqueris? Si non facis ex iniquo justum, quare mihi loqueris? Si autem facis ex iniquo justum, ex impio pium, ex stulto sapientem, fateris resurgere animam meam, si tibi obtemperavero, si tibi credidero. Volentes ergo credi sibi omnes qui instituerunt alicujus etiam falsae religionis sectam, negare istam resurrectionem mendacio non potuerunt. Omnes de ista consenserunt, sed multi carnis resurrectionem negaverunt. Dixerunt in fide jam factam esse resurrectionem. Attendentes enim verba quae assidue dicit Apostolus, quia et mortui sumus cum Christo, et resurreximus cum eo, nec intelligentes quare ista dicantur, arbitrati sunt jam factam esse resurrectionem, nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam. Et talibus nunc resistit idem apostolus. Ex quibus, inquit, est Hymenaeus et Philetus, qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et subvertunt quorumdam fidem. Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo, ut non speraretur alia; et reprehendebant homines, qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, credendo impleretur in mente. Subverterunt, inquit, fidem quorumdam. Et quasi diceretur ei, et quis eis potest resistere, subjecit statim: Sed firmum fundamentum Dei stat. Fides quorumdam infirmantium, et ad electorum sortem non pertinentium subvertitur ab haereticis, sed firmum fundamentum Dei, id est firma fides, quam Deus per Spiritum sanctum in cordibus electorum suorum fundavit[ al. solidavit], stat, id est nullatenus subverti vel inclinari potest, habens hoc signaculum, id est hanc velut sigilli impressionem, quia scilicet cognovit Dominus qui sunt ejus, et discedat ab iniquitate quicunque nomen Domini nominat. Hoc signaculum cordi suo impressum bonus habet, id est hanc cogitationem suae menti firmiter infixam, ut apud se dicat: Quid mihi prodesset, si exterius simularem esse justum vel fidelem, et interius nequam essem? Nihil. Quia qui corda omnium inspicit, ipse novit qui sunt ejus. Ideoque veraciter in oculis ejus studeo fidelis vel justus apparere, ut possim ad eorum sortem qui sunt ejus, pertinere. Talis cogitatio est divini sigilli impressio. Per hoc etiam haereses et omnia saluti contraria devitat, quia scit debere discedere ab iniquitate omnes qui Dominum invocant. Haec itaque sigilli impressio, qua distinguuntur a caeteris qui subvertuntur, est in fundamento Dei firmo, id est in robusta fide electorum Dei, quia novit Dominus qui ad ejus haereditatem pertineant; et aliis recedentibus a fide, illi qui praedestinati sunt, non possunt recedere, vel si recesserint, necesse est eos redire. Nec moveat quod saepe diabolus seducit etiam illos, qui regenerati, in Christo jam vias ingrediuntur Dei, quia novit Dominus qui sunt ejus. Ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. Sic eos novit Dominus, ut quem nihil latet, etiam futurorum. Nam sunt etiam quidam ex eorum numero, qui adhuc nequiter vivunt, aut etiam in haeresibus, vel in gentilium superstitionibus jacent, et tamen etiam illic novit Dominus qui sunt ejus. Namque in illa ineffabili praescientia Dei, multi qui foris videntur, intus sunt; et multi qui intus videntur, foris sunt. Et ne quis diceret, non curo amplius quid faciam, quia securus sum quod si Dominus me novit esse suum, non potero perire, et econtrario, si novit me suum non esse, non potero ad salutem pervenire, subjungitur utilis admonitio, ut discedat ab iniquitate omnis qui novit nomen Domini. Liberum enim arbitrium dedit nobis Dominus, ut arbitrio propriae voluntatis recedamus ab iniquitate, et simus ex illis quos ipse novit suos esse, vel permaneamus in iniquitate, et simus ex illis quos novit ad se non pertinere. Nam et hoc est illud signaculum, quod fundamento nostrae fidei apparebit impressum, si propria sponte recesserimus ab iniquitate. Ab iniquis enim recedere non possumus, quia mista est palea tritico donec area ventiletur. Mira comparatio. Nam ecce in ipsa area triticum recedit a palea cum exspoliatur, et non recedit ab area cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe terrarum est. Necesse est ut si proficis, inter iniquos vivas, quia Abel esse non potest, quem Cain malitia non exercet. Ab iniquis recedere non potes, ab iniquitate potes. Satis enim fixum atque immobile velut sigilli impressione debet corde retineri Jerusalem captam ab hujus saeculi Babylonia, decursis temporibus liberandam esse, nullumque ex illa fore periturum, quia qui peribit, non ex illa erat. Recedat ergo ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini, quia nisi ab illa recesserit, non ei proficiet nominatio Dominici nominis, quoniam« non omnis qui dicit Christo, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris ejus.»

« In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et quaedam quidem in honorem, quaedam autem in contumeliam. Si quis ergo emundaverit se ab istis, erit vas in honorem, sanctificatum et utile Domino ad omne opus bonum paratum.»

Ab iniquitate recedat, qui nomen Domini nominat. Sed ab iniquis, ut diximus, non potest recedere, quia in magna domo, in Ecclesia toto orbe dilatata, non solum sunt aurea et argentea vasa, id est justi sapientia et eloquentia praediti, sed et lignea et fictilia, id est peccatores comburendi et confringendi. Cum enim auro sapientia vel charitas, et argento eloquentia designari soleat, per aurum quod pretiosius est metallis omnibus, intelliguntur nunc illi, quos charitas, quae caeteris virtutibus praefertur, vel sapientia decorat; per argentum vero quod mira claritate micat, illi qui nitore acris eloquentiae resplendent in eruditione multorum. Hi enim merito vocantur aurea et argentea vasa ministerio sumni Regis apta in ejus domo magna. Lignea vero et fictilia vasa carnales designant, quos ignis vitiorum facile incendit, et impetus adversitatis frangit. Sed et in die Domini lignea haec vasa poenalis ignis incendio concremabuntur; et fictilia ab eo cui data est ferrea virga, frangentur. Haec tamen vasa sunt nunc cum vasis aureis et argenteis in domo magna, quia cum electis admisti sunt reprobi nunc in Ecclesia. Et quaedam quidem vasa sunt ibi in honorem aeternum constituta, sicut aurea et argentea; quaedam autem in contumeliam opprobrii sempiterni congrua, sicut lignea et fictilia. Et quandoquidem in hac domo sunt etiam vasa in honestis usibus deputata: ergo si quis se emundaverit ab istis contumeliae vasis, ut se reddat immunem a contaminatione eorum, erit vas in honorem deputatum et sanctificatum, id est locus sanctus Domino in hac domo. Nam sicut in magna hominis domo, non in qualicunque loco ejus requiescit Dominus ejus, sed in aliquo utique secretiori et honoratiori loco: sic Dominus noster non in omnibus, qui in domo ejus sunt, habitat. Non enim habitat in vasis contumeliae, id est in illis qui turpitudini vitiorum deserviunt, sed in vasis honoris, id est in illis qui honorabilem coram Deo et hominibus vitam ducunt. Qui emundaverit se ab his contumeliae vasis, ut non sit particeps eorum coinquinationis, erit vas in honorem, sanctificatum in honorabilem honestae actionis usum, et utile Domino, id est utilitatem conferens domui Domini, paratum ad omne opus bonum, ut non respuat agere quidquid boni operis ei fuerit injunctum vel qualibet grave[ al. quolibet genere] sacrae actionis vel verbo praedicationis idoneum; et hoc erit tam sibi quam aliis prodesse, seu quaelibet gradum sacrorum ordinum tenere.

« Juvenilia autem desideria fuge, sectare vero justitiam, fidem, charitatem, pacem cum his qui invocant Dominum de corde puro. Stultas autem et sine disciplina quaestiones devita, sciens quia generant lites. Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, docibilem patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, nequando det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo capti tenentur ad ipsius voluntatem.»

Dixi quia in domo Dei sunt vasa honoris et vasa contumeliae. Sed, ne fias vas inhonesti usus, fuge juvenilia desideria, quae te juvenem prosequuntur, ne ad consensum pravae delectationis te possint apprehendere. Haec, inquam, fuge, sed justitiam sectare, ne te possit effugere. Sectare, id est frequenter sequere eam per vias justarum actionum, in quibus te praecedit, ut possis eam apprehendere. Similiter et fidem sectare, ne te in aliqua parte regula fidei latere possit vel effugere. Sed quoniam operatio justitiae et veritas fidei non prodest sine charitate, sectare et charitatem, ut per eam operetur tua fides opus justitiae. Illa enim fides est salutifera, quae per charitatem operatur. Et sectare pacem cum bonis, ut nunquam discordes ab eis vel inquietes eos. Sive ita: Sectare justitiam, faciendo unicuique quod jus exigit; et fidem invisibilium bonorum, non invisibiles honores, quos juventus desiderare solet, id est charitatem, ut diligas Deum plusquam te et proximum tanquam te, quod juventus saepe negligit, id est pacem cui manifeste repugnat desiderium juventutis. Pacem, inquam, sectare non cum perversis, sed cum his qui invocant Dominum de corde puro, id est qui cor suum purificaverunt, id est Deum in illud venire piis orationibus petunt. Haec, ut dixi, sectare, sed stultas et sine disciplina quaestiones cave. Stultae quaestiones sunt, insolubiles et secreta humano generi prohibita quaerentes. Sine disciplina vero quaestiones, quae non humiliter ac modeste fiunt, et quas qui facit, non discere vult, sed litigare. Sed hujusmodi quaestiones devita, ut non respondeas eis sciens quia generant lites. Sed servum Domini non oportet litigare, quia lis generat odium; sed oportet eum esse mansuetum, id est quasi manu assuetum, hoc est contractabilem, id est mitem vel lenem ad omnes, ut nemini sit asper, id est quasi ferus; et docibilem, id est habilem, ut facile doceatur. Hoc enim distat inter docilem et docibilem, quod docilis est qui alios potest docere; docibilis autem qui facile potest doceri. Unde dicitur:« Erunt omnes docibiles Dei,» id est facile docebuntur a Deo. Non oportet servum Domini litigare, quia mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones et errores obstrepunt, quos omnes evadere convenit, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae. Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi vel contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi et sibiipsi obstrepant. Recte ergo dicitur, quia servum Domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, et docibilem atque patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum esse a correptione erroris alterius, adjungitur quia oportet eum esse cum modestia corripientem eos qui resistunt. Ita nos nec deesse convenit fratrum correptioni, nec studere certamini. Quomodo cum modestia corripimus, nisi cum lenitatem cordis retinemus, et aliquam medicamenti acrimoniam verbo correptionis aspergimus? Pax igitur et dilectio in corde retinenda est, modus autem sermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus qui corripitur, postulare videtur, moderandus est. Modeste sunt corripiendi illi, qui adhuc procaciter resistunt, nequando det illis Deus poenitentiam. Nam correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur, tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit, ut peccati sui quemcunque poeniteat; et quis hoc dat, nisi qui respexit Petrum negantem, et fecit flentem? Ideo non solum cum agitur poenitentia, verum et ut agatur necessaria est ejus misericordia. Hic sermo quo dicitur, nequando; pro, si forte, ponebatur antiquitus, sed modo inusitatus habetur. Corripientem, inquit, eos qui resistunt, nequando, id est si quando, vel si forte det illis Deus poenitentiam. Vel etiam ita potest haec sententia concordare. Non desperemus de eorum salute qui adhuc resistunt, sed corripiamus eos, ne nobis eos non corripientibus, Deus aliquando per seipsum det eis poenitentiam, et erubescamus qui de salute eorum desperabamus. Ob hoc enim studere debemus, ut eos ad poenitentiam convertamus, ut mercedem nobis inde conquiramus, nequando sine nobis per internam aspirationem det illis Deus poenitentiam, et nos mercedem inde non habeamus. Det illis poenitentiam erroris sui ad cognoscendam veritatem catholici dogmatis, quod ignorantes impugnabant; et resipiscant a laqueis diaboli, a quo capti tenentur ad voluntatem ipsius implendam. Resipiscere est quasi resapere, cum quis ab eo quod male sapuit revertitur ad illud quod antea recte sapuit, vel sapere debuit.

IN EPISTOLAM II AD TIMOTHEUM. CAPUT III

« Hoc autem scito, quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, immites sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, voluptatum amatores magis quam Dei, habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes.»

Qui tenentur illaqueati a diabolo, resipiscent fortassis aliquando; sed tamen hoc scito quod tales abundabunt in novissimis diebus, id est in novissima aetate. Tunc enim instabunt tempora periculosa, in quibus multae periclitabuntur animae, et deinde periculosa, quia tunc erunt homines seipsos amantes. Nescio enim quo inexplicabili modo quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere, de se moritur utique amando se. Non ergo se amat, qui ne vivat, se amat. Cum autem ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea se non diligit, ut eum diligat de quo vivit. Quia vero circa finem saeculi maxime abundabunt, qui neglecto Dei ac fratrum amore, seipsos male amabunt, et sic amando se peribunt, ideo tempora periculosa tunc instabunt. Erunt homines seipsos amantes, quia non curabunt nisi de seipsis; nec quaerent nisi propria lucra, propria commoda, proprios honores, proprias glorias. Et ab hoc velut fonte, quod scilicet erunt seipsos amantes, manabunt multi vitiorum rivi. Nam quia secundum praesentem vitam seipsos male diligent, ideo erunt cupidi pecuniae, elati corpore, superbi mente, blasphemi, id est falsa et impia de Deo loquentes; parentibus, sive carnalibus, sive spiritualibus, non obedientes; ingrati benefactoribus; scelesti, id est transcendentes domum peccati, et in atrocia graviter delapsi; sine affectione, id est sine visceribus compassionis; sine pace, id est discordes et inquieti; criminatores, id est crimen bonis impingentes; incontinentes, id est libidinem non cohibentes; et immites, id est asperi et litigiosi, sine benignitate, id est immisericordes; proditores, id est secreta bonorum adversariis eorum detegentes; protervi, id est procaces; tumidi, id est vento superbiae inflati; voluptatum carnalium amatores magis quam Dei, sicut ipse dixit, quia« lux venit in hunc mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem.» Habentes quidem in habitu et verbis, sicut falsi monachi speciem pietatis, id est similitudinem religionis; sed virtutem ejus, id est rem factis et moribus abnegantes. Sed beatus Augustinus haec a pastoribus Ecclesiae specialius removere studens, loquitur: Non sint seipsos amantes, qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, non tanquam ipsius pascant eas, et velut ex illis sua lucra quaerere videantur, sicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus, quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel intantum progredi, ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi, nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt, quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati; interficiant animas suas et alienas, sicut scelesti, materna Ecclesiae viscera dirumpant, sicut irreligiosi, non compatientur infirmis, sicut sine affectione; alios quiescere non sinant sicut sine pace; famam sanctorum maculare conentur, sicut criminatores; cupiditates pessimas non refrenent sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda excogitatione perturbent, sicut procaces; superba scientia inflentur, sicut tumidi; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sicut voluptatum amatores magis quam Dei; simulent religionem, sed hanc in veritate non teneant, sicut habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Haec enim atque hujusmodi vitia sive uni homini accidant omnia, sive his alia, et aliis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sint homines seipsos amantes, quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quae Jesu Christi, et in usum cupiditatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi.

« Et hos devita. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis desideriis, semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes.»

In novissimis diebus tales erunt homines, quales descripsi, et hos devita, quia jam multi ex his apparuerunt. Ex his enim sunt, qui penetrant domos, etc. Non ait, penetrabunt, tanquam futurum praenuntians, sicut supra dixerat, instabunt tempora periculosa, sed ait, penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas. Non ait, ducent vel ducturi sunt; sed, jam ducunt. Nec putandus est hoc loco pro temporis futuri verbis praesentis temporis verba posuisse, quandoquidem illos ab eo cui scripsit evitari admonebat. Nec tamen frustra dixit, in novissimis diebus instabunt tempora periculosa; et hinc ea periculosa futura demonstrans, tales homines futuros esse praedixit, quia tanto plures erunt et magis abundabunt, quanto magis appropinquabitur ad finem. Videmus ergo tales nunc abundare. Sed quid si abundantiores erunt post nos, et omnino abundantissimi, quando jam jamque ipse finis instabit? Ex his jam sunt haeretici, qui penetrant domos, id est intrant ut secrete loquantur illis qui sunt intus. Vel domos, id est conscientias audientium verbis seductoriis male penetrant, et captivas ducunt mulierculas, id est in captivitatem errorum trahunt insipientes et infirmas ac viles et inconstantes, seu virorum, seu mulierum animas. Animas dico, peccatis oneratas, et ideo dignae erant seduci quae ducuntur variis desideriis, id est nunc ista, nunc illa cupiunt, et ea quae jam tenent fastidientes, alia semper appetunt, ac novis delectantur. Tales enim facile deserunt veritatem catholicam, et sermonibus novorum errorum libenter aurem accommodant; semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes. Semper discunt, et nunquam ad scientiam veritatis perveniunt, qui studium in discendo videntur habere, sed non veniunt ad hoc, ut discernant inter veritatem et mendacium, inter bonum et malum. Tales sunt discipuli haereticorum atque Judaei. In hac enim vita semper sunt discentes, et ad notitiam veritatis non pertingunt. Cum vero de hac vita exierint, jam non erunt discentes, sed erroris sui mercedem recipientes. Sic enim dictum est, semper discentes, et ad veritatis scientiam non pervenientes; ac si diceretur: Semper ambulantes, et ad viam non pervenientes. Non solum enim illuc non perveniunt, quo ducit via, sed nec ad ipsam viam pervenientes. Nos autem semper ambulemus in via, donec eo veniamus quo ducit via. Nunquam in illa remaneamus, donec perducat ubi maneamus.

« Quemadmodum autem Jannes et Mambres restiterunt Moysi, ita et hi resistunt veritati, homines corrupti mente, reprobi circa fidem, sed ultra non proficient. Insipientia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit.»

Tales non perveniunt ad scientiam veritatis, sed potius resistunt veritati, quae a catholicis doctoribus praedicatur, sicut Jannes et Mambres restiterunt Moysi veritatem praedicanti. Hi enim fuerunt magi Pharaonis, quorum nomina nunc dicit Apostolus, sed in Exodo non leguntur. Et hoc est: Quemadmodum autem Jannes et Mambres sub Pharaone restiterunt Moysi, ne de Aegyptia servitute educeret populum Dei: ita et hi haeretici resistunt veritati praedicatorum, ne per eam fideles ab ignorantiae tenebris et a servitute peccati liberentur. Ipsi dico homines corrupti mente, quia mens eorum vitiata est ab adultero diabolo, amissa castitate, quae est in Christo. Et sunt reprobi circa fidem, id est retro a probitate conversi, circumeuntes exteriora fidei, sed intus non manentes. Ipsi taliter captivant mulierculas, id est misellas et hebetes animas, et resistunt veritati, sed ultra non proficient in seductione hominum. Nam insipientia eorum quae nunc latet, dum ipsi putantur esse sapientes, erit omnibus manifesta per Joannem apostolum, sicut et illorum fuit per Moysen. Per Joannem enim in Asia detegetur et destruetur insipientia erroris eorum, sicut per Moysen manifestata est illorum in Aegypto. Animositas haereticorum semper inquieta est, quos magorum Pharaonis habere conatum declarat nunc Apostolus, dicens: Quemadmodum Jannes, etc. usque, sicut et illorum fuit. Quia enim per ipsam corruptionem mentis inquietissimi fuerunt, in tertio signo defecerunt, fatentes adversum se esse Spiritum sanctum, qui erat in Moyse. Nam deficientes dixerunt.« Digitus Dei hic est.» Sicut autem conciliatus Spiritus sanctus, requiem praestat mitibus et humilibus corde: ita contrarius et adversus malignus spiritus immites et superbos inquietudine exagitat. Quam inquietudinem muscae illae brevissimae significaverunt, sub quibus ipsi magi, sicut dictum est, defecerunt, dicentes:« Digitus Dei est.» Quorum insipientia fit omnibus manifesta, cum ostenduntur palam omnibus esse insipientes, ne jam aliquos seducere valeant, qui primo tanquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebant.

« Tu autem assecutus es meam doctrinam, institutionem, propositum, fidem, longanimitatem, dilectionem, patientiam, persecutiones, passiones; qualia mihi facta sunt Antiochiae, Iconii, Lystris; quales persecutiones sustinui, et ex omnibus eripuit me Dominus. Et omnes qui volunt pie vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur.»

Haeretici resistunt veritati et sunt circa fidem reprobi. Sed tu assecutus meam doctrinam, id est ea quae doceo didicisti, et scis aliis tradere, et assecutus es institutionem meam, id est quomodo institui vitam ducere, vel alios instruere; et propositum meum assecutus es, quia proposuisti vivere sicut ego proposueram, ut scilicet eodem modo vel eodem tempore jejunes et vigiles, quo ego, et caetera similiter facias; et fidem meam, quia similiter credis ut ego; et longanimitatem, quia didicisti longanimiter, sicut ego, inter adversa non murmurans, exspectare divina promissa; et dilectionem, quia didici et adversarios sicut ego, diligere; et patientiam, qua toleres aequo animo aliena mala, sicut ego, nec adversus eum doleas qui tibi haec intulerit; et persecutiones meas de civitate in civitatem, quia tu mecum nonnunquam has sustinuisti; et passiones, id est afflictiones meas et tormenta quia tu factus es earum particeps et nosti eas; et qualia mihi adversa sunt Antiochiae et Iconii, et Lystris, et quales persecutiones, vel ibi vel aliis locis sustinui, tu assecutus es, id est nosti et participasti; et in nulla relictus sum ut deficerem, sed ex omnibus me eripuit Dominus, et te similiter non deseret, sed eripiet. Antiochiae et Pisidiae excitaverunt Judaei persecutionem in Paulum et Barnabam, et ejecerunt eos de finibus suis. At illi excusso pulvere pedum in eos venerunt Iconium. Ubi cum factus esset impetus gentilium et Judaeorum cum principibus suis, ut contumeliis afficerent et lapidarent eos, intelligentes confugerunt ad civitates Lycaoniae Lystram et Derbem. Supervenerunt autem quidam ab Antiochia et Iconio Judaei; et persuasis turbis lapidantes Paulum, traxerunt extra civitatem, aestimantes eum mortuum esse. Et hoc nunc commemorat Antiochiae et Iconii et Lystris se pertulisse. Et ne quis putaret se sine tribulationum tolerantia posse Deo placere, adjungit: Et omnes qui volunt, etc. Ego, inquit, sustinui persecutiones, et omnes qui volunt pie vivere in Christo Jesu, id est qui volunt religiose et devote vitam ducere in Christi fide, patientur persecutionem. Nunquam deest pie viventibus persecutio, quia cum et ab eis qui foris sunt, non saevientibus videtur esse tranquillitas, multi sunt intus qui corda pie viventium suis perditis moribus cruciant quoniam per eos blasphematur Christianum nomen. Quod quanto est charius eis qui volunt pie vivere in Christo, tanto magis dolent quod per malos intus positos fit, minus quam piorum mentes desiderant, diligatur. Haeretici quoque cum conantur habere nomen et sacramenta Christianorum et Scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum quia multi volentes esse Christiani, propter eorum dissensiones haesitare coguntur; et multi maledici in his etiam inveniunt materiam blasphemandi nomen Christianorum, quia et ipsi quoquo modo Christiani appellantur. His et hujusmodi pravis moribus et erroribus hominum persecutionem patientur, qui volunt in Christo pie vivere etiam nullo infestante, nulloque vexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Pia tristitia est, vitiis alienis tribulari, non implicari, moerere, non haerere, dolore contrahi, non amore attrahi. Haec est illa persecutio, quam patiuntur omnes qui in Christo pie volunt vivere. Quid enim hic tam persequitur vitam bonorum, quam vita iniquorum? Nec cogit pium imitari quod displicet, sed cogit dolere quod videt. Quoniam vivens impie etsi non obligat consentientem, cruciat sentientem. Sed et diabolus incessanter pios persequitur, et tanto periculosius quanto occultius. Persequitur, inquam, eos hostis, cui nomina sunt mille et mille nocendi artes. Persequitur eos et hic mundus illecebris suis, persequitur eos innumerabilium exercitus vitiorum, persequitur eos caro ipsorum, persequuntur eos illicitae cogitationes suae.

« Mali autem homines et seductores proficient in pejus, errantes et in errorem mittentes. Tu vero permane in his quae didicisti et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris, et quia ab infantia sacras litteras nosti, quae te possunt instruere ad salutem per fidem quae est in Christo Jesu. Omnis Scriptura divinitus inspirata, utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in justitia, ut perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus.»

Pii patientur persecutiones, mali autem homines et seductores habebunt prosperitates. Mali, quantum ad se; seductores, quantum ad alios. Seductores dicuntur, qui quasi sub specie dulcedinis infundunt virus pestiferae persuasionis. Mali et seductores proficient in pejus, id est successus habebunt in erroribus, et ad graviora pervenient, errantes ipsi et alios in errorem mittentes. Non tamen diu proficient, quod a Paulo superius dictum est, sed ultra non proficient. Tales errabunt et successum habebunt, aliosque trahent post se. Sed tu noli post eos in errorem ire, sed permane semper in his bonis quae didicisti a me, et credita sunt, id est commissa sunt tibi a Deo, sciens a quo magistro didiceris, id est quam verax et quantae auctoritatis, et quantum te diligens sim ego qui te docui, et ob hoc etiam in his permane, quia sacras litteras nosti, id est sacris litteris, legis videlicet et prophetarum scriptis, eruditus es ab infantia, quae litterae possunt te instruere, id est sufficienter doctum reddere, ad aeternam salutem consequendam, et hoc per fidem quae est in Christo Jesu, quia Veteris Instrumenti dicta non instruunt ad salutem, sed ad mortem, si Christus in eis non intelligitur et fides ejus tenetur. Recte dixi quia sacrae litterae te possunt instruere ad salutem, tibi et aliis conquirendam. Nam omnis Scriptura divinitus inspirata, id est divino Spiritu facta, utilis est ad hoc. Illae enim Scripturae arcem auctoritatis obtinent, quae per Spiritum Dei prolatae sunt, quae et canonicae nuncupantur. Omnis Scriptura quam Deus aspiravit, id est quae per divinam aspirationem est composita, utilis est ad docendum ignaros, et ad arguendum, id est ad convincendum eos qui resistunt; et ad corripiendum, id est ad increpandum, vel secundum alios codices, ad corrigendum, id est emendandum eos qui peccant; et ad erudiendum rudes, ut ad perfectum sensum proficiant in justitia, id est in observatione justitiae, ut homo Dei qui sic eruditur, sit perfectus in conversatione, instructus per Scripturas ad omne opus bonum agendum, id est diligenter sciens qualiter agendum sit unumquodque opus bonum. Talis enim vir merito homo Dei dicitur, quia sequestratus a nequitiis eorum qui vitiis serviunt, possessio factus est Creatoris sui.

IN EPISTOLAM II AD TIMOTHEUM. CAPUT IV.

« Testificor coram Deo et Christo Jesu, qui judicaturus est vivos et mortuos, et adventum ipsius et regnum ejus, praedica verbum, insta opportune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina.»

Quoniam sacris litteris es instructus, ideo testificor, id est adjuro te ut praedicare non cesses. Testificari enim est adjurare, quia qui adjurat, testem ponit in ipsa adjuratione. Testificor coram Deo Patre, id est in praesentia Dei, qui ubique est et omnia videt, te adjuro et ipsum testem adhibeo et coram Christo Jesu, id est coram Mediatore Dei et hominum, qui sicut Pater divinitate coelum et terram implet, te obtestor ut praedices. Cujus Mediatoris testimonium spernere non debes, quia ipse judicaturus est omnes.« Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem.» Ipse judicaturus est vivos id est eos qui in carne vivi reperientur cum venerit; et mortuos, id est illos quorum animae jam a corporibus fuerunt egressae; et testificor, id est testem facio et in testimonium hujus meae adjurationis erga te adhibeo adventum ipsius, in quo recipiet unusquisque prout gessit, et regnum ejus, in quo justi perpetualiter regnabunt. Et quid est quod sub tam magnis et timendis testibus tam fortiter testificor? Hoc scilicet, praedica verbum Evangelii, et in hoc non sis horarius, sed insta, id est in praedicatione assiduus esto. Et hoc fac opportune volentibus, et importune nolentibus. Opportune, cum inveneris auditores qui verba tua libenter excipiant; importune, cum inveneris qui monita tua fastidiant. Vel opportune importune, id est opportune importunitatem exhibe, quia apud auditoris mentem ipsa sua vilitate destruit se, si habere importunitas opportunitatem nescit. Argue resistentes, ut rationibus convicti cedant; obsecra bene agentes, ut in melius proficiant; increpa delinquentes, ut confusi se corrigant. Et hoc age in omni patientia, id est patienter exspectando emendationem eorum, non mox ipsos repellendo, si fuerint inobedientes, et in omni doctrina, id est docendo eos attente, non irascendo illis vel indignando. Vel ita distingui potest. Insta opportune, ut alius sit sensus: Importune argue, deinde caetera contexantur, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina, ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non culperis, etsi importunus videaris. Ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt sigillatim referri; obsecra, cum opportune instas; increpa, cum importune arguis. Deinde caetera duo similiter, sed converso ordine referuntur; in omni patientia, ad sustinendas indignationes eorum, quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas. Pensandum nobis est qualiter loquamur, quia saepe verba quae hunc ad salutem revocant, alium vulnerant Unde nunc Apostolus qui Titum admonet, dicens:« Argue cum omni imperio,» Timotheum exhortatur, dicens: Argue, obsecra, increpa cum omni patientia. Quid est quod uni imperium, alii patientiam praecepit, nisi quod unum lenioris, alterum vero ferventioris spiritus esse conspexit? Leni per auctoritatem imperii injungenda erat severitas verbi; is autem qui spiritu fervebat, per patientiam temperandus fuerat, ne plus justo infervescens, non ad salutem vulnerata reduceret, sed sana vulneraret. Ob haec ergo doctrinam suam Apostolus tanta arte dispensat, ut exhibendo hanc alteri imperium et alteri patientiam proponat, quia, ut dictum est, mansuetioris spiritus Titum, et paulo ferventioris vidit esse Timotheum. Illum per aemulationis studium inflammat, hunc per lenitatem patientiae temperat; illi quod deest jungit, huic quod superest subtrahit; illum stimulo impellere nititur, hunc freno moderatur. Magnus quippe susceptae Ecclesiae colonus, alios palmites ut crescere debeant, rigat; alios, cum plus justo crescere conspicit, resecat, ne aut non crescendo fructus non ferant, aut immoderate crescendo quos protulerint, amittant. Sequitur:

« Erit enim tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus. Et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur.»

Ideo, inquit, tanta instantia debes praedicationi insistere, quia erit tempus in quo veritatis praedicatio non suscipietur, et idcirco festina tempus illud praevenire, dum tua praedicatio potest effectum habere. Non ante finietur tempus quam ea[ quae] dico fiant; sed erit adhuc tempus cum sanam doctrinam, id est ad sanitatem animae pertinentem non sustinebunt homines, sed velut onus grave rejicient eam ab humeris suis. Hanc non sustinebunt, sed ad sua desideria complenda coacervabunt sibi magistros, id est acervum sibi congregabunt magistrorum, qui doceant eos ea quae desiderant, ipsi dico prurientes auribus, id est pruritum habentes in auribus spiritaliter fornicantibus, sicut quodam pruritu libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Nam sicut caro quae prurit, semper vult fricari, sic aures eorum semper cupient audire verba, quae errores doceant et ad delectationes illiciant, et a veritate quidem avertent auditum, id est fugient audire sermonem veritatis quae illis erit aspera, quia non mulcebit eos in nequitiis suis, ad fabulas autem convertentur, ut audiant eas, id est allocutiones falsas et otiosas. Nec solum ad tales fabulas, quales in theatris recitantur, vel quales a vanis hominibus saepe dicuntur; sed etiam ad tales, quales contra Dominum haeresiarchae poterunt fingere. De his quos nunc Apostolus praenuntiat, locutus est et Isaias:« Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, nolentes audire legem Dei. Qui dicunt videntibus: Nolite videre; et aspicientibus: Nolite aspicere nobis ea quae recta sunt. Loquimini nobis placentia, videte nobis errores, auferte a me viam, declinate a me semitam, cesset a facie nostra sanctus Israel.» Sic autem illi maxime loquentur, qui relinquent Ecclesiam, et sequentur Antichristum cum regnaverit. Et sanam Christianae praedicationis doctrinam non sustinebunt. Sed avertent auditum ab ea, et convertentur ad Antichristi fabulas. Sed et olim temporibus haereticorum fere haec omnia facta sunt. Nunc quoque multi sunt qui nolunt sustinere doctrinam sanae mortalitatis, et veritatem quae in Ecclesia praedicatur, audire fastidiunt, fabulas autem histrionum libenter audiunt.

« Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, sobrius esto; ego enim jam delibor et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. In reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. Non solum autem mihi, sed et his qui diligunt adventum ejus.»

Illi respuent veritatem catholici dogmatis, et suscipient fabulas errorum; sed tu vigila prudenter attendendo veritatem et repellendo omnem errorem, et in omnibus actibus labora et opus fac evangelistae, id est evangelici praedicatoris. Opus enim evangelistae est, bene vivere et bene docere, moribus et verbis subditos instruere. Ministerium tuum, id est, tui officii imple ut non sit vacuum a bona actione tua, sed quidquid in eo debes agere, plenarie perficias, et sobrius esto, id est, non inebriet mentem tuam ullus error, aut saeculi amor vel avaritia, seu quodlibet aliud vitium. Idcirco te moneo vigilare adversus insidias daemonum et haereticorum et errorum atque vitiorum, et bene laborare, et opus evangelistae facere, quia ego qui hucusque vigilavi et opus evangelistae implevi, jam delibor, vel secundum alios codices, immolor, quod idem significat. Nam delibatio quae est sacrificiorum degustatio, sacrificationem, id est immolationem proprii corporis hoc loco designat. Jam delibor, id est jam immolari coepi, et hostia Deo grata pro populo mihi commisso per passionem offerri, et tempus meae resolutionis instat, id est jam vicinum imminet tempus, in quo resolvar a vinculis istius corporis, ut liber in coelum evolem. Bonum certamen certavi, hoc secundum Graecam locutionem dicitur, velut si diceretur, strenuam militiam militavi, fidelem servitutem servivi. Nam Latinus sermo diceret, bono certamine certavi. Bonum, inquit, certamen certavi, id est bene pugnavi, bene contra impugnatores fidei et contra mala transeuntia sine defectu certavi, cursum bonae actionis meae quo ad bravium coeleste festinabam, consummavi, fidem inviolabilem servavi. Quomodo potuit hoc dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi impendere jam dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum atque grande certamen? an ad ejus consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? Quod si ideo talibus verbis certus securusque gaudebat, quia de victoria futuri certaminis certum eum securumque jam fecerat, qui eamdem passionem jam illi revelaverat imminere, non re plenissima, sed spe firmissima hoc dicit; et quod futurum esse praesumpsit, tanquam factum fuerit indicavit. Cursum, inquit, peregi. Et in reliquo, id est in eo spatio quod restat amodo et usque in aeternum, reposita est mihi corona justitiae, id est secreto tutoque loco, servatur mihi corona quam juste merui, quam non dabit, sed reddet mihi quasi debitam Dominus Jesus in illa notabili die communis judicii, de qua sedule cogito; vel in illa optata die resolutionis meae, et ideo reddet eam mihi, quia justus judex est, reddens unicuique secundum opus ejus. Sed non solum mihi reddet coronam hujusmodi ipse, sed et his qui diligunt adventum ejus, id est etiam omnibus qui sibi de bona operatione sunt conscii. Adventum enim judicis non diligunt, nisi qui in causa sua habere se justitiae meritum sciunt. Et ideo quisquis non diligit, sed metuit adventum ejus, corrigat vitam suam, ut bonam habens causam possit ut veniat desiderare; et coronam ab eo, non damnationem sperare.

« Festina ad me venire cito. Demas enim me dereliquit, diligens hoc saeculum, et abiit Thessalonicam. Crescens in Galatiam, Titus in Dalmatiam, Lucas est mecum solus. Marcum assume et adhuc tecum: est enim mihi utilis in ministerio. Tychicum autem misi Ephesium. Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, maxime autem et membranas.»

Quia tempus meae resolutionis instat, festina ad me venire cito, id est festinanter antequam morte resolvar, ut te plenius adhuc instruam, vel ut sis mihi solatio, quoniam solus remansi, Nam Demas qui interpretatur silens, quoniam a praedicatione vel confessione veritatis obmutuit formidine mortis, dereliquit me in adversis, diligens hoc saeculum cum suis illecebris, et dimittens Romam ubi timebat mori, abiit Thessalonicam ut ubi posset vivere. Crescens, id est ille alius discipulus, abiit Galatiam, non me deserens, sed a me missus aliqua rationabili causa exigente. Similiter et Titus a me missus est in Dalmatiam. Lucas evangelista est mecum solus, qui semper mihi adhaerere consuevit. Dixi ut cito venias ad me, et cum veneris, assume Marcum et adhuc tecum. Iste est Marcus Evangelii scriptor, vel sicut magis credimus, iste est Marcus consobrinus Barnabae, quem nunc correctum jubet Apostolus adduci, quia quondam abjecerat eum, cum esset negligens ac tepidus. Est enim, inquit, mihi utilis in ministerio praedicationis, qui quondam ad hoc fuit inutilis. Titus abiit, ut dictum est, in Dalmatiam, sed Tychicum misi Ephesum, fortasse cum epistola quae ad Ephesios est directa. Penulam quoque, id est vestem illam quae sic vocatur, quam reliqui Troade apud Carpum discipulum meum, qui ibi manet, veniens affer tecum. Dicamus de hac penula, quae ab aliis dicta reperimus. Penula vestis erat consularis, qua induebantur Romani consules in curiam intrantes. Sed fortasse quaerit aliquis, unde hoc genus vestimenti beato Paulo acciderit, cui respondendum est, Romanos ante incarnationem Christi hunc habuisse morem, quando sibi monarchiam totius orbis acquirebant, ut quaecunque gens illis cum pace et coronis occurrisset, ejusmodi libertatem eis concederent, ut fratres illorum dicerentur, civesque Romani appellarentur, dabantque eis potestatem, ut curiam aedificarent et consules haberent, sicut illi habebant. Pater igitur beati Pauli de Giscali oppido Galilaeae, unde indigena erat, migravit Tharsum Ciliciae, cum Romani cepissent illud oppidum. Quodam vero tempore venientibus Romanis per Ciliciam, occurrit eis cum aliis transeuntibus, utpote qui nobilis inter illos habebatur, et excepit eos cum pace. Tunc Romani dedere eis supradictam libertatem, scilicet potestatem ut curiam aedificarent et consules haberent, sicut ipsi, vestesque consulares induerent, et penulati more Romanorum curiam intrarent. Ibique data est insigne penula a Romanis patri beati Pauli, quando susceptus est in socium et civem Romanum. Haec ante nos scripta sunt, et fides veritatis horum apud eos sit qui scripserunt. Non enim omnia quae facta sunt, legimus in nostris historiis; multaeque noscuntur esse historiae quas non novimus. Nam et his quae dicta sunt, valde consonat quod Paulus frequenter in apostolorum Actibus legitur se Romanum appellasse, et maxime ubi tribunus interrogavit eum:« Dic mihi si tu Romanus es, et ille dixit: Etiam. Et respondit tribunus: Ego multa summa civitatem hanc consecutus sum, et Paulus ait: Ego autem et natus sum.» Quomodo enim juxta litteram verum potest esse, quod Paulus ex civitate Romana sit natus, nisi quia ex cive Romano natus est? Absit autem ut putemus eum in hoc sermone mendacem. Natus ergo est in civitate Romana, id est in domo parentum, qui erant cives Romani. Sed et juxta spiritalem intelligentiam, in eo quod se dixit natum in urbe Roma, prophetico spiritu praenuntiavit, natalitium suae passionis in illa civitate futurum, et verbum praeteriti temporis pro verbo futuro posuit. Si ergo vera sunt quae de penula praemisimus, facile est animadvertere quod Apostolus hanc idcirco afferri jusserit, ut per eam apud Romanos licet pauco tempore, libertatem sibi vindicaret, quatenus ad praedicandum libere quo vellet, ire posset, et multos ad fidem per diversa loca converteret. Ait itaque: Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum. Hunc Carpum Dionysius multum in Epistola ad Demophilum laudat, referens quamdam valde mirabilem ejus visionem. Penulam, inquit, affer et libros quos ipse forsitan ibidem reliquerat, maxime autem et membranas, id est pelles ad scribendum( quas tamen Hieronymus aliter interpretatur) aptas.

« Alexander aerarius multa mala mihi ostendit; reddet ei Dominus secundum opera ejus: Quem et tu devita; valde enim restitit verbis nostris.»

Scias quod Alexander aerarius, id est faber aeris vel custos aerarii, ostendit, id est fecit, mihi multa mala sed non impune, quia Dominus reddet ei secundum opera ejus quae in me operatus est, quem et tu devita, ne tibi fiat impedimentum, quia valde restitit verbis nostris, et multo magis poterit resistere tuis. Non ait, valde restitit nobis, sed, verbis nostris, id est evangelicae praedicationi quod multo gravius est, quia non hominibus restitit, sed Evangelio Dei. Nec ait, reddat ei Dominus secundum opera ejus, sed reddet, quod verbum pronuntiantis est, non imprecantis.

« In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt, non illis imputetur. Dominus autem mihi astitit et confortavit me, ut per me praedicatio impleretur, et audirent omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis; liberabit me Dominus ab omni opere malo, et salvum faciet in regnum suum coeleste, cui gloria in saecula saeculorum. Amen.»

Multoties, inquit, ductus sum ante Neronem pro defensione fidei, sed in prima mea defensione, id est quando ante tyrannum illum prima vice defendi Evangelium, nemo, id est nullus ex discipulis meis adfuit mihi, ut me adjuvaret coram Nerone ad defendendum dogma Christianorum; sed omnes me dereliquerunt metu suppliciorum: non illis imputetur hoc a Deo, sed ignoscatur. Non orabat pro Alexandro, qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat; pro his autem qui non obruperant amorem, sed timore succubuerunt, orat, ut eis ignoscatur. Multum enim interest, cum post agnitionem Dei per gratiam Domini nostri Jesu Christi quisquam oppugnat fraternitatem et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, sicut intelligitur Alexander fuisse, invidentiae facibus agitur; et cum quis a fratre amorem non alienavit, sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibet, sicut nunc discipuli timore Paulum deseruerunt in prima defensione, vel ipsi apostoli Christum in passione, quem tamen non destiterunt amare. Quapropter non orat pro Alexandro, qui gratiae Dei ingratus existens, ipsam gratiam impugnando, et charitatem fraternam persequendo peccabat ad mortem, quia Joannes dicit:« Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis;» sed pro his qui non malitia, sed timore ab eo recesserunt, orat; quia idem Joannes ait:« Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem.» Omnes, inquit, me dereliquerunt, sed Dominus astitit mihi derelicto ab hominibus, consolando me per internam aspirationem suam et loquendo per os meum, et mitigando furorem tyranni, et confortavit me, id est constantem me fecit, ut non cessarem a doctrina veritatis, sed rationibus tyrannum potenter superarem, ut me dimitteret, ut per me impleretur evangelica praedicatio, et audirent omnes gentes non solum in Italia, sed et usque in Hispaniam. Et ita per Dominum qui mihi adfuit, liberatus sum de ore leonis, id est a rabie leonis, qui me devorare voluit, id est a rabie Neronis, ne me mox interficeret. Et adhuc liberabit me Dominus ab omni opere malo ut nullius tormentis possim compelli ad perpetrationem mali operis; et sic martyrio consummatum salvum faciet me, perducens in regnum suum coeleste, cui Domino pro his omnibus sit gloria in saecula saeculorum, id est in aeterna saecula. Amen. Eusebius in historia Ecclesiastica scribit: Festus a Nerone in Judaeam missus est succedere Felici, apud quem dicta causa, Paulus cum Luca et Aristarcho, quem concaptivum appellat, vinctus Romam mittitur. Ubi biennio positus, verbum Dei praedicabat, nemine prohibente. Quem tamen adfuisse ibi et defendisse se apud Neronem, et rursum profectum esse ad praedicationis officium, sermo confirmat, et post haec denuo redisse ad supra dictam urbem, ubi et martyrio consummatus est; et tunc in vinculis positus, secundam ad Thimotheum scribit epistolam, in qua et de prima defensione, et de praesenti simul indicat passione ita: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt, non illis imputetur. Dominus autem mihi astitit, et confortavit me, ut per me praedicatio impleretur, et audirent omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis: manifestissime per haec designans, quia primo quidem ut per ipsum coepta praedicatio compleretur, liberatus est de ore leonis. Neronem scilicet in leone pro crudelitate significans. Praevidens autem in spiritu consummationem suam, adjecit. Liberabit me Dominus ab omni opere malo, et salvum faciet, in regnum suum coeleste; significans per haec quod esset confestim martyrio coronandus. Non igitur eo tempore quo Pauli actus in urbe Roma conscripsit Lucas, martyrio perfunctus est Paulus, potuit enim fieri, ut inimicus adhuc lenior esset Nero, et defensionem Pauli pro nostro dogmate non aspernenter acciperet. Beda quoque in novissimo versu Actuum apostolorum, quo dicitur quia Paulus biennio docebat sine prohibitione, subjecit: Non solum Romae prohibitus non est, sed necdum, Neronis imperio roborato, nec in tanta erumpente scelera, quanta de eo narrant historiae, dimissus est ut Evangelium Christi in occidentis quoque partibus praedicaret, sicut et ipse Romanis ait:« Nunc igitur proficiscar Jerusalem ministrare sanctis;» et paulo post« Hoc igitur cum consummavero, proficiscar per vos in Hispaniam.» Postea vero, id est ultimo Neronis anno, retentus ab eo, martyrio coronatus est. Quod utrunque in secunda ad Timotheum Epistola, passurus de vinculis dictans, exponit: In prima, inquiens, mea defensione, etc., usque de ore leonis manifestissime propter crudelitatem Neronem leonem esse significans. Et in consequentibus, et salvabit me, et salvum faciet in regnum suum coeleste, quod scilicet praesens sibi sentiret imminere martyrium.

« Saluta Priscillam et Aquilam, et Onesiphori domum, Erastus remansit Corinthi. Trophimum autem reliqui infirmum Mileti. Festina ante hiemem venire. Salutant te Eubulus et Pudens et Linus, et Claudia et omnes fratres. Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo. Gratia vobiscum. Amen.»

Saluta, inquit, Priscillam et Aquilam amicos meos, apud quos frequenter hospitari consuevi. Priscilla et Aquila uxor et maritus erant; et tamen Priscilla saepe nominatur prior. Unde patet quod ipsa virum suum meritis optimis praecesserit, licet uterque apud Deum magni meriti fuerint. Saluta et Onesiphori domum, quae mihi tantam exhibuit humanitatem. Quod si de Erasto scire volueris ubi sit, ipse remansit Corinthi. Trophimum reliqui aegrotantem Mileti, qui postea factus est Arelatensium episcopus. Dixi ut cito ad me venias, et nunc dico, ut ante hiemem venire festines, ne rem difficultas hiemis retardet, quia forsitan me in corpore non invenires. Romae vero morantes te salutant Eubulus et Pudens et Linus( iste Linus fuit primus Romanae sedis episcopus); et Claudia; neque solum isti te salutant, sed et omnes fratres. Dominus Jesus Christus sit cum spiritu tuo, ut per praesentiam deitatis suae custodiat mentis tuae cogitationes, et bonam voluntatem tuam ad omne bonum opus admittat. Et gratia ejusdem Domini sit vobiscum, ut ejus auxilio mala cavere et bona facere valeatis, tam tu quam subditi